Sa pulitika ng Pilipinas, may mga pangalang hindi na kailangang ipaliwanag. Isang salita pa lamang ay sapat na upang magdulot ng galit, takot, o bulong sa mga kanto at social media. Ngunit sa likod ng ingay, may isang mas tahimik na tanong na matagal nang bumabagabag sa publiko: darating ba ang araw na ang kapangyarihan mismo ang magiging kahinaan?
Sa mga nakaraang linggo, muling nabuhay ang isang palayaw na matagal nang ginagamit ng mga kritiko—“Padre Damaso”. Hindi ito literal na katauhan, kundi isang simbolo: kapangyarihang moral na ginamit bilang sandata, awtoridad na hindi marunong tumingin sa salamin. Sa bawat talumpati, sa bawat matigas na pahayag, mas lalong tumitibay ang imaheng ito sa isipan ng marami.
Ngunit kakaiba ang ihip ng hangin ngayon.
May mga lumang video na muling ibinubungkal. Mga pahayag na dati’y pinalampas, ngayo’y sinusuri ng bawat salita. Ang dating palakpak ay napalitan ng katahimikan, at ang katahimikang iyon ay mas maingay kaysa anumang sigaw. Sa social media, hindi na iisa ang tanong: “Kung tama ka noon, bakit parang bumabalik ang sarili mong mga salita laban sa’yo?”
Hindi ito isang kaso sa korte—hindi pa. Hindi rin ito hatol ng batas. Ito ay mas masalimuot: hatol ng opinyon ng publiko. Sa isang bansa kung saan mabilis uminit ang damdamin, ang tiwala ay parang salamin—kapag nabasag, mahirap buuin muli.
Maraming tagasuporta ang nananatiling tapat. Para sa kanila, ang lahat ng ito ay ingay lamang, paninira, at pulitikal na drama. Ngunit kahit sa hanay nila, may mga bulong na hindi na basta mababalewala. Bakit ngayon? Bakit sabay-sabay? Bakit tila ang bawat galaw ay may kapalit na tanong?
Ang mga kritiko naman ay mas lalong tumapang. Para sa kanila, ito ang tinatawag na karma—hindi bilang parusa ng langit, kundi bilang natural na bunga ng mga desisyong ginawa sa liwanag ng kapangyarihan. Kapag ang isang lider ay sanay na hindi kinukuwestiyon, darating ang sandaling ang tanong ay hindi na mapipigilan.
Sa mga lansangan, sa mga tindahan, sa mga pampublikong sasakyan, iisa ang paksa ng usapan. Hindi galit, kundi pagkabahala. Hindi sigaw, kundi paghihintay. Sapagkat ang tunay na tanong ay hindi kung sino ang tama o mali, kundi kung may pananagutan ba ang lahat—kahit ang nasa itaas.
Ang kasaysayan ng bansa ay puno ng mga ganitong sandali. Mga panahong tila walang makakagalaw sa isang makapangyarihang pigura, hanggang sa biglang magbago ang timpla ng panahon. Hindi dahil sa isang malaking pangyayari, kundi dahil sa sunod-sunod na maliliit na bitak.
At dito nagiging delikado ang katahimikan.
Dahil kapag ang isang lider ay hindi na nagsasalita, ang publiko ang nagsisimulang magkuwento. At ang kuwentong iyon, kapag pinagsama-sama, ay nagiging alamat—minsan pabor, madalas hindi.
Sa huli, walang nakakaalam kung saan patutungo ang lahat ng ito. Walang opisyal na anunsyo. Walang pinal na wakas. Ngunit malinaw ang isang bagay: ang kapangyarihan ay hindi imortal, at ang imahe, kapag nasugatan, ay nangangailangan ng higit pa sa katahimikan upang gumaling.
Ito ba ang simula ng pagbagsak? O isa lamang itong yugto sa mas mahabang laro ng pulitika? Ang sagot ay wala pa sa mga dokumento o desisyon—nasa mata ng mga taong patuloy na nagmamasid.
At habang patuloy ang paghihintay, iisa ang tanong na paulit-ulit na bumabalik:
Mayroon pa bang talagang “walang takas” sa panahong ang publiko na mismo ang hukom?
