HALA?! BAKIT NAGKAGANITO NA? LEADER TATAKAS NA—IRAN SA GITNA NG MAKASAYSAYANG PAGYANIG

 

TEHRAN, IRAN — Parang kidlat na humati sa gabi. Sa loob lamang ng ilang linggo, ang Iran ay sumadsad mula sa matagal nang pag-igting tungo sa lantad na pag-aalsa. Ang mitsa: isang biglaang pagbagsak ng Iranian rial, sinabayan ng welga ng mga negosyante, at nauwi sa nationwide uprising na umabot sa mahigit isang daang lungsod. Ngayon, isang tanong ang umuugong sa mga lansangan at rooftop ng bansa: tatakas na ba ang lider?

Ekonomiyang Gumuho, Galit na Sumabog

Noong huling bahagi ng Disyembre, nagising ang mga pamilihan sa balitang hindi na kayang saluhin ng bulsa ang bilis ng pagtaas ng presyo. Ang rial ay tila papel na nilamon ng apoy. Sa Grand Bazaar ng Tehran, nagsara ang mga tindahan ng gadgets at imported goods. Hindi dahil sa katamaran, kundi dahil imposible na ang presyuhan. Kapag nagbenta ngayon, lugi bukas.

Mula sa tahimik na tindig sa harap ng saradong tindahan, ang mga tao ay dumami. Sumama ang mga nawalan ng trabaho, ang mga estudyanteng walang kinabukasan, ang mga pamilyang nilamon ng inflation. Sa ilang oras, nagbago ang tono: hindi na presyo ang usapan—pamumuno na.

“Death to the Dictator”: Sigaw na Hindi Na Kayang Lunukin

Sa mga pangunahing lansangan tulad ng Enghelab at Azadi, umalingawngaw ang sigaw laban sa rehimen. Sa una, nagmasid lamang ang pulis. Ngunit nang hindi na umatras ang mga tao, pumasok ang anti-riot units at paramilitary. Tear gas ang isinagot; bato at barikada ang balik. Ang gabi ay naging arena ng usok, sirena, at tapang na matagal nang kinukubli.

Mula Tehran, kumalat ang apoy sa Isfahan, Shiraz, Mashhad, Karaj. Sa bawat lungsod, parehong kuwento: takot na napalitan ng determinasyon.

Mga Rooftop, Dilim, at Lakas ng Sama-Sama

Nang dumilim ang ilang distrito, hindi ito katahimikan kundi taktika. Sa mga bubungan, sabay-sabay na sigaw ang bumasag sa gabi. Ang mga ilaw ay pinatay upang iligaw ang mga sniper. Sa eskinita, habulan ang naganap. Sa bawat poster ng gobyernong pinupunit, mas lumalakas ang loob ng mga tao.

Sa labas ng kabisera, nagsara rin ang mga tindahan. Ang rial ay muling bumagsak. Ang protesta ay hindi na lungsod-lungsod—bansa na.

Babala Mula sa Labas, Presyur Mula sa Loob

 

Habang umiinit ang kalsada, umiinit din ang diplomasya. Mula Washington, mariing pahayag ang umalingawngaw. Si Donald Trump ay nagpahayag ng suporta sa mga nagpoprotesta at nagbanta ng “hard response” kung magpapatuloy ang marahas na pagpatay sa sibilyan. Kasabay nito, kumalat ang balitang nakabantay ang Estados Unidos at Israel sa mga sensitibong pasilidad ng Iran kung lalala pa ang karahasan.

Sa Tehran, mas dumami ang mga sundalo sa paligid ng paliparan at mga government flight centers. Opisyal na dahilan: seguridad. Sa lansangan, iisa ang bulong: handa na ang Plan B.

Plan B: Lilipad Ba ang Eroplano ng Lider?

 

Ayon sa mga ulat na kumakalat sa loob at labas ng Iran, ang 85-anyos na Supreme Leader na si Ayatollah Ali Khamenei ay umano’y naghahanda ng pag-alis patungong Russia, kasama ang pamilya at piling aide. Ang dahilan: lumalalang kalusugan at bitak sa loob ng security apparatus. May mga convoy na nakita sa mga military airfield; may mga flight log na iniaayos, sabi ng mga nakasubaybay.

Kung tuluyang lilipad ang eroplano, sino ang maiiwan upang humarap sa galit ng bayan?

Mga Imahe ng Paglabag at Paglaban

Isang video ang yumanig sa damdamin: isang lalaking dinetain, binugbog, at binaril sa gitna ng kalsada. Sa loob ng oras, gumanti ang mga tao—isang gusaling ginamit ng street-level security forces ang nilamon ng apoy. Sa ibang lungsod, mga babae ang nagtanggal ng hijab sa harap ng awtoridad, inakyat ang mga utility box, at itinaas ang belo bilang lantad na hamon. Ang mga lalaki ay bumuo ng human chain para protektahan sila. Ang takot sa morality police ay tila naglaho.

Hospitals, Paaralan, at Hangganan ng Brutalidad

May mga ulat ng raid sa ospital, tear gas sa loob ng pasilidad, at pambubugbog sa medical staff na tumangging isuko ang sugatan. Sa Kanlurang Iran, ilang religious schools ang sinunog—para sa mga kabataan, simbolo raw ito ng sistemang pumigil sa kanilang kinabukasan. Ang usok mula sa nasusunog na silid-aralan ay naging mensahe: ayaw na ng theocracy.

IRGC, Pagod at Pagdududa

 

Sa gitna ng paglawak ng kilos-protesta, lumilitaw ang senyales ng pagkapagod at pag-aalinlangan sa hanay ng mga pwersa. May mga pulis na hinubad ang uniporme at sumama sa crowd. Sa ilang lungsod, umatras ang mga yunit matapos ma-overwhelm sa dami. Ang Islamic Revolutionary Guard Corps ay nag-deploy ng elite units, ngunit ang atensyon at resources ay nagkawatak-watak dahil sa sabay-sabay na pagputok ng protesta sa maliliit na bayan.

Mashhad at Karaj: Mga Simbolikong Tagpo

Sa Mashhad, ibinaba at pinunit ang dambuhalang bandila ng Islamic Republic sa city center. Sa Karaj, isang industrial hub malapit sa Tehran, inatake ang city council building. Sa ilang distrito, ang mga pulis ay nagkulong na lamang sa presinto. Ang mga tagpong ito ay nagbigay-lakas sa buong bansa: kayang itulak pabalik ang kapangyarihan kapag nagkakaisa.

Isang Boses Mula sa Relihiyon

Lalong uminit ang eksena nang may isang kilalang cleric na lantaran umanong kumondena sa pamumuno at nanawagan sa pagwasak ng “malisyosong gobyerno.” Bihira ang ganitong tinig mula sa loob mismo ng relihiyosong hanay—kaya’t ang epekto ay parang lindol.

Teknolohiya Laban sa Blackout

 

Sa kabila ng banta ng total internet blackout, smuggled satellite terminals ang naging lifeline. Mga video, live stream, at koordinasyon ang patuloy na dumaloy palabas ng bansa. Ang bawat clip ng sugatan ngunit matapang na demonstrador ay naging gasolina ng kilusan.

Threshold ng Pagbagsak

Sabi ng ilang analyst, kapag umabot sa kritikal na porsyento ang aktibong partisipasyon ng populasyon, mabilis ang domino. Sa mga nakaraang araw, tinatayang milyon-milyon na ang lumalahok. Ang Parliament ay nagkawatak-watak ang opinyon: brute force o negosasyon? Habang nagtatalo sila, ang lansangan ang nagdedesisyon.

Ano ang Susunod na Umaga?

Habang sinusulat ito, may mga ulat ng paglusob sa police stations sa ilang probinsya at pagkuha ng kagamitan. May mga convoy na patungo sa airfields. May mga barikada sa mga highway. At sa bawat bubungan, naroon ang sigaw na nag-uugnay sa magkakaibang lungsod: hindi na kami uurong.

Kung tuluyang lilipad ang eroplano ng lider, iyon ba ang huling pahina ng Islamic Republic? O panimula ng mas mabagsik na yugto? Ang mundo ay nakatitig sa Tehran, naghihintay sa susunod na oras na maaaring magbago ng kasaysayan.

Isang bagay ang malinaw: kapag ang takot ay napalitan ng tapang, ang mga pader ng kapangyarihan—gaano man kakapal—ay nagsisimulang magbitak. Ang tanong ngayon: sino ang huling tatayo kapag humupa ang usok?