Andana ba ang inyong mga puso para sa isang kwentong susubok sa ating pananaw tungkol sa pagbabago?  Halina’t pakinggan natin ang isang salaysay na magpapatunay na kahit ang pinakamatigas na puso ay maaaring basagi ng isang himig mula sa nakaraan.  Sabi nila, lahat ng bagay ay may katapat na presyo.  Pero paano kung ang kabayaran sa mga kasalanan mo ay hindi kayang bilhin ng kahit anong halaga ng salapi?  Paano kung ang tanging paraan para maghilom ang sugat ng kahapon ay ang harapin ito ng buong tapang kahit pa ang kapalit nito ay ang pagguho ng lahat ng iyong pinaghirapan?

ay ang pagguho ng lahat ng iyong pinaghirapan.  Ang pangalan niya ay Dakila.  Ngunit sa mundo ng negosyo, kilala siya sa iisang bansag,  ang Pison, ang Chilu.  Sapagkat kung ano ang kanyang gustuhin, walang makakapigil.  Lahat ay kanyang sinasagasaan.  Mula sa tuktok ng kanyang opisina, sa Magbanoa Tower, tanaw niya ang buong syudad. Isang kahariang gawa sa bakalaga ng bilyon-bilyon na itatayo sa isang piraso ng lupang kasalukuyang tinatawag na Baryo Sinagtala.

Clear the area within a month. Malamig niyang utos sa kanyang project manager sa kabilang linya.  I don’t care how you do it. Double the offer, triple it if you must. Ayokong makakita ng kahit isang barong-barong dyan pagbalik ko. Pero Sir Dakila, matitigas po ang mga residente. Then make them understand. Putol ni Dakila. Ang boses ay walang bahid ng anumang emosyon. Walang lugar ang sentimiento sa pag-unlad. That land will be cleared.

End of discussion.  Ibinaba niya ang telepono.  Para sa kanya, simple lang ang lahat.  Ang mga tao sa baryo sinagtala ay mga numero lamang sa papel.  Isang maliit na aberya na kailangang alisin para sa mas malaking layunin.  Makalipas ang ilang oras, ang kalangitan na kaninay asul ay naging kulay abo.  Bumuhos ang isang malakas na ulan na tila bagalit ang langit.

Habang binabagtas ng kanyang mamahaling sasakyan ang daan pa uwi,  hindi niya maiwasang mainis traffic.  At natigil sila sa isang lugar na pamilyar sa kanya, ang gilid ng baryo Sinagtala.  Ang dagundong ng kulog ay sinasabayan ng walang tigil na pagpatak ng ulan sa bubong ng kanyang sasakyan.  Mula sa loob, pinanood niya ang mga taong nagtatakbuhan, ang mga bahay na yari sa yero at tabla na hinahampas ng malakas na hangin.

Mga anino lamang sila sa kanyang paningin, mga abala sa kanyang pag-uwi.  Ngunit biglang may umagaw sa kanyang atensyon, isang sigaw, isang sigaw na puno ng purong takot.  Sa gitna ng rumaragas ang tubigbaha na kulay putik, nakita niya ang dalawang maliliit na katawan.  Mga bata.  Tinatangay ng agos papunta sa isang bukas na drainage canal.

Hindi niya alam kung anong pumasok sa kanyang isip.  Sa isang iglap, ang bilyonaryong si Dakila Magbanua na laging iniisip ang sarili,  ay gumawa ng isang bagay na hindi niya kailanman gagawin.  Itinulak niya ang pinto ng sasakyan.  Hindi inalintana ang kanyang libu-libong halaga na sapatos at Italian suit.

Sumuong siya sa baha.  Ang lamig ng tubig ay tila gumising sa isang bahagi ng kanyang pagkatao na matagal na niyang ibinaon sa limot.  Narating niya ang mga bata bago pa sila tuluyang lamunin ng imburnal.  Hinila niya ang mga ito, mahigpit na niyakap habang pilit na nilalabanan ang lakas ng agos.  Ang mga munting braso ay kumapit sa kanyang leeg, nanginginig sa takot at lamig. Nang makabalik siya sa mas mataas na bahagi ng kalsada, isang babae ang humahangos na sumalubong sa kanila. Basang-basa, puno ng putik, ngunit ang mga mata ay nag-aalab.

Aniulan! Mga anak ko! sigaw ng babae bago niyakap ng mahigpit ang dalawang bata.  Humarap ang babae sa kanya.  Salamat po! Salamat po, sir! Utang ko sa inyo ang buhay ng mga anak ko.  May rong pasasalamat sa boses nito, ngunit ang mga mata nito ay puno ng pag-iingat, ng pagdududa, habang tinitingnan ang kanyang itsura, isang mayamang lalaki, sa gitna ng kanilang kahirapan.

Walang anuman, sagot ni Dakila. Ang boses ay mas magaspang kaysa sa kanyang inaasahan.  Niyakap muli ng babae ang kanyang mga anak. Sa pagyakap na yon, isang bagay ang nahulog  mula sa bulsa ng kanyang bestida  at lumikha ng isang mahinang kalansing  sa basang simento.  Isang maliit na kahon,  gawa sa kahoy na kupas na,  may mga gasgas sa gilid,  at may disenyong mga bulaklak  na halos nabura na.

 

Isang music box.  Napatigil si Dakila. Ang paghinga niya’y tila na ubos. Ang mga isang kahon na kilalang kilala niya. Ang bawat gasgas,

ang bawat kupas na pinta,  ay nakaukit sa kanyang memoria.  Dahan-dahan siyang yumuko,  hindi alintana ang tubig baha.  Dinampot niya ito,  nanginginig ang kanyang mga kamay.  Teka, iyan po ay.  Nagsalita ang babae,  si Luningning, ngunit hindi niya ito narinig. Yan po ay… At walang wala sa mundo. At sa isang babaeng may maamong muka na nagabot sa kanya hindi lang ng pagkain, kundi ng isang munting kahon ng musika.

Isang babaeng nagngangalang amaya. Nakatayo si Dakila Magbanua sa gitna ng unos, haw sa paligid ng kanyang puso sa loob ng maraming taon ay nagsimulang gumuho at sa ilalim ng rumaragasang ulan, naramdaman niya ang isang emosyon na matagal na niyang kinalimutan, takot.  Nangay, magulo at amoy basang lupa. Sa isang sulok ng basketball court na nagsisilbing pansamantalang kanlungan, mahigpit na niyakap ni Luningning ang kanyang kambal na anak na sina Honey. At ulan, nakabalot sila sa iisang makapal na kumot na bigay ng isang volunteer, ngunit ramdam pa rin niya ang panginginig ng kanilang maliliit na katawan.

Nanay, malamig po.  Bulong ni ulan.  Isiniksik ang muka sa kanyang dibdib.  Shhh, anak. Malapit nang tumila ang ulan.  Sagot ni Luningning.  Hinahaplos ang buhok ng anak.  Kahit na alam niyang kasinungalingan iyon.  Sa labas, patuloy ang pagbuhok ng anak, kahit na alam niyang kasinungalingan iyon.  Sa labas, patuloy ang pagbuhos ng galit ng langit.

Ang isip niya ay ligalig.  Kanina, sa gitna ng dilubyo, may isang anghel na dumating.  Isang anghel na nakasuot ng mamahaling damit at bumaba mula sa isang kotseng nagkakahalaga marahil ng sampung bahay sa baryo sinagtala.  Ang lalaking yon, ang nagligtas sa kanyang mga anak.  Pero ang mga mata nito, may kakaiba.

Malamig, pero nang hawakan nito ang music box, nakita niya ang isang lamat.  Isang kisapmatang pagkabigla na tila ba nakakita ito ng multo? Bakit? Paano nito nalaman ang tungkol sa kahon?  Ito na lang. Bukod sa kanyang mga labi.  Oo, anak. Pamana sa akin ng lola ninyo.  Ikawento mo po ulit, nay.  Huminga ng malalim si Luningning at sa gitna ng ingay ng evacuation center,  ang kanyang boses ay naging isang daluyan pabalik sa nakaraan.

Ang kanyang boses ay naging isang daluyan pabalik sa nakaraan. Naalala niya ang kanyang Lola Amaya, nakaupo sa tumba-t huwag mong iwawala.  Bakit po, Lola?  Ano pong espesyal dito?  Tanong niya noon.  Dahil ang kahon na yan,  sagot ni Amaya,  ay isang paalala na minsan,  sa buhay natin,  makakatagpo tayo ng mga taong nasa kadiliman,  mga taong gutom,  hindi lang sa pagkain,  kundi sa pag-asa.

At kapag nangyari yun,  ang isang maliit na kabutihan  ay kayang magbago ng lahat.  May tinulungan po kayo,  o lola?  Ngumiti lang ang kanyang lola,  isang ngiting puno ng lihim at alaala.  Nagbigay lang ako ng kanin  at isang munting regalo  sa isang batang lalaki na naligaw. Pero ang batang yun, nakita ko sa mga mata niya ang isang pambihirang determinasyon. Ito ang patunay na may kabutihan kahit sa pinakamadilim na lugar, apo.

Mula noon, hindi na niya binitiwan ng kahon. Ito ang kanyang anting-anting, ang simbolo ng kabutihang loob na pinaniniwalaan niya.  Ngunit ang lalaki kanina, ang mayamang lalaking iyon, paano siya naging konektado sa alaala ang kanyang puso Ang mga mayayaman para sa kanya ay mga pison  Mga maninira ng bahay, mga magnanakaw ng pangarap  Ang lalaking iyon ang may-ari ng Magbanua Corp  Ang kumpanyang gustong magpalayas sa kanila  Para sa proyektong Distrito Aguila  Paanong ang isang tulad niya ay magkakaroon ng ugnayan sa isang simpleng music box?

Sa kabilang dako ng syudad, sa isang penthouse na napapalibutan ng salamin, nakatayo si Dakila Magbano at pinagmamasdan ang walang katapusang ulan.  Hindi na siya si Ang Paison. Sa mga sandaling ito, siya lamang si Dakila, isang lalaking binabagabag ng isang multo mula sa nakaraan. Ang imahe ng music box ay hindi maalis sa kanyang isipan.

Si Yaya-Biyaya ang kanyang matapat na kasambahay sa loob ng tatlumpung taon ay may dalang isang tasa ng mainit na tsa.  Tanging si Yaya-Biyaya lang ang nakakakita sa kanya ng ganito, walang maskara ng kapangyarihan.  Hindi ko yun inutos, sabi niya. Ang boses ay bahagyang paos.  Alam ko po, mahinahong sagot ng matanda.

Pero kanina pa po kayo hindi mapakali, mula nang dumating kayo na basang-basa at puno ng putik.  Hindi sumagot si Dakila. Kinuha niya ang telepono at tinawagan ang kanyang pinagkakatiwalaang assistant.  Renato! Utos niya. Ang boses ay matigas at walang paligoy-ligoy. I want you to find everything you can about a woman named Luningning Kalikasan.

Tagabaryo Sinagtala. May dalawa siyang anak.  I want to know everything about her, her family, her history, lalo na ang lola niya.  I need the information within the hour.  Pagkatapos ng halos isang oras ng nakakabinging katahimikan, tumunog ang telepono ni Dakila, si Renato.  Sir, nakuha ko na po ang impormasyon. Speak.

Ang buong pangalan po niya ay Luningning Kalikasan, dalawamput siyam na taong gulang, byuda.  Dalawamput siyam na taong gulang, biyuda. Ang kanyang lola sa panig ng ina ay si Amaya Lagmay. Pumanaw na po sampung taon na ang nakalipas. Napapikit si Dakila. Amaya, kinumpirma na. Sir Dakila? Nag-aalang ang tanong ni Renato sa kabilang linya. What else? Huminto sandali ang assistant. Tila nag-aatubiling magpatuloy.

Sir, may isa pa po. Tungkol sa sanhinang bigla ang pagbaha sa baryo sinagtala. Ayon po sa  initial report ng engineering team natin sa site ng Distrito Aguila, may kinalaman po tayo.  May kinalaman po tayo.  May kinalaman po tayo.  Ang anim na salitang yon ay umaling-aungaw sa loob ng tahimik na penthouse,  mas malakas pa kaysa sa kulog na kanina’y yumayanig sa buong syudad.

Ang mga salita ay binitawan ni Renato sa kabilang linya,  puno ng pag-iingat.  Ngunit para kay Dakila, ang mga ito’y tila isang sentensya.  Explain!  Isang salita lang ang lumabas sa bibig  ni Dakila. Ngunit ang bigat  nito ay sapat na para pagpawisan  ng malamig ang  sino mang kausap niya.  Sir, aayon po sa report,  ang temporary retaining  wall na itinayo para sa Phase 1 ng land development ng Distrito Aguila, bumigay po.

Hindi po kinaya ang volume ng tubig ulan.  Ang pagguho nito ang nagdulot ng biglaang pagragasa ng tubig papunta sa mas mababang lugar, papunta po sa baryo sinagtala.  Natahimik si Dakila.  Papunta po sa barrio sinagtala.  Natahimik si Dakila.  Ang isip niya, nasanay sa mabilis na kalkulasyon at desisyon, ay biglang bumagal.

Pinoproseso ang bawat salita.  Temporary wall.  Bumigay.  Nagdulot ng pagragasa.  Send me the full unedited report now.  Hindi pa man natatapos ang sinasabi niya ay tumunog na ang kanyang email.  Binuksan niya ito sa kanyang malaking monitor.  Mga litrato, mga technical  data, mga salitang tulad  ng substandard materials,  rushed construction,  lack of proper geotechnical  assessment.

Ang galit  ay nagsimulang umakyat sa kanyang  lalamunan. Galit sa kapabayaan.  Galiit sa incompetence.  Sino ang may kasalanan  nito? Sino ang tatanggalan  niya ng trabaho? Sino  ang sisirain niya ang buhay?  Ang Pison ay naghahanap  ng masasagasaan. Kinuha  niya ang telepono at tinawagan  ang general contractor ng proyekto.

Sa unang ring pa lang ay sinagot na ito.  Magbanuwa!  Sigaw niya. Ang boses ay dagundong.  Anong klaseng trabaho ang ginagawa ninyo?  You had one job. One job.  At dahil sa kapalpakan ninyo, muntik nang may mamatay.  Sa Sir Dakila.  Nanginginig ang boses sa kabilang linya. Sir, pasensya na po. Sa Sir Dakila! Pero hindi po inaprobahan dahil, dahil po sa budget constraints. Pinilit niyo pong bilisan ang lahat.

Natigilan si Dakila.  Ang mga salita ng kontraktor ay tila isang malakas na sampal.  Budget constraints. Rushed timeline.  Iyon ang mga utos niya.  Ang pison ang nagtakda ng bilis.  Ang pison ang nagtipid sa gastos.  Ang pison ang nagsabing, I don’t care how you do it.  Ang galit na kanina’y nag-aalab ay biglang napalitan ng isang nakakapasong lamig.

Isang lamig na gumapang mula sa kanyang sikmura pataas sa kanyang puso.  Ang kasalanan ay hindi sa contractor. Ang kasalanan ay hindi sa kontraktor. Ang kasalanan ay sa kanya.  Siya si Dakila Magbanua, ang dahilan kung bakit halos mamatay ang dalawang batang inusente.  Ang mga batang iniligtas niya mula sa ragasa ng tubig na siya mismo ang nagpakawala.

Ang kabayanihan niya ay isang kasinungalingan.  Bigla, ang alaala ni Amaya ay bumalik. Hindi na malabo, kundi malinaw na malinaw.  Hindi na ito isang matamis na gunita, kundi isang mapait na akusasyon. Nakita niya ang sarili bilang isang batang payat, nakaupo sa gilid ng kalsada. Yakap-yakap ang naninikip na tiyan.

sa gilid ng kalsada,  yakap-yakap ang naninikip na tiyan.  Lumapit ang isang babae.  Hindi siya nito tinignan na parang basura.  Hindi tulad ng iba.  Ngumiti ito.  Inabutan siya  ng isang platong may kanin at ulam.  Iyon ang pinakamasarap na pagkaing  natikman niya sa buong buhay niya.  Habang kumakain siya,  kinuha nito ang isang maliit na music box.

Para sa’yo, iho,  sabi ni Amaya. Para kahit  saan ka man mapadpad,  meron kang maririnig na magandang musika.  Ang kabutihan  nito ay puro. Walang  hinihintay nakapalit.  At ano ang isinukli niya?  Pagkalipas ng apat na  pungtaon, ang apo nito, si Luning Ning, ay nakatira sa isang baryo na gusto niyang gibain.

Ang mga apo nito sa tuhod, sinahani at ulan, ay halos malunod sa isang dilubyong siya ang may gawa.  Ang iro niya ay isang matalim na punyal na bumaon sa kanyang dibdib.  Napasandal siya sa kanyang upuan, napahawak sa kanyang sentido.  Ang bigat ng mundo ay tila na sa kanyang mga balikat.  Samantala, sa opisina ng Dumagat Holdings, nakangisi si Silakbo Dumagat habang kausap ang isang impormante sa telepono.

Isang construction issue sa site ng magbanua?  Interesting, sabi niya, habang pinapaikot-ikot ang isang mamahaling ball pen sa kanyang mga daliri.  Alamin mo ang lahat ng detalye. Bawat resibo, bawat blueprint, bawat testigo, gusto kong malaman kung gaano kalaki ang butas. Tandaan mo, kahit ang pinakamaliit na butas, ay sapat na para palubugin ang isang buong barko. Ibinaba niya ang telepono, ang nangisi ay lalong lumawak. Matagal na niyang hinihintay ang pagkakataong ito. Ang pagkakataong makita ang pagbagsak ng angpaison.

Hindi na natiis ni Dakila  ang manatili sa loob ng kanyang  haulang ginto. Kailangan niyang  gumawa ng isang bagay.  Hindi niya alam kung ano, pero  kailangan niyang kumilos.  Nagmaneho siya, walang tiyak  na direksyon, hanggang sa natagpuan  niya ang sarili sa labas  ng evacuation center. Gabi na. Tumila na ang ulan, ngunit ang pinsala ay naiwan. Bumaba siya ng sasakyan. Mula sa dikalayuan, sa likod ng isang poste, pinanood niya ang mga tao. Nakita niya si Luningning. Hindi ito umiiyak sa isang sulok, hindi ito nagmumukmok.

Sa halip, abala ito sa pag-oorganisa ng mga relief goods.  Binibigyan ng kumot ang isang matanda, pinapakain ang isang bata,  kinakausap ang mga opisyal.  Sa kanyang pagod na mukha, mayroong determinasyon.  Ang parehong determinasyon na nakita niya sa mga mata ni Amaya noon, doon niya napagtanto.  Paano kahihingin ang tawad sa isang taong ang pamilya ay minsan nang nagligtas sayo.

Ngunit ngayon, ay ikaw naman ang muntik pumatay? Anong sasabihin mo?  Sorry. Ang salitang yun ay walang kwenta. Murang mura.  Ang salitang yun ay walang kwenta. Murang-mura. Nakatayo si Dakila sa dilim, pinapanood ang babaeng sinaktan niya nang hindi nito nalalaman. Ang kanyang mga kamay ay nakakuyom ng mahigawalan ng kapangyarihan. Hindi sapat ang isang simpleng paghingi ng paumanhin. Alam niyang hindi ito magiging sapat. Kinabukasan, sumikat ang araw na tila ba walang nangyaring trahedya.

Mga sirangyero at mga basang kagamitan na inanod mula sa kanikanilang mga tahanan.  Ang pag-asa ay kasing hirap hanapin ng tuyong damit.  Nasa labas ng evacuation center si Luning Ning, kasama ang iba pang residente ng Baryo Sinagtala,  pinag-uusapan kung paano at saan sila magsisimulang muli.  Ang bawat isa ay may kanya-kanyang kwento ng kawalan.

Ngunit sa kanilang mga mata,  mayroon pa rin pagnanais na bumangon.  Sila-sila ang magtutulungan.  Iyon ang laging sandata ng mga tulad nila.  Hanggang sa dumating ang mga ito,  dalawang malalaking truck na puti,  makintab at malinis.  Isang malaking insulto sa kanilang maduming paligid.  At sa gilid ng mga truck, nakapinta ang isang simbolo na kinamumuhian ng lahat sa baryo sinagtala.

Isang agila na nakadapo sa itaas ng mundo.  Ang logo ng Magbanua Corporation.  Natahimik ang lahat.  Ang kaninang bulungan ng pag-asa ay napalitan ng bulungan ng pagdududa. Bumukas ang likod ng mga truck at bumungad ang napakaraming kahon. Mga delata, bigas, tubig, kumot, gamot. Lahat ng kailangan nila. Isang biyaya mula sa langit. Ngunit ang biyaya ay may muka ng demonyo.

Relief goods po mula sa Magbanua Foundation.  Masayang anunsyo ng isang lalaking na kauniporme.  Nagsimulang magkagulo ang mga tao.  Ang iba ay nag-aalinlangan.  Ngunit ang kumakalam na sikmura ay mas malakas kaysa sa prinsipyo.  Nagsimula silang pumila.  Ngunit hindi siluningning.  Nanatili siyang nakatayo.

Ang mga kamaoy ay nakakuyom.  Nakita niya ang mga kamera.  Ang mga media personnel nakasama ng mga truck  kinukuhanan ang bawat pag-abot ng dilata.  Bawat ngiti ng staff ng magbano.  Isang malaking palabas.  Isang photo opportunity.  Pinapalabas na sila ay mga bayani.  Matapos sirain ang kanilang mga buhay.

Hindi niya ito masikmura.  Huminga siya ng malalim at humakbang pasulong.  Matatag.  Walang pag-aalinlangan.  Tumayo siya sa harap ng pila.  Sa pagitan ng kanyang mga kapitbahay at ng mga kahon ng tulong.  Sandali, sabi niya.  Ang boses niya ay hindi malakas, ngunit sapat na para marinig ng lahat.  Itigil niyo yan.

Napatingin sa kanya ang lahat.  Ang staff ng magbanua, ang mga taga-medya, ang kanyang mga kabaryo.  Ano pong problema, ma’am?  Tanong ng lalaking naka-uniforme.  Ang problema?  Ulit ni Luningning.  Isang mapait na tawa ang kumawala sa kanyang lalamunan.  Ang problema ay ito.  Dumarating kayo dito na parang mga tagapagligtas na may dalang pagkain at kamera.

Pagkatapos ninyong planuhin gibain ang aming mga tahanan,  anong klase ng biro ito?  Sa gitna ng komosyon, isang itim at makintab na sasakyan  ang huminto sa di kalayuan.  Bumaba mula rito ang lalaking nagligtas sa kanyang mga anak,  si Dakila Magbanua.  Naglakad ito palapit sa kanila.  Ang ekspresyon ay seryoso.

Ang presensya pa lang nito ay nagpabigat sa hangin.  Anong nangyayari dito?  Tanong ni Dakila.  Ang boses ay kalmado ngunit may bigat.  Hinarap siya ni Luningning.  Ang mga mata ay nag-aapoy sa galit.  Nagtatanong ka pa?  Nagpapamigay ka ng limos sa mga taong gusto mong palayasin.  Para saan ito, mister?  Magbanua?  Para gumaan ang konsensya mo?  O para magmukha kang mabait sa media bago mo kami itaboy na parang mga aso?  Isang ugat ang umumbok sa sentido  ni Dakila.

Tumutulong  lang ako. Hindi ito tulong.  Isa itong insulto.  Sigaw ni Luningning.  Akala mo ba lahat ng bagay  sa mundo ay kayang bilhin  ng pera mo? Na ang isang  kahon ng sardinas ay sapat  ng kabayaran para sa aming mga  pangarap.  At ikaw, ganti ni Dakila, ang boses ay bahagyang tumaas.  Ano sa tingin mo ang magagawa ng pride mo?  Ang kayabangan mo ba?  Ang magpapakain sa mga anak mo?  Ang pride mo ba ang magtatayo ulit ng mga bahay dito?  Nasaktan si Luningning sa sinabi nito dahil may katotohanan yun.

Ngunit hindi siya magpapatalo.  Mula sa kanyang likuran, nakita niya si Nahani at Ulan nakasilip mula sa pinto ng evacuation center.  Nakita nila ang tito na nagligtas sa kanila.  Pero ngayon ay kaaway ng kanilang nanay.  Ang kanilang mga mata ay puno ng pagkalito at takot  Iyon ang nagbigay sa kanya ng huling lakas  Humarap siya hindi kay dakila, kundi sa mga kamera ng media  Nasabik na kinukuhanan ang bawat sandali ng kanilang pagtatalo  Hindi namin kailangan ang tulong ng isang taong ang tingin sa amin ay sagabal

Deklara niya.  Ang boses ay malinaw at matatag.  Makinig kayong lahat.  Ang baryo sinagtala ay babangon.  Magsisikap kami, magtutulungan kami, at itatayo namin muli ang aming komunidad.  Nang hindi tumatanggap ng kahit isang kusing mula kay Mr. Dakila Magbanua.  Ang kanyang mga salita ay tila isang kidlat na gumuhit sa maingay na eksena.

Natahimik ang lahat, nakatitig lang si Dakila sa kanya, ang pangay matigas.  Sa mga mata nito, wala ang galit na inaasahan niya. Ang nakita niya ay isang emosyong hindi niya maintindihan.  Isang halo ng pagkabigo, sakit at pagsisisi.  Ngunit bago pa niya ito masuri, tumalikod na ito at naglakad pabalik sa kanyang sasakyan.

Sumunod ang kanyang mga tauhan, isinera ang mga truck at umalis na parang walang nangyari.  Naiwan si Luningning, nakatayo sa gitna ng kanyang mga kapitbahay.  Ang iba ay tumitingin sa kanya ng may paghanga.  Ang iba naman ay nanghihinayang sa mga relief goods na pinalampas niya.  Nanginginig ang kanyang mga tuhod, ngunit pinilit niyang tumayo ng tuwid.

Kakasabi niya lang na kaya nilang mag-isa.  Ngayon, kailangan niya itong panindigan.  Hindi namin kailangan ang tulong mo.  Ang mga salita ni Luningning  ay umaling-aungaw sa loob ng kanyang mamahaling sasakyan,  mas matalas pa kaysa sa bubog.  Habang papalayo siya sa baryo sinagtala,  ang imahe ng nag-aapoy na mga mata ng babae  ay nakatatak sa kanyang isipan.

Ipinahiya siya.  Tinanggihan.  Sa harap ng media.  Sa harap ng mga taong gusto niyang tulungan.  O sa harap ng mga taong gusto niyang pagganahin  ang kanyang konsensya.  Hindi na rin niya alam.  Sa buong buhay niya  bilang si Angpison,  dalawa lang ang alam niyang solusyon sa problema.  Pera o puwersa.  Ngunit sa pagkakataong ito,  parehong bigo.

Itinapon niya ang pera,  isinampal ito pabalik sa kanya.  Hindi niya maaaring gamitan ng puwersa ang mga taong.  Ang mga taong inutangan niya ng buhay.  Pagdating sa kanyang penthouse, hinubad niya ang kanyang suit na nabahiran ng putik.  Humarap siya sa salamin.  Nakita niya ang isang bilyonaryo, isang hari ng industriya.

Ngunit sa likod ng lahat ng iyon, nakita rin niya ang isang duwag. Isang lalaking nagtatago sa likod ng kanyang kayamanan para takasan ang isang kasalanang hindi mababayaran.  Kung ayaw nila sa pera ni Dakila Magbanua, kung gayon, hindi si Dakila Magbanua ang pupunta sa kanila. Kinabukasan, sa halip na ang kanyang mamahaling suit, ang isinuot niya ay isang lumang maong, isang simpleng itim na t-shirt at isang pares ng rubber boots na ipinabili niya sa kanyang driver.

Isang itim na face mask.  Sa isang iglap, naglaho si Angpison.  Ang naiwan ay isang ordinaryong lalaki.  Isa sa milyon-milyong muka sa syudad.  Walang makakakilala sa kanya.  Bumalik siya sa baryo sinagtala.  Hindi sakay ng kanyang de-aircon na kotse, kundi sakay ng isang pampublikong jeep.  Ang amoy ng pawis at alikabok, ang ingay ng kalsada,  lahat ay dayuhan sa kanya,  ngunit lahat ay tila gumigising sa isang bahagi  ng kanyang pagkatao na matagal nang natutulog.

Mula sa malayo,  tanaw niya ang diwa ng bayanihan.  Ang mga residente,  walang inaasahang tulong mula sa gobyerno o sa mga pribadong kumpanya ay nagtutulungan.  Ang mga lalaki ay nag-aangat ng mga nabuwal na poste at nagkakarpintero ng mga pansamantalang masisilungan.  Ang mga babae ay nagwoho, ay nagluluto sa isang malaking kaldero, pinaghahatian ang anumang pagkain na mayroon sila.

Huminga siya ng malalim at naglakad palapit.  Walang pumansin sa kanya.  Isa lang siyang anino sa gitna ng maraming anino.  Nakita niya ang isang grupo na nag-aalis ng makapal na putik mula sa isang eskinita.  Walang salita.  Kumuha siya ng pala at nagsimulang tumulong.  Ang trabaho ay impyerno.  Ang kanyang mga kamay, nasanay lamang sa pagpirma ng mga tseke at paghawak ng mga papeles, ay agad na nagkapaltos.

Ang kanyang likod, nasanay sa malambot na upuan, ay nanakit. Bawat pagangat ng pala na puno ng mabigat na putik ay isang parusa. Ngunit sa bawat patak ng pawis, may kakaibang gaan siyang naramdaman.  na matagal na niyang kinikimkim.  Nang magtanghalian,  umupo siya sa isang tabi.  Pagod na pagod.  Doon niya narinig ang usapan ng ilang residente.

Napanood niyo ba sa balita kagabi?  Sabi ng isang matandang lalaki.  Yung babae ni Kaambo?  Si Luningning.  Abay hinarap talaga  yung si Magbanua.  Oo nga,  sagot ng isang babae.  Matapang na bata.  Manang-mana sa lola niyang si Amaya, pero sayang din yung mga dilata.  No?  Ano ka ba? Tama lang yun, sabi ng isa pa.

Hindi tayo pulubi at lalong hindi tayo mabibili ng paiso na yun.  Anong akala niya sa atin? Basura na itatapo na lang pagkatapos niyang tayuan ng palasyo niya.  Sila ay mga taong may pangalan, may kwento, may pride.  At sa kanilang kwento, siya ang kontrabida.  Siya ang halimaw.  Sa gitna ng kanyang pag-iisip, isang anino ang tumabon sa kanya.

Pag-angat niya ng tingin, nakita niya si Luningning.  Napatigil ang kanyang paghinga.  Nakilala na ba siya?  Ito na ba ang katapusan?  Ngunit ang mga mata ni Luningning ay hindi nagpapakita ng pagkakilala. Ang nakita lang nito ay isang pagod na volunteer na basang-bang maliit na ngiti ang sumilay sa mga labi nito. Magpahinga ka muna sandali. Marami pa tayong gagawin. Hindi makapagsalita si Dakila. Kinuha niya ang bote ng tubig mula sa kamay nito. Ang kanilang mga daliri ay saglit na nagdikit. Ang simpleng gesture na yon.

daliri ay saglit na nagdikit.  Ang simpleng gesture na iyon. Isang pag-abot  ng tulong, walang hinihintay  na kapalit, walang kamera,  walang media,  ay mas tumatak sa kanya kaysa sa  lahat ng bilyones na kinita niya sa buong  buhay niya. Tinalikuran na siya  niluningning at nagpatuloy  sa pag-aasikaso ng iba.

Naiwan si Dakila.  Hawak ang bote ng tubig na tila ba ito ang pinakamahalagang bagay sa mundo. Ito ang kabutihang loob na minsan niyang natanggap mula kay Amaya. At ngayon, natatanggap niya itong muli mula sa apo nito, nang hindi nito nalalaman kung sino siya. Ngunit sa di kalayuan, sa kabilang kalsada, may isa pang anino.

Isang lalaking hindi tumutulong, kundi nagmamasid.  Itinaas nito ang kanyang cellphone, nag-zoom in at kumuha ng litrato.  Isang malinaw na litrato ng muka ni Dakila Magbanua sa ilalim ng nakayokong kap habang tinatanggap ang tubig mula kay Luningning.  Ilang minuto lang ang lumipas, ang litratong yun ay nasa inbox na ni Silakbo Dumagat.

Tinitigan niya ito sa kanyang screen. Isang ngising mapanlin lang ang gumuhit sa kanyang muka.  Ayan ka lang pala, Dakila. Bulong niya sa sarili.  Naglalaro ng banal-banalan. Tingnan natin kung hanggang saan ang kaya mong itago.  Tatlong araw. Tatlong araw ng pagbabanat ng buto, pagbubuhat ng mabibigat na bagay, at pag-aalis ng walang katapusang putik.

Ngunit sa loob ng tatlong araw na yon, mayroong isang bagay na unti-unting nabubuo sa baryo sinagtala na mas matibay pa sa simento, pag-asa.  Ang diwa ng bayanihan ay buhay na buhay.  Sa bawat pagod na katawan, mayroong isang ngang ngiti ng pasasalamat.  Si Luning Ning, sa gitna ng lahat, ay nakakaramdam ng kakaibang sigla.

Nakakapagod, oo, pero puno ng kabuluhan.  At mayroon ding isang bagay o isang tao na gumugulo sa kanyang isipan.  Ang tahimik na volunteer na lagi nilang nakakasama, si Kuya.  Hindi ito pala salita, ngunit ang trabaho nito ay katumbas ng sa tatlong tao. Laging nauuna sa pinakamabigat na gawain.

May mga paltos na ang mga kamay nito tuladang uri ng pagod na tila mas malalim pa kaysa sa  pisikal na kapaguran.  Isang saglit, nahabag siya.  Sa unang pagkakataon,  naisip niyang marahil  hindi lahat ng tagalabas ay pare-pareho.  Ang brisa ngayon ng pag-asa  ay biglang pinutol  ng isang sigaw.  Mga kapitbahay, tignanin niyo to.  Isang binatilyo ang tumatakbo  palapit. Hawak ang kanyang  cellphone na tila isang  nagbabagang uling.

Mabilis na nagkumpol ang mga tao  sa paligid niya. Ang kaninang  masayang ingay ng pagtatrabaho  ay napalitan ng mga bulungan.  Pagkatapos ay ng mga  impit na mura at mga  sigaw ng di makapaniwalang galit. Ang headline ay tila isang suntok sa kanyang sikmura. Pison! Siya pala ang dahilan.  Baha sa sinagtala.

Bunga ng kapabayaan ng Magbanua Corp.  Nanlamig ang buong katawan ni Luningning.  Kinuha niya ang cellphone mula sa kamay ng binatilyo.  Ang kanyang mga daliri ay nanginginig habang nag-scroll siya pababa.  Naroon ang lahat. Ang report ng mga daliri ay nanginginig habang nag-scroll siya pababa. Naroon ang lahat.

Ang report ng mga engineer.  Ang mga testimonya ng mga construction worker na pinilit magtipid sa materiales.  Ang malinaw na konklusyon.  Ang pagguho ng temporary wall ng Distrito Aguila.  Ang direktang sanhinang dilubyo na sumira sa kanilang mga buhay at halos kumuha sa kanyang mga anak.  Ang bawat salita ay isang patalim.

Ang bawat pangungusap ay isang akusasyon.  At pagkatapos, nakita niya ito.  Ang huling ebidensya, ang pinakamasakit sa lahat, isang litrato. isang lalaking nakasuot ng mamahaling  suit nakatayo sa harap  ng Magbanua Tower. Iisang  tao. Si Dakila  Magbanua. Nabitiwa  ni Luningning ang cellphone.  Tila sumabog ang isang bomba  sa loob ng kanyang dibdib  na nag-iwan ng nakakabinging  katahimikan.

Ang bote  ng tubig.  Ang simpleng gesture ng kabutihan na inialay niya.  Ngayon, parang asido itong bumabalik at sinusunog ang kanyang palad.  Nilin lang siya.  Nilin lang silang lahat.  Ang lahat ng kanyang pagdududa sa mga mayayaman,  ang lahat ng kanyang galit kay magbanua,  ay bumalik ng may isandaang porsyentong lakas.

Naramdaman niya ang sobrang kahihiyan.  Nagpakatanga siya.  Nagtiwala siya sa isang anino.  Hayop siya.  Isang sigaw ang pumunit sa katahimikan.  Pinaglalaroan niya lang pala tayo.  Siya ang may kasalanan ng lahat ng ito.  Tapos nagpapanggap siyang tumutulong.  Ang galit ng komunidad ay parang apoy na biglang nagliyab.

At sa gitna ng apoy na yon, dumating ang mga buwitre, ang mga media van.  Mabilis silang bumaba.  Dala ang kanilang mga kamera at mikropono na tila mga sandatang nakatutok sa kanila at ang target nila ay si Luningning.  Siya ang simbolo ng paglaban. Siya ang unang hinarap.  Miss Kalikasan, anong masasabi mo na ang mismong taong nagligtas sa mga anak mo ay siya rin palang dahilan kung bakit sila muntik nang mamatay?  Naramdaman mo bang nilinlang ka?  Anong susunod na hakbang ng baryo sinagtala?  Ang mga tanong ay bumabagsak sa kanya na parang ulan, ngunit wala siyang masagot.

Ang kanyang isip ay blanco.  Ang tanging nararamdaman niya ay ang nag-uumapaw na puot.  At sa gitna ng lahat ng kaguluhan, may sumigaw. Ayon siya, napalingon ang lahat. Doon, sa may eskinita, nakatayo si Dakila Magbanua. Nakasuot pa rin ang kanyang panlilinlang na damit. Hawak pa rin ang isang pala. Ngunit ngayon, wala nang nagtatago sa kanyang pagkatao. Ang kanyang takip ay nalaglag na.

Ang mga tao ay dumagsapapunta sa kanya.  Isang galit na alo ng mga katawan at boses, pinalibutan nila siya.  Ang mga mata ng kanyang mga kapitbahay, na kanina lang ay puno ng pag-asa, ay ngayon ay puno ng paninisi at pagkamuhi.  Si Luningning, na tila nagising mula sa isang masamang panaginip,  ay nagsimulang maglakad.

Hinawi niya ang mga tao.  Ang kanyang mga mata ay hindi inaalis kay Dakila.  Nang makarating siya sa harap,  ang ingay ay tila humina.  Ang lahat ay naghihintay.  Nakatayo si Dakila sa gitna ng bilog,  hindi gumagalaw, hindi naghihintay. Nakatayo si Dakila sa gitna ng bilog. Hindi gumagalaw.  Hindi nagsasalita.

Ang kanyang mga mata ay nakatuon lamang kay Luningning.  At sa mga matang yon, nakita niya ang lahat.  Ang pagsisisi, ang sakit, ang pag-amin sa kasalanan.  Ngunit huli na ang lahat.  Mr. Magbanua, nagsalita si Luningning. Ang boses niya ay nanginginig. Ngunit huli isang sigaw. Isa itong bulong na puno ng lason at tumusok ito sa puso ni Dakila na mas malalim pa kaysa sa pinakamatatalim na salita ng pag-amin ay hindi sapat. Ang katahimikan niya ang naging kanyang hatol. Ang pag-alis niya sa baryo sinagtala ay isang mahabang walk of shame.

ay ngayon ay humahawi para bigyan siya ng daan na tila ba siya ay may dalang sakit na nakakahawa.  Walang nanakit sa kanya, walang nagbato, ang kanilang mga mata,  puno ng pagkasuklam, pagkabigo at panunumbat ay higit pa sa sapat na parusa.  Ang biyahe pabalik sa Magbanoa Tower ay isang biyahe papunta sa kanyang sariling bitayan. Kinabukasan, ang epekto ng balita ay naging isang korte kung saan siya ang nilitis.

Nababaliw ka na ba, dakila?  Sigaw ng isa sa mga pinakamalaking investor, idinuro ang isang graph sa screen na nagpapakita ng isang matarik, duguan at pulang linya na pabulusok.  At pulang linya na pabulusok.  Our stock price is in a free fall.  Ang pangalan ng kumpanya ay kasing dumina ng putik sa baryo na yan.

This is gross negligence.  Breach of fiduciary duty.  Sabi ng isa pa.  Sinira mo ang reputasyon na binuunatin sa loob ng tatlumpong taon dahil lang sa isang…  Sentimiento? Nakatayo lang si Dakila sa dulo ng mahabang lamesa. Hindi kumikibo. Hinubad na niya ang kanyang maskara. Wala nang ang pison. Siya na lang si Dakila, isang lalaking naliligo sa sarili niyang kasalanan.

Nasaan niya ang bawat akusasyon.  Tinanggap niya ang bawat mura sapagkat alam niyang lahat ng iyon ay totoo.  At sa gitna ng kaguluhan, bumukas ang pinto.  Pumasok ang taong pinakahuli niyang gustong makita sa sandaling iyon.  Si Silakbo dumagat. May ngisis sa kanyang mga labi na hindi maipinta.  Mukhang may problema kayo dito, gentlemen, sabi ni Silakbo.

Ang boses ay puno ng huwad na pakikiramay.  Naglakad siya palapit, tila nagmamayari sa lugar.  Dakila.  Kawawa ka naman.  Ang agila, mukhang naputulan ng pakpak.  Anong ginagawa mo dito, dumagat?  Malamig na tanong ng isang board member.  Nandito ako para mag-alok ng solusyon.  Sagot ni si Lakbo. Inilapag ang isang folder sa lamesa.

Bibilihin ng Dumagat Holdings ang Magbanwa Corporation.  Lahat ng assets, lahat ng utang.  Siyempre, sa presyong naaayon sa kasalukuyan nitong… …situasyon.  Tumingin siya kay Dakila.  For pennies on the peso, ika nga.  Ito na ang sukdulang kahihiyan.  Ang kanyang karibal, inaalok na bilhin ang kanyang imperyo sa halaga ng basura.

Nagkuyom ang kamao ni Dakila sa kanyang gilid, ngunit wala siyang sinabi.  Ang katahimikan niya ang nagbigay ng huling hudyat sa mga investor. Ang kapitan ay sumuko na. Ang barko ay palubog na.  Umuwi si Dakila sa kanyang penthouse. Ang mansyon sa kalangitan, na dati niyang simbolo ng tagumpay, ay ngayon ay tila isang maluwag na kulungan.

Ang mga bintanang salamin ay hindi na nagpapakita ng isang kaharian,  kundi ng isang syudad na tumalikod sa kanya.  Umupo siya sa dilim. Walang ilaw, walang TV.  Tanging ang mga ilaw ng syudad sa labas ang nagsisilbing saksi sa kanyang pag-iisa.  Dumating si Yaya Biaya, naglagay ng isang tray ng pagkain sa lamesa sa tabi niya. Ang pag-iisip ng mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga mga m Kahit ano, kung ang lalamunan niya ay barado ng pagsisisi. Ang lahat ng nawala sa kanya sa loob ng isang araw,

bilyon-bilyong piso,  ang kumpanyang dugot-pawis niya,  ang respeto ng buong industriya,  lahat ng iyon ay wala lang,  mga numero lang.  Ang tunay na masakit,  ang tunay na bumabasag sa kanyang kaluluwa,  ay ang alaala ng mga mata ni Luningning.  Ang pagkabigo sa mga matang yon, ang tanong nito, na sumasalamin sa lahat ng kanyang pagkukunwari.

Isang malaking palabas lang ba?  Hindi niya masagot.  Dahil sa simula, marahil oo.  Isang paraan para paganahin ang konsensya.  Ngunit habang tumatagal, habang nararamdaman niya ang bigat ng pala,  ang init ng araw, at ang kabutihan sa inabot nitong tubig, may nagbago.  May tumubong totoo sa gitna ng kasinungalingan,  ngunit huli na ang lahat, sinira niya ito bago pa man ito mamukadkad.

Sa gitna ng kanyang pagmumunimuni,  isang staff mula sa building administration ang kumatok. May iniabot itong isang brown  envelope. Isang official correspondence. Binuksan ito ni Dakila. Sa loob, naroon ang isang formal  na dokumento. Isang class action lawsuit. Ang mga residente ng Baryo Sinagtala nagsampan ang kaso laban sa Magbanua Corporation para sa danios perwisyo at criminal negligence at sa pinakaunang pahina, sa ilalim ng titulong lead plaintiff.

Nakasulat ang isang pangalan na tila nagmarka ng bakal na nagbabaga sa kanyang kaluluwa.  Luningning R. Kalikasan.  Tinitigan niya ang pangalan.  Hindi galit ang naramdaman niya.  Hindi pagkasuklam.  Kundi isang pinal na pagtanggap.  Ito na yun.  Ang dulo.  Ang kabayaran.  Ngunit habang tinititigan niya ang papel, isang desisyon ang nabuo sa kanyang isipan.

Isang desisyon na hindi gagawin ni Angpison. Isang desisyon na tanging si Dakila na lang.  Ang batang minsan ay tinulungan ni Amaya. Ang makakagawa.  Kung ito na ang katapusan, tatapusin niya ito sa sarili niyang paraan.  Ang balita ay kumalat na parang apoy. Magdadaos  ng press conference  si Dakila Magbanua.

Walang nagsabi kung para saan,  ngunit lahat ay may hula.  Marahil ay para ianunsyo ang kanyang  pagbibitiw. Marahil  ay para saguti ng kasong  isinampalaban sa kanya. O marahil, sa isang huling Pagbibitiw At maliit na telebisyon na bigay ng isang donasyon, kasama nila si Luning Ning.  Hinanda na niya ang kanyang sarili para sa pinakamasama.

Inaasahan na niya ang mga pagtanggi, ang mga legal na terminolohiya na magpapalabas na sila pa ang may kasalanan.  Puno ng galit at paghahanda ang kanyang puso.  Puno ng galit at paghahanda ang kanyang puso.  Sa kabilang dako, sa isang marangyang opisina,  nakaupo si Silakbo dumagat sa kanyang swivel chair,  nanonood sa isang malawak na flat screen TV.

Hawak niya ang isang kopita ng mamahaling alak.  Ito na ang kanyang tagumpay.  Hihintay na lang niyang mapanood ang huling pagbagsak ng kanyang karibal.  Nagsimula ang press conference.  Ang entablado ay napapalibutan ng daandaang mamamahayag.  Ang kanilang mga kamera ay parang isang firing squad na naghihintay sa kanilang bibitayin.

Lumabas si Dakila magbanua.  Ngunit hindi ang ang piso na mayabang at makapangyarihan ang kanilang nakita.  Ang lalaking humarap sa kanila ay mukhang pagod.  Ang mga mata ay may malalalim na eyebags.  Wala ang kanyang mamahaling suit.  Sa halip, nakasuot lang siya ng isang simpleng itim na polo shirt.  Mukha siyang ordinaryo. Mukha siyang tao.

Tumayo siya sa podium.  Hindi siya nagdala ng anumang papel.  Walang abogado sa kanyang tabi.  Huminga siya ng malalim.  At ang buong silid ay natahimik.  Magandang hapon sa inyong lahat.  Simula niya.  Ang boses ay kalmado, ngunit may bigat. Hindi ako narito para magbigay ng excuses. Hindi ako narito para manisin ang iba. Nandito ako para umamin.

Maging si Luning Ning ay napasandal, hindi makapaniwala sa narinig.  Ang lahat ng nabasa ninyo sa balita ay totoo.  Pagpapatuloy ni Dakila.  Ang pagbaha sa baryo sinagtala ay direkt ang resulta ng kapabayaan ng aking kumpanya.  At bilang CEO, ang responsibilidad ay sa akin at sa akin lamang.  Nagulat ang mga reporter, walang pagtanggi, isang direktang pag-amin.

Marami sa inyo ang nagtatanong kung bakit ako nagpanggap na tumulong, sabi niya.  Ang tingin ay diretsyo sa kamera, na tila ba kinakausap niya ang bawat isang nanonood.  At ang totoo, ay wala akong karapatang humingi ng kapatawaran.  Ngunit may karapatan kayong malaman kung bakit.  Dito, nagsimulang magbago ang lahat.

Marami sa inyo, may sa inyo ang kilala ako bilang si Ang Pison.  Isang bilyonaryo.  Isang taong kayang bilhin ang lahat.  Pero hindi iyan ang simula ng aking kwento.  Ikinuwento niya ang lahat, ang kanyang pagkabata sa lansangan, ang gutom, ang lamig,  ang pakiramdam ng pagiging invisible, ang pakiramdam ng pagiging basura sa mata ng lipunan.

At isang araw, noong akala ko ay katapusan ko na, sabi niya. Ang boses ay nagsimulang manginig sa unang pagkakataon. May isang babaeng lumapit sa akin. Hindi niya ako  tinaboy. Hindi niya ako pinandirihan. Binigyan niya ako ng pagkain. Sa baryo sinagtala, napahawak  si Luningning sa kanyang dibdib. Ang puso niya ay nagsimulang kumabog ng malakas.

Ang pangalan niya ay Amaya, sabi ni Dakila.  At sa pagbanggit ng pangalang yon, isang luha ang pumatak mula sa kanyang mga mata.  Hindi lang pagkain ang ibinigay niya.  Binigyan niya ako ng isang bagay na mas mahalaga.  Binigyan niya ako ng pag-asa. Binigyan niya ako ng isang bagay na mas mahalaga. Binigyan niya ako ng pag-asa.

Binigyan niya ako ng isang music box.  Hindi na napigilan ni Luningning ang sariling mga luha.  Ang galit sa kanyang puso ay unti-unting natutunaw.  Napapalitan ng isang emosyong hindi niya maintindihan.  Isang halo ng pagkabigla, awa at pagkalito.  Ang babaeng nagligtas sa akin na noon, pagpapatuli ni Dakila. Isang halo ng pagkabigla, awa at pagkalito. Inugol ko ang buong buhay ko sa pagtakbo palayo, sa kahirapan, sa pagtatayo ng mga pader sa paligid ng aking puso para hindi na muling makaramdam ng sakit.

At sa paggawa noon, ako mismo ang naging uri ng tao na kinatatakutan ko noon.  Isang taong walang pakialam na handang managasa ng iba para sa sariling kapakanan.  Nahandang managasa ng iba para sa sariling kapakanan.  Tumingin siya muli sa kamera at sa pagkakataong ito, parabang siluningning lang ang kanyang kinakausap.

Dahil dito, sabi niya, ang boses ay buuna at puno ng disisyon.  Opesyal kung inaanunsyo na ang proyektong Distrito Aguila ay permanenteng kansilado.  Nagkagulo ang mga reporter sa opisina ni Silakbo na ibuga  niya ang kanyang iniinom.  Ano?  Ang lahat ng natitirang assets ng  Magbanwa Corporation at ang  lahat ng aking personal na yaman  ay ililipat sa isang foundation,  deklara ni Dakila.

At ang nag-iisang  layunin ng foundation na ito ay ang muling pagtatayo ng Baryo Sinagtala, ngunit hindi bilang isang commercial district.  Itatayo natin ito bilang isang disenteng komunidad para sa mga residente nito.  Magkakaroon ng mga maayos na bahay, paaralan, at parke.  At ang proyektong ito, sabi niya, huminga ng malalim, ay tatawagin nating kanlungan ni Amia.

Iyon na ang huling salita.  Tumalikod si Dakila at umalis sa entablado.  Iniwan ang isang silid na puno ng nagkakagulong mga tao at isang buong bansa na natulala sa kanyang naging desisyon.  Sa baryo sinagtala, walang nagsasalita.  Ang lahat ay nakatingin sa screen, pinoproseso ang lahat. Si Luningning ay umiiyak na, hindi na sa galit, kundi dahil sa bigat ng lahat.

kundi dahil sa bigat ng lahat.  Sa pagtatapos ng broadcast,  bago mag-fade to black ang screen,  huling nagsalita si Dakila na tila ba direktang sumasagot sa tanong ni Luningning sa gitna ng putikan.  Hindi ako humihingi ng kapatawaran.  Bulong niya sa kamera,  sapat lang para marinig.  Hinihiling ko lang,  ang pagkakataong,  itama ang lahat. Lumipas ang mga buwan, ang dating baryo sinagtala na kilala lamang sa putik at mga barong-barong ay unti-unting nagbabago. Ang distrito Aguila, ang dating bangungot ng bawat residente, ay naglaho na. Sa halip, nagtayo ng mga bagong bahay. Malilinis, matitibay, at may sariling palikuran at tubig.

May mga bagong paaralan na may mga computers at libro.  May malalawak na parke kung saan malayang nakakapaglaro ang mga bata.  Ang lahat ng ito, nagpapasalamat sa kanlungan ni Amaya Foundation.  Ngunit hindi lang pera ang ipinuhunan. Mayroong isang taong nagbigay ng sarili. Araw-araw, para matiyak na ang lahat ay maayos.

Pumalit ay isang hard hat, isang construction vest at mga kamay na puno ng kalus.  Siya ngayon ang foreman, nagpaplano at nakikipag-usap sa mga construction workers,  nag-iinspeksyon ng bawat materyales at nakikisalamuha sa mga residente.  Mula sa simula, hindi maiwasan ni Luningning ang mapanood siya.

Ang pagtingin sa kanyang naghirap na katawan, sa kanyang pagtulong sa mga trabaho na dati niyang ipinapagawa lang sa iba,  ay nagdulot ng isang kakaibang pakiramdam sa kanyang dibdib. Hindi na ito ang galit na naramdaman niya noon.  Hindi na rin ang pagkasuklam.  Bagkus, nakakaramdam siya ng awa, paghanga.  Hindi niya alam. Ngunit hindi pa rin niya siya kinakausap. Pinapanood lang niya ito mula sa malayo. Parusa ba ito? O pag-iingat? Hindi rin niya alam.

Pagpapunta sa construction site, nakita niya ang kanyang kambal na anak na sinahani at ulan. Masayang tumatakbo papunta sa isang lalaki na nakasuot ng hard hat. Natahimik si Luning Ning. Napanood niya ang mga bata na yakapin ang mga binti ng lalaki. Nakita niya ang lalaki na yumuko at sa unang pagkakataon, ngumiti ito. Hindi ang nangisi ng isang mapagmataas na bilyonaryo, kundi ang ngumangiti ng isang taong tunay na masaya.

Tito Daki, sigaw ng mga bata, binabaybay ang pangalan na binigay nila kay Dakila.  Tito Daki, gusto po namin kayo tulungan.  At doon, sa gitna ng construction site, narinig niya ang mga bata  na tumawa. Ang mga tawa na  tila ba nagpapahiwating ng tunay  na pagmamahal at pagtanggap.  Hindi na nakatiis si Luningning.

Naglakad siya papunta sa  kanila. Napansin siya ni  Dakila. Ang ngiti nito  ay biglang napalitan ng  pag-aalinlangan.  Luningning, bati nito, ang boses ay punong-puno ng pag-asa at pag-aalinlangan. Luningning, bati nito,  ang boses ay punong-puno ng pag-asa at pag-aalinlangan.  Anong ginagawa ninyo dito?  Tanong niya.

Ang boses niya ay mas matigas kaysa sa kanyang inaasahan.  Nagpapatulong lang po.  Sagot ni Dakila.  Ang tingin ay diretsyo sa kanyang mga mata.  Gusto nilang makatulong sa pagtayo ng bahay nila. Tumingin si Luningning sa kanyang mga anak. Ang kanilang mga mata ay puno ng pagmamaka. Huminga siya ng malalim. Alam niyang hindi niya maaaring ipagkait sa kanyang mga anak ang isang bagay na nagpapasaya sa kanila. Sige, sabi niya.

Ang boses ay bahagyang lumambot.  Pero kayong dalawa, mag-ingat kayo.  Huwag kayong lalayo kay tito daki ninyo.  Ngumiti si Dakila.  Maraming salamat, bulong nito.  Maraming salamat, Luningning. Sa mga sumunod na linggo, unti-unting nabawasan ang pag-iwas ni Luningning. Nakikita niya si Dakila na nakikipag-usap sa mga residente. Nakikinig sa kanilang mga problema. Nagahanap ng mga solusyon. Nakikita niya ang pagod nito pagkatapos ng isang buong araw ng trabaho. Ngunit patuloy pa rin sa pagtulong.

trabaho, ngunit patuloy pa rin sa pagtulong. Isang araw, habang nagpapahinga sa ilalim ng isang puno, nilapitan siya ni Dakila. Bitbit nito ang isang kahon. Sa loob, nakita niya ito. Ang kanyang music box. Linis, kinintab, at tila bagong-bago.  Pinahanap ko ang pinakamagaling na repairman para maayos to, sabi ni Dakila. Sana ay magustuhan mo. Kinuha ito ni Luning Ning.

Kinuha ito ni Luning Ning. Hinaplos ang makinis na kahoy. Binuksan niya ito at tumugtog ang pamilyar na melodiya. Ngunit hindi tulad ng dati, hindi na ital silang natahimik, pinakikinggan ang musika.  Alam mo, sabi ni Dakila pagkatapos ng ilang sandali.  Naalala ko ang sabi ng lola mo sa akin noon bago niya ibigay sa akin ang music box na to.

Sabi niya, sa kahit anong hirap ng buhay laging may musika. Kailangan mo lang itong pakinggan.  Napangiti si Luningning.  Tama siya, sabi niya.  Tumingin siya kay Dakila.  Sa mga mata nito, hindi na niya nakita ang isang pison.  Ang nakita niya ay isang tao.  Isang taong nagkamali at nagsisikap na magbago.

Dakila, sabi niya.  Ang unang pagkakataon na binanggit niya,  ang pangalan nito sa loob ng maraming buwan.  Maraming salamat sa lahat ng ginagawa mo.  Hindi pa ako tapos, sabi ni Dakila.  Hindi pa ako karapat-dapat sa iyong pasasalamat.  Ngunit, sana, balang araw,  mapatawad mo ako.  Ngumiti si Luningning isang ngitina ng gagaling sa puso.

Siguro, sabi niya. Siguro, malapit na.  Tumayo siya. Halika na, sabi niya. Marami pa tayong kailangang gawin. Marami pang bahay na kailangang itayo.  Inilahad niya ang kanyang kamay.  Tiniginan siya ni Dakila bago kinuha ang kanyang kamay.  Sa unang pagkakataon,  nagdikit ang kanilang mga  balat ng walang anumang  pag-aalinlangan.

Sa kanilang  pagtayo, narinig nila  ang maliliit na tinig  na tumatawag sa kanila.  Nanay, Tito Daki, tara na po. tayo narinig nila ang maliliit na tinig na tumatawag sa kanila.  Nanay, Tito Daki, tara na po.  Ngumiti silang dalawa.  Oo, marami pang trabahong kailangang gawin.  Ngunit sa pagkakataong ito, alam nilang hindi sila nag-iisa.

Ang hangin ng Disyembre ay malamig.  Ngunit ang init sa puso ng bawat isa sa bagong tayong plasa ng kanlungan ni Amaya  ay sapat na para labanan ito.  Ang gabi ay puno ng mga ilaw  mula sa mga parol na gawa sa kamay,  ng halakhak ng mga batang  naghahabulan, at ng amoy  ng bibingka at puto  bumbong na pinagsasaluhan ng lahat.

Pasko na.  Ang unang Pasko sa kanilang bagong simula. Nakatayo si Luningning sa gilid. Pinapanood ang kanyang mga anak na sinahani at ulan na masayang nakikipaglaro. Isang taon na ang nakalipas mula sa dilubyo.  Ngayon, sa mismong lugar kung saan, dating nakatayo ang putik at mga sirasirang yero,  ay nakatayo ang mga bahay na puno ng ilaw at pag-asa.

Napangiti siya, isang ngingiting totoo, payapa, at puno ng pasasalamat.  Ngunit sa gitna ng kasiyahan, may hinahanap ang kanyang mga mata.  May isang tao pa siyang hinihintay.  Sa di kalayuan, huminto ang isang lumang pickup truck.  Bumaba si Dakila Magbanua. Hindi siya si ang pison na darating sa isang magarbong selebrasyon. Isa lang siyang bisita.

Isang taong umaasang may lugar pa para sa kanya sa salu-salo.  May dala siyang dalawang maliit na regalo na nakabalot sa simpleng papel.  Hindi mga mamahaling laruan na pinapatakbo ng baterya,  kundi dalawang librong pambata na may makukulay na larawan.  Nag-alinlangan siyang humakbang.  Paano kung hindi pa rin siya tanggap ng lahat?  Paano kung ang presensya niya ay magpapaalala lang sa kanila ng mapait na nakaraan?  Ngunit bago pa man manaigang kanyang kaba, nakita siya niluningning at ngumiti ito.

Hindi isang pilit na ngiti.  Hindi isang magalang ng ngiti.  Kundi isang nangiti na nagmumula sa puso.  Isang nangiti na tila nagsasabing, salamat at dumating ka.  Ang ngiting iyon ang nagbigay sa kanya ng lakas ng loob na magpatuloy sa paglakad.  Nanay, si Tito Daki.  Sabay na sigaw ni na Honey at Ulan, patakbo silang sumalubong sa kanya at niyakap siya ng mahigpit sa mga binti na tila ba matagal na silang hindi nagkita.

Maligayang Pasko, Tito Daki!  Yumuko si Dakila at sa unang pagkakataon, sa napakatagal na panahon, naramdaman niya ang init ng isang tunay na pamilya.  Maligayang Pasko? Honey, ulan!  Sabi niya, ginugulo ang kanilang mga buhok. Inabot niya ang mga regalo. Para sa inyo. Salamat po. Halika, kumain ka muna. Ayan ni Luningning. Ang mga mata ay nangungusap.

Munod si Dakila. Sa gabing iyon, hindi siya ang benefactor. Hindi siya ang mayaman na nagbigay ng tulong. Isa siya sa kanila.  Nakikikain ng noche buena sa isang mahabang lamesa na gawa sa pinagdugtong-dugtong na mesa.  Nakikipagtawanan sa mga taong dati kinamumuhian siya. Nakikinig sa mga kwento ng kanilang mga bagong buhay. Pagkatapos ng hapunan, dinala ni na Honey at Ulan, si Naluningning at Dakila, sa ilalim ng malaking Christmas tree, sa gitna ng plaza.

Tito Daki, tingnan niyo po ang bahay namin, turo ni Honey sa isang bahay na may asul na pinto.  May sarili na po kaming kwarto ni Ulan.  At sabi po ni Nanay, maglalagay daw po kami ng maliit na  garden sa likod. Dagdag ni Ulan. Para po laging may bulaklak, tulad ng sabi ni Lola  Amaya. Napatitig si Dakila sa bahay.

Isang simpleng bahay, ngunit para sa kanya, mas  matayog pa ito kaysa sa magbanua tower. Dahil ang bahay na yon ay hindi itinayo ng pera at  bakal. Itinayo ito ng  pagsisisi, pagpapatawad  at pag-asa.  Umupo si Luningning sa isang bangko  sa ilalim ng puno.  Dahan-dahan, kinuha niya mula  sa kanyang bulsa ang isang  pamilyar na bagay. Ang  music box.

Binuksan niya  ito. Ang malinaw at matamis na himig ay lumutang sa malamig na hangin ng Pasko. Isang himig na naging saksi sa gutom, sa kaligtasan, sa galit, sa pagikat ay bahagyang magkadikit. Hindi sila nagsalita. Hindi na kailangan. Pinanood nila ang mga bituin sa kalangitan. Pinanood nila ang kanilang mga anak na masayang naglalaro. Pinakinggan nila ang musika.

Siluningningning kay Dakila, lumingon si Dakila kay Luningning sa kanilang mga mata na roon ang lahat, ang pagkilala sa sakit ng nakaraan, ang pasasalamat sa pagkakataong magbago, at ang isang tahimik na pangako ng isang hinaharap na sabbing kanilang awit. Sa ilalim ng mga bituin, sa kanlungan ni Amaya, sa himig ng Pasko, ang dalawang pusong minsan ay sinira ng kasalanan at pagdududa ay sabay na tumibok sa ritmo ng pag-ibing sa nakaraan.

Ang naiwan na lang ay si Dakila,  at sa tabi niya, ang kanyang liwanag, si Luningning.  Ang kwentong ating napakinggan ay isang paalala  na walang kasalanang hindi kayang mapatawad  at walang pusong hindi kayang maghilom.  Ipinakita nito na ang tunay na kayamanan  ay hindi nasusukat sa salapi o kapangyarihan, kundi sa mga buhay na ating nabago at sa mga pusong ating nahipo.

Ang paghingi ng tawad ay hindi kahinaan, kundi isang simbolo ng katapangan, at ang pagpapatawad ang siyang tunay na susi sa kapayapaan ng kalooban.  Maraming maraming salamat po sa inyong walang sawang pagsubaybay at pakikinig sa kwento ni Nadakila at Luningning  na way napulutan ninyo ito ng aral at inspirasyon.

Ano po ang masasabi ninyo sa kanilang paglalakbay?  Ibahagi po ninyo ang inyong mga saluobin sa comment section sa iba ba. At kung meron kayong gustong marinig na uri ng kwento sa mga susunod nating upload, comedy, horror, o isa na namang madamdaming love story, huwag po kayong mahiyang mag-request.  Kayong mahiyang mag-request.

Hindi dito nagtatapos ang ating paglalakbay.  Marami pa pong kwentong kasing ganda at mas puno ng aral dito sa aming channel. Kung nagustuhan nyo ang kwentong ito, ilike, ishare sa pamilya at mga kaibigan,  at mag-subscribe na rin para lagi kayong updated sa mga susunod pa naming kwento.  I-click nyo ang notification bell para kayo ang unang makarinig kapag may bago kaming upload.

Pagpalain po kayo ng Panginoon, kayo at ang inyong buong pamilya.  Hanggang sa muli!