Angela, tapos na tayo. May iba na akong mahal at siya ang gusto kong pakasalan. Galit at malamig na boses na sabi ni Martin. Anong sinasabi mo Martin? Naguguluhan at umiiyak na tanong ni Angela. Mahal mo ako ‘ ba? Magkakaanak na tayo. Bakit iiwan mo ako ngayon? Anak yang batang yan. Baka hindi ko anak ‘yan. Mapanlait at malakas ang boses na sabi ni Martin.

Sino ba talaga ang tatay niyan? Narinig ko ng totoo. Sinabi ni mama. Nakita ka niyang may kasamang ibang lalaki. Huwag mo akong gawing tanga. Angela hindi totoo yan. Martin. Kilala mo ako. Mahal na mahal kita. Subalit dinuro siya nito. Umalis ka. Umalis ka sa bahay ko at bumalik ka doun sa door mo. Hindi kita kayang pakasalan.

Ayokong may babaeng manloloko sa buhay ko. Sigaw pa nito. Parang gumuho ang mundo ni Angela sa mga sandaling yon. Ang lalaking dati malambing at mapagmahal ngayon ay tila isang estrangherong puno ng galit at puot. Ang mga salitang mahal kita ay napalitan nang lumayas ka. Hawak ang maliit na bag.

Naglakad si Angela pababa ng hagdan. Tila hinahabol ng bawat pag-iyak ng sariling puso. At sa paanan ng hagdan, isang malamig na titig ang bumungad sa kanya. Si Aling Rosalie, ang nanay ni Martin. [musika] Oh, aalis ka na pala. Mapanlait na sabi ng ginang. Mabuti naman hindi ka nararapat para sa anak ko. Mayabang na sabi nito. Hindi na nagsalita si Angela.

Narinig niya ang lahat sa paraan ng pagtingin ni Aling Rosalie. Isang tingin na puno ng pagdudusta at pagmamataas. Nang makalabas siya sa bahay ng mga ito, tuluyan ng tumulo ang kanyang mga luha. Paano ko sisimulan to ng mag-isa? Paano ko bubuhayin ong bata na nasa aking sinapupunan? Pabulong niyang tanong sa kanyang sarili.

Wala siyang mapuntahan kundi ang lumang dormitoryo na misang tinirhan niya bilang estudyante. Doon pinayagan siyang manatili pansamantala. Isang maliit na kwarto na amoy lumang pintura at kahirapan. Sa bawat gabi habang humahampas ang malamig na hangin sa kurtinang kupas, iniisip niya kung paano siya muling babangon.

Ang mga perang kinikita niya sa pagtatrabaho ay napupunta lahat sa mga gamit ng kanyang dinadalang sanggol. Wala siyang ginagastos para sa sarili, pati pagkain tinitipid. At nang dumating ang araw ng panganganak, isang malakas na ulan ang saksi sa pagluha niya ng sakit at pag-asa. Isinilang niya ang isang sanggol na lalaki na pinangalanan niyang Sam, ang tanging dahilan ng kanyang pagbangon.

Sam, anak, kahit wala tayong kasama, pangako ni mama, hindi kita pababayaan. Ikaw ang buhay ko ngayon. Malambing na sabi ni Angela. habang marahang hinahaplos ang sanggol. Ngunit hindi rin nagtagal, dumating ang araw na kinatatakutan ni Angela. Angela, pasensya ka na. Kailangan mo ng lumipat.

May bagong estudyanteng darating. At alam mo naman ang patakaran ng dorm, walang pwedeng manatiling may kasamang bata. Mahinahon ngunit may aoridad na sabi ng admin doon. Wala pa po akong mauuwian. Saan po ako pupunta? Umiiyak at halos pabulong na tanong ni Angela. Walang sagot. Tanging katahimikan at mahinang tunog ng ulan ang umalingawngaw. Hawak ang sanggol.

Lumabas si Angela ng dormitoryo. Walang direksyon, walang bahay, walang asawa. Ngunit may isang dahilan para mabuhay. Sa bawat gabi ng paghihirap, may umagang dumarating na na may kasamang pag-asa. At para kay Angela, ang pag-asang yon ay dumating sa pinakainakala niyang sandali ng kawalan. Pagkatapos siyang paalisin sa dormitoryo, nagsimula si Angela sa walang tigil na paghahanap ng trabaho.

Wala siyang ibang iniisip kundi ang kaligtasan. at kinabukasan ng kanyang anak na si Sam. Nagbasa siya ng mga anunsyo, nagtanong sa kapitbahay at halos sumuko na hanggang sa may isang patalastas na nakatawag sa kanyang pansin. Kailangan ng nurse o tagapag-alaga para sa matandang lalaki. May kasamang tirahan, mahina niyang basa sa diyaryo.

Pwede akong tanggapin dito kahit maliit ang sweldo. Basta may matutuluyan kami ng anak ko. Hindi na siya nagdalawang isip. Bitbit ang anak at iilang gamit. Agad siyang nagpunta sa ibinigay na address. Isang lumang apartment sa isang tahimik na kanto ng Maynila. Ikaw ba si Angela? mahina ngunit mabait na tanong ng matandang lalaki.

Ikaw ang nurse na tinawagan ko? Ah opo. Ako po ‘yun. Magalang na sagot ni Angela. Pasensya na po kung may kasama akong bata. Wala po kasi akong mapag-iwanan. Sige na. May maliit akong kwarto sa dulo. Nakangiting sabi nito sabay turo ng pasilyo. Hindi kalakihan pero pwede kayong tumira doon.

tutulungan mo lang akong magbuhat, magbigay ng gamot at maghanda ng pagkain.” sabi pa nito. At doon nagsimula ang bagong yugto ng buhay ni Angela. Araw-araw siyang nagluluto ng pagkain, nagpapaligo, nagpapalit ng damit at nag-aalaga ng buong puso. Kasabay nito, inaalagaan niya rin ang anak na si Sam na madalas ay naglalaro sa tabi habang siya ay nagtatrabaho.

Oh, Sam, huwag kang lalapit sa gamot ni lolo ha. Maglaro ka lang diyan sa tabi ni mama. Malambing niyang sabi sa anak. Opo, mama. Tingnan mo. Gumuhit ako ng araw oh. Masiglang sabi ng bata. Ang bait ng anak mo, Angela. At ikaw matagal na akong hindi inaalagaan ng ganito. Salamat Iha. Lumipas ang dalawang taon at sa panahong yon ang matandang lalaki ay naging parang ama na rin kay Angela.

Hindi man sila magkadugo ngunit napuno ng pagmamahal ang bahay na dati’y malamig at tahimik. Angela, kapag wala na ako, huwag kang malulungkot. Gusto kong masaya ka. Pinaganda mo ang mga huling araw ko. Sabi ng matandang lalaki. Huwag po kayong magsalita ng ganyan. Mabubuhay pa po kayo ng matagal. Lumuluhang sabi ni Angela.

Ngunit ilang linggo lang ang lumipas, pumanaw ang mabuting matanda. Hindi na ito nagising mula sa mahimbing na pagkakatulog. Si Angela mismo ang nag-asikaso ng libing at mabuti na lang may naiwan itong ipon para sa kanyang huling hantungan. 10 araw matapos ang libing, nagsimulang mag-impake si Angela.

Inaasaha niyang darating ang mga kamag-anak ng matanda at mapapaalis din sila ni Sam. Ngunit isang umaga tumunog ang doorbell. “Magandang umaga po. Kayo po ba ang pamilya ni lolo?” tanong ni Angela sa dumating na bisita. Hindi Iha. Tawagin mo na lang akong Aling Wilma. kaibigan ng namayapa mong amo. Nais ko lang iparating ang magandang balita.

Ikaw raw ang iniwang tagapagmana sa apartment na ito. Nakangiting sabi ng matandang babae. Ako po napaatras at halos hindi makapaniwala si Angela. Hindi po. Ah pero bakit ako? Totoo yun. Mga anim na buwan matapos kang manirahan dito, nagpunta siya sa abogado at isinulat ang kanyang huling habilin.

Sinabi niyang ikaw lang ang naging pamilya niya sa mga huling taon. Nakangiting sabi pa ni Aling Wilma, “Diyos ko, salamat po. Hindi ko po ito inaasahan.” Lumuluhang sabi ni Angela. Hindi ko po siya inalagaan para sa gantimpala pero salamat po. Salamat po talaga. Mula noon, naging opisyal na na kay Angela ang apartment.

Si Sam naman ay nagsimula ng pumasok sa kindergarten at unti-unti gumanda na ang takbo ng kanilang buhay. Sa wakas, natanggap si Angela bilang mananahi sa isang pabrika. Matapos ang isang buwang pagsubok, pinuri siya ng kanilang tagapamahala bilang masipag at maaasahan. “Salamat po, sir. Pangako pagbubutihan ko pa po,” masiglang sabi ni Angela.

At sa unang pagkakataon, matapos ang mahabang panahon, naramdaman ni Angela na muli siyang huminga ng maluwag. Hindi man marangya ngunit sa wakas malaya na siya at kayang buhayin ang anak sa sariling lakas. Isang gabi habang mahimbing ng natutulog si Sam, biglang napabalikwa si Angela mula sa kama.

Isang matinding kirot sa tiyan ang gumising sa kanya. Parang tinutusok ng libo-libong karayom. Ah diyos ko, ang sakit. Parang hindi ko kayang tumayo. Humihingal at nahihirapang sabi ni Angela. Nanginginig ang kanyang mga kamay habang kinuha ang cellphone at tinawagan ang ambulansya. Hello, please, kailangan ko ng tulong. Ako po si Angela, Building 42, unit 3B.

Masakit po ang tiyan ko baka baka appendix na ‘to. Mahina at nanginginig ang boses na sabi niya sa kausap. Alam niyang hindi siya maaaring bumagsak. May anak siyang kailangang bantayan. Kaya kahit halos mawalan ng ulirat, pinilit niyang bumangon at kumatok sa mga pintuan ng kapitbahay. Aing Wilma, tulungan mo ako please.

Nakikiusap na sabi ni Angela. Ngunit wala ang matanda. Umalis siya kaninang umaga. Isa-isa niyang kinatok ang mga pinto ngunit wala ni isa ang sumagot hanggang sa umakyat siya sa susunod na palapag at kumatok sa pamilyar na pintuan. Angela, anong nangyayari sayo? Ang putla mo. Nagulat na sabi ni Dante. Dante, tulungan mo ako.

Masakit ang tiyan ko. Baka appendicitis. May anak ako sa kwarto. Si Sam tulog pa siya. Pakibantayin mo muna siya kapag dinala ako ng ambulansya. Pakiusap. Hindi na alam ni Dante kung ano ang gagawin. Pero nang makita ang mukha ni Angela, ang pawis at takot sa kanyang mga mata. Agad siyang sumunod. Eh oo. Dito siya natutulog.

O yung number ko sa cellphone. Dante. Sabihin mo sa kanya. Um, sandali lang ang mama niya. Ilang sandali pa, dumating ang paramedic. Ma’am, kami na po ang rescue sa tawag niyo kanina. Dadalhin na po namin kayo sa ospital. Imporma nito kay Angela. Sige, please huwag niyong pabayaan ng anak ko, Dante. Salamat.

Nanginginig na sabi ni Angela at halos mahimatay na. At sa loob ng ilang minuto, nakaalis na ang ambulansya sa harap ng building [musika] habang naiwan si Dante, isang lalaking halos hindi kilala ni Angela. Ngunit ngayon pinagkakatiwalaan niya na bantayan ang pinakamahalagang tao sa buhay niya.

Hindi alam ni Dante kung ano ang gagawin. Napatingin siya sa paligid. Mga laruan, maliit na mesa, mga larawan ng mag-ina, tahimik, payapa. Ngunit puno ng kwento ang bawat sulok. Grabe, iniwan ako ng babae’t anak ko non. Pero itong Angela, nag-iiwan ang anak sa isang halos hindi niya kilala. Ganito kalaki ang tiwala niya.

” Mahinang bulong ni Dante sa sarili. Matapos tingnan ang batang si Sam sa silid, tumabi si Dante sa sofa at hindi namalayan na nakatulog na pala siya. “Kuya, kuya, gising ka na? Sino ka? Nasan si mama?” tanong ni Sam habang nakatitig sa mukha ni Dante. “Nagulat si Dante pero ngumiti ng bahagya.” Umm. Ikaw pala si Sam. Ako si Dante. Si mama mo nagkasakit kagabi.

Pero huwag kang mag-alala. Nasa ospital siya at ligtas na siya. Hindi po ba tayo papasok sa kindergarten? Nakangiting tanong ni Sam. Eh hindi ko alam eh. Ano bang ginagawa niyo tuwing umaga? Tanong ni Dante. Kumakain kami ni mama ng tinapay, juice, [musika] tapos minsan ice cream. Yung breakfast namin laging may kanin at itlog.

Nakangiting. Sabi ng bata. Natawa naman si Dante dahil mukhang matalino si Sam kahit maliit pa lang ito. Mmm. Ganun ba? Eh ‘di? Sige little boss, maghanda tayo ng special breakfast. Habang pinagmamasda ni Dante ang batang si Sam, hindi niya maiwasang mapangiti. Sa inosente nitong mga mata, may nakita siyang liwanag na matagal niya ng hindi naramdaman.

Paano kung ako na lang muna ang magbantay sa kanya? Tutal tinawagan ko ng opisina. Isang araw lang naman siguro. Mahinang bulong ni Dante sa sarili. At sa araw na yon, nagsimula ang isang hindi inaasahang koneksyon, isang lalaking walang pamilya at isang batang naghahanap ng ama. Nang araw ding yon, tumawag si Dante sa ospital upang alamin kung kumusta na si Angela.

Hello, magandang umaga po. Pwede ko po bang malaman kung kumusta si Angela Cruz? Kagabi po siya dinala ng ambulansya sa ospital. mahinaong tanong ni Dante. Ah opo naoperahan po siya kagabi, appendicitis. Pero maayos na po ang lagay niya ngayon. Nasa ward na at nagpapahinga. Sagot naman ng nurse mula sa kabilang linya.

Nakahinga ng maluwag si Dante. Agad niyang dinala si Sam sa ospital para personal na makita ang nanay nito. Dante, salamat at dinala mo si Sam. Pasensya ka na. Naguluhan lang talaga ako kagabi. Wala si Aling Wilma at wala akong ibang matakbuhan. Ngumiti naman si Dante. Walang anuman, Angela. Ako pa yung nagulat kagabi.

Isipin mo mahimbing akong natutulog. Biglang may kumakatok. At ‘yun pala, may babaeng hihilahin ako palabas ng pinto. Pasensya ka na talaga. Kung hindi mo binuksan ang pinto, ewan ko na lang kung anong nangyari sa akin.” Nahihiya pero nakangiting sabi ni Angela. At doon nagsimula ang magaan na tawanan sa pagitan nila.

Parang matagal na silang magkaibigan, ang dating kaba ni Angela ay napalitan ng ngiti at ang bigat ng gabi ay unti-unting gumaan. Pagkatapos ng halos kalahating oras na kwentuhan, nagpaalam na si Dante at Sam. Dante, salamat talaga. Nasa ikalawang gusali lang ang kindergarten ni Sam at si Aling Wilma sa katabing apartment ko nakatira.

Kapag may kailangan kayo siya ang maasahan. Ah sige noted yan at mag-alala. Aalagaan ko muna si Sam habang nagpapahinga ka. Nakangiting sabi ni Dante. Kinagabihan, naglaro si Dante at Sam ng mga laruan nito. Nagkarera sila ng mga kotse sa sahig, kumain ng hapunan at nang matapos binigyan niya ang bata ng mainit na gatas at binasahan ng kwento.

“Tito Dante, babalik na si mama bukas.” Nakapikit at inaantok na tanong ni Sam. “Mmm. Oo, anak, makikita mo na sa ulit. Matulog ka na muna ah. Mahinahon niyang sabi sa bata. Matapos patulugin si Sam, pumunta si Dante sa kusina para uminom ng kape. At doon niya naalala naka-silent pa pala ang kanyang cellphone mula pa kagabi.

Pagtingin niya sa screen, marami ng missed calls at messages mula sa kanyang fiance na si Roxy. Hay naku, nakalimutan ko pa pala yung premere ng pelikula namin kagabi. Napakamot sa ulo si Dante. AT, nasan ka ba kagabi? Galit na tanong ni Roxy. Tinawagan kita ng paulit-ulit. Huwag mong sabihing may kasama kang babae.

Roxy, please makinig ka muna. May kapitbahay akong babae nagkasakit dinala sa ospital. Iniwan niya sa akin ang anak niya kaya hindi ako nakasagot. Pasensya na. Malumanay na paliwanag ni Dante. Ngunit naging hysterical si Roxy sa halip na maintindihan. ang kanyang mga sinabi. Hindi ako tanga, Dante. Lagi kang may dahilan. Ayoko na.

Nagsasawa na ako sa mga paliwanag mo. Pagkatapos ng tawag na ‘yon, matagal ng napatulala si Dante. Naisip niya kung gaano siya nagkasala sa girlfriend pero sa puso niya alam niyang ginawa lang niya kung ano ang tama. Kinabukasan, halos mahuli sa oras sina Dante at Sam papunta sa kindergarten. Pagdating nila Ron, ikinagulat ng guro na siya mismo ang naghatid sa bata.

Ah, Sir Dante, kayo pala. Hindi ko inakalang kayo maghahatid kay Sam ngayon. Nakangiting sabi ng teacher. Temporary lang po ah. Yung nanay ng bata eh nagpapahinga pa sa ospital. Pagkatapos niyang ihatid si Sam, agad siyang nagmadaling pumasok sa trabaho at pagdating ng hapon, siya pa rin ang sumundo sa bata.

Ginawa yun ni Dante sa loob ng ilang araw. Sa mga araw na lumipas, ang maliit na pagkakaugnay nina Angela, Sam at Dante ay unti-unting nagiging isang tahimik na pamilya, isang samahang walang plano ngunit puno ng kabutihan at malasakit. Isang gabi habang pauwi si Dante kasama si Sam mula sa kindergarten, napansin niyang maliwanag na muli ang bintana ni Aling Wilma.

Ibig sabihin, nakabalik na ito mula sa bakasyon. Ayan, bumalik na si Aling Wilma. Siguro dapat kong ibalik sa kanya ang pangangalaga kay Sam. Pero bakit parang ayaw ko? Bulong ni Dante sa sarili. Ilang segundo siyang nakatitig sa pinto ni Aling Wilma. Ngunit imbes na pindutin ang doorbell, laking gulat niya sa sariling mga paa.

Diretso siyang naglakad patungo sa apartment ni Angela. Dante, akala ko sa itaas ka pumunta. Bumalik na raw si Aling Wilma. Masiglang sabi ni Angela. Um, hindi ko alam. Nahihiyang palusot ni Dante. Naisip ko lang nadaanan ka muna. Si Sam, gusto ko lang ihatid ng maayos. Isang linggo na ang lumipas mula ng magkasakit si Angela.

At sa loob ng panahong yon, hindi tumawag si Roxy, ang kasintahan ni Dante. At sa tuwing siya ang tatawag, agad nitong ibinababa ang linya. Kaya tumigil na rin siya lalo’t halos lahat ng libreng oras niya ay napupunta na kaysa. Lumipas ang mga araw hanggang sa sumapit ang Sabado ng umaga. Habang mahimbing pa ang tulog nina Dante at Sam, biglang tumunog ang doorbell.

Pumasok si Angela sa pinto. Dante, akala ko wala ka ‘ ba. Sinabi ko naman sao na dumating na si Aling Wilma. Kaya akala ko doon na natulog si Sam sa kanila. Ah yun na nga Angela pero hindi ko pa kasi siya nakikita. Hinihintay ko ngang lumabas pero maayos naman kami nitong si Sam. Ang bait ng anak mo.

Parang hindi bata kung umasta. Nag-aalang sabi ni Dante at napakamot na lang sa batok. Salamat Dante. Halika dito ka muna. Magpapaklo lang ako ng mainit na tubig para makapagmyenda tayo. Nakangiting sabi ni Angela. Ngumiti siya habang pinapanood si Douglas na tila sanay ng kumilos sa loob ng kanyang kusina. Kumukuha ng tasa, nag-aayos ng plato.

Parang isang taong matagal ng bahagi ng tahanang yon. Oh, pasensya na, Angela. Ah, parang nasanay na kasi ako rito. Halos bahay ko na rin to. Nag-aalang sabi ni Dante nang mapansin na nakatingin sa kanya si Angela. Okay lang, Dante. Kung tutuusin, malaki ang utang ko sa’yo. Kung hindi mo kami tinulungan ni Sam non, ewan ko na lang.

Sa mga sandaling yon, ramdam nilang pareho na tila wala silang ibang kasama sa mundo. Habang palabas si Angela para ihatid si Dante, bumukas ang pinto ng apartment at doon sa mismong hagdanan, tumambad si Roxy. Dante, ikaw galing ka rito? Hindi makapaniwalang tanong ni Roxy. Hindi pa man nakakasagot si Dante, isang malakas na sampal na ang umalingungaw sa hangin.

Galit na galit si Roxy. Hindi ko akalaing totoo nga. Sabi ko na nga ba, may babae ka. At ito pala yun. Ang kapitbahay mong may anak. Halos hindi makakibo si Dante habang si Angela naman ay nanigas sa kinatatayuan. Hindi alam kung hihingi ng paumanhin o tatakbo papalayo. Roxy, sandali hindi mo naiintindihan. Agad nasabi ni Dante at gusto pang magpaliwanag.

Wala itong ibig sabihin. Si Angela tinulungan ko lang nung nagkasakit siya. Tinulungan. Sigaw ni Roxy at punong-puno ng galit ang mga mata. Nakatira ka na ba rito ngayon? Tingnan mo sarili mo. Nakapambahay ka pa. Umalis si Roxy nang hindi man lang lumilingon [musika] at sa isang iglap ang katahimikan ng umaga ay napalitan ng bigat ng kahihian.

Angela, pasensya ka na. Napayo si Dante. Hindi ko ginusto na madamay ka sa gulo namin. Fiansay ko si Roxy. Dapat ikakasal na kami. Pero pero mukhang wala na yon. Dante hindi mo kailangan magpaliwanag sa akin. Nahihiyang sabi rin ni Angela. Pero kung gusto mo maaari ko siyang kausapin.

Baka kailangan lang niyang marinig ang totoo mula sa akin. Ngumiti si Angela, isang ngiti na may malasakit. kahit siya mismo ay nasasaktan para sa lalaking sa maikling panahon ay naging kaibigan at sandigan niya. Kinabukasan, naghintay si Angela sa hagdan ng gusali. May nais siyang kausapin si Roxy hindi para makipagtalo kundi upang ipaliwanag ang katotohanan at linisin ang maling akala.

Roxy, sandali lang pwede ba kitang makausap? Mahinahon. at kinakabahan na tanong ni Angela. Ikaw bakit? May gusto ka pa bang sabihin? Naiinis na tanong ni Roxy. Alam kong galit ka pa kay Dante pero maniwala ka, wala kaming relasyon. Nagkasakit lang ako at tinulungan niya akong alagaan ng anak ko. Wala akong balak sirain ang relasyon ninyo.

Mahina ngunit totoo na paliwanag ni Angela. Tahimik si Roxy ng ilang sandali. hanggang sa tuluyan siyang napabuntong hininga. Hindi ko alam kung anong iisipin ko. Gabi-gabi naisip kong niloloko niya ako. Pero sa totoo lang, pagod na akong magduda. Ayokong mabuhay sa selos. Dumating na rin ako sa part na gusto ko ng tapusin ang lahat.

Napabuntong hininga si Roxy bago ituloy ang sasabihin. Pero sige, dahil pinaliwanag mo naman sa akin kung anong nangyari, bibigyan ko ulit ng pagkakataon si Dante. Nahihirapan man nakangiting nagpaalam si Angela. Nagpasalamat din siya dahil sa wakas ay naunawaan ni Roxy ang gusto niyang sabihin. Makalipas ang isang araw, magkasamang nagpunta si Roxy at Dante sa bahay ni Angela upang ayusin ang lahat.

Angela, salamat ha. Pasensya na sa nangyari ng araw na yon. Alam kong hindi mo naman kasalanan at um gusto kong imbitahan ka sa kasal namin naangiting sabi ni Roxy. Sa kasal niyo. Salamat Roxy. Pero hindi na muna siguro. Kagagaling ko lang sa operasyon at kailangan ko pang magpahinga. Mahinaahong sabi ni Angela. Ngumiti si Roxy ngunit sa mga mata ni Dante may ibang kwento.

Isang lungkot na hindi maitago sa ngiti. Lumipas ang ilang araw hindi na muling nakita ni Angela si Dante. Hanggang isang gabi, biglang tumunog ang doorbell. Sa puso niya tila may kumalabog. Parang kaba na may halong pag-asa. Aling Rosalie? Gulat na tanong ni Angela. Aangela, mapagmataas pa rin na sabi ng nanay ni Martin, “Anong ginagawa mo rito? O ang bahay ng tatay ko.

Nasaan siya?” Naniga si Angela. Hindi niya inaasahan na makikita muli ang nanay ng dati niyang kasintahan. Ang babaeng minsan ay tumingin sa kanya na may pagdusta at galit. Aling Rosalie, pumanaw na po ang ama ninyo dalawang taon ng nakalipas. Ako po ang nag-alaga sa kanya hanggang sa huli. Nang marinig ‘yon, lalo pang nagtaas ng boses ang ginang.

Ano? At bakit ikaw ang nandito ngayon? Sigaw nito. Siguro ikaw ang dahilan kung bakit hindi kami nasabihan. Dumating naman si Aling Wilma. Hoy Rosalie, kung hindi mo lang alam, matagal ng patay ang tatay mo. At mabuti pa nga si Angela ang nag-alaga sa kanya. Hindi tulad mo, walang pakialam. At kung gusto mong malaman, ang bahay na to ay iniwan ng ama mo kay Angela.

Namula sa galit si Aling Rosalie. Hindi dahil sa pagkawala ng ama kundi dahil sa pagkawala ng mana. Hindi ko ‘to palalampasin. Sigaw nito at namumula sa galit. Isa kang manloloko, Angela. Aagawin mo pati ang bahay ng pamilya ko. Aling Rosalie, hindi ko po ito hiningi. Ginawa lang ng ama ninyo kung ano ang gusto niya.

Napayo kong sabi ni Angela at mahinahon pa rin. Pagkaalis ng ginang, muling naramdaman ni Angela ang pakiramdam ng dati. Ang pakiramdam ng taong binabalot ng dumi ng maling paratang kawalang hustisya. Kinagabihan, muling may kumatok sa pinto. Pagbukas ni Angela, isang mukha mula sa nakaraan. Angela, ako to.

Galit at bastos ang tono na sigaw ni Martin. Mananatili ako rito simula ngayon. Bahay to ng pamilya namin kaya lumayas ka. Hindi ka pwedeng tumira rito, Martin. Matatag na sagot ni Angela. Umalis ka na bago pa ako tumawag ng pulis. Ano? Akin to at wala kang karapatang. Sigaw ni Martin at itinaas ang kamay. Ngunit bago pa man siya makagalaw, isang malakas na kamay ang humawak sa kanya mula sa likod. “Bitiwan mo siya, Martin.

” Malamig na boses na sabi ni Dante. “Kung makikita pa kitang lumapit kay Angela, ako mismo ang haharap sayo.” Tahimik si Angela. Ang bigat ng sandaling yon ay napalitan ng pag-iyak. Ngunit hindi na dahil sa takot kundi sa ginhawang may umaalalay muli sa kanya. Hello Sam, na-miss kita. Lumapit si Dante at binuhat si Sam.

Totoo po ba ikaw ang daddy ko? Nakangiting tanong ng bata. Oo anak, totoo. Sinusubukan ko lang kung makikilala mo ako. Nakangiting sabi ni Dante at may luha sa mga mata. Sabi ko na nga ba ikaw ang daddy ko? Sabi ko kay mama hahanapin mo kami. Umiiyak at tumataw. sabi ng bata sa isang iglap nang magyakap silang tatlo, nawala ang lahat ng paitatakot.

“Ah, Dante, paano si Roxy?” Naguguluhang tanong ni Angela. Makakahanap siya ng ibang mamahalin, pero ako, ang gusto kong makasama, ikaw at si Sam. Angela, pakakasalan mo ba ako, Dante? Oo naman. Oo, pakakasalan kita. Tumatango at umiiyak sa tuwa na sagot ni Angela. At sa yakap ni Douglas at Angela, sa gitna ng tahanang minsan ay puno ng kalungkutan.

Muling sumiklab ang pag-ibig. ang pag-ibig na itinadhana at hinubog ng kabutihan at sakripisyo. Pagkaraan ng ilang buwan mula ng pangyayaring yon, nagsimula ang unti-unting pagbagsak ng buhay ni Martin at nanay niyang si Rosalie. Ang negosyong iniwan ng ama ni Rosalie ay tuluyang nalugi. At dahil sa mga kasong isinampal ng mga niloko nilang tao, unti-unti silang naubos pati mga ari-arian na wala sa kanila.

Martin, paano na tayo? Wala na tayong bahay, anak, wala na ang lahat. Sabi ni Rosalie at humihikbi na. Kung hindi ka lang sana nakialam dati nay, kung hindi mo sana pinilit na hiwalayan ko si Angela, baka iba ang buhay natin ngayon. Malamig na sabi ni Martin. Ako pa rin ang sinisisi mo ngayon.

Ginawa ko lang ang tama. Ayokong mag-asawa ka ng babaeng walang ambisyon. Galit na sabi ni Rosalie. Ngunit sa mga salitang yon, tumahimik si Martin. Ngayon niya lang naunawaan ang babaeng itinaboy niya noon. Ang babaeng pinagtabuyan at iniwan sa ulan. Siya pala ang tunay na kayamanan na hindi niya pinahalagahan. Lumipas ang ilang buwan, nagkaroon ng karamdaman si Rosalie.

Natagpuan siyang may sakit at nag-iisa sa isang maliit na ward sa isang ospital. Ang mga dating kaibigang sosyal isa-isang naglaho at sa kanyang huling gabi, tanging mga ala-ala ng kanyang mga pagkakamali ang nagbigay sa kanya ng tahimik na pag-iyak. Anak Martin, sana napatawad tayo ng Diyos.

Kung maibabalik ko lang ang panahon, aalagaan ko sana si Angela tulad ng tunay kong anak. Ngunit ang oras ay hindi na maibabalik. At sa huling sandali, ang tanging naiwan kay Rosalie ay ang panghihinayang na huli na ang lahat. Si Angela sa kabilang dako ay tahimik na nagdarasal isang umaga. Nagpapasalamat siya sa Diyos sa lahat ng biyayang ipinagkaloob sa kanya.

ang kanyang anak at asawang si Dante. Ang kwentong ito ay nagpapaalala sa atin na sa huli lahat tayo ay babalik sa kung ano ang itinanim natin. Kaya sana kapag nakasakit ka, matuto ka ring humingi ng tawad at kapag nasaktan ka, matuto ka ring magpatawad. Dahil tulad nina Martin at Rosalie, ang kayabangan at kasakiman ay pansamantala.

Ngunit ang kabutihan at pagpapatawad ‘yun ang tunay na pamana na walang hanggan. Sa dulo ng lahat ang kabutihan ay laging nagbabalik at ang mga pusong minsang matigas kapag nakaranas ng pagkatalo, doon lang natututong umiyak at sa huli magpakumbaba. Isang paalala, walang sino man ang tunay na nagtatagumpay sa kasinungalingan dahil sa bandang huli, ang kabutihan pa rin ang magwawagi.

Muli, ako po si Skyler Guro at sana’y may bago na naman kayong natutunan sa kwento natin ngayon. Maraming maraming salamat po.