“Walang kwenta. Dati kang basurang katulong. Hanggang ngayon alipin ka pa rin.”

Sigaw sa liham na natanggap ni Serena. Hindi ito imbitasyon kundi insulto. Isang alok na magserbidora sa batch reunion.

“Ang bagay sa ‘yo magdala ng baso. Kaya makiupo sa amin,” dagdag pa ng sulat na tila lason.

Sa bawat salita, muli siyang ibinaba sa putik ng kahapon. Tinawag na amoy kusina. Walang pinag-aralan at hindi karapat-dapat maging kapantay nila. Ngunit sa hotel na kanilang pinili, isang eksenang hindi nila inaasahan ang sasabog. Lahat ng staff sabay-sabay na yumuko kay Serena. At doon nagsimula ang tunay na bangungot nila.

Sa isang simpleng apartment sa Maynila, umaga pa lamang ay abala na si Serena. Nakasalampak siya sa mesa, may kasamang tasa ng kape at ilang papel na nakakalat na mga kontratang dapat niyang lagdaan para sa hotel chain na matagal niya nang pinaghirapan. Sa unang tingin, isa siyang babaeng maayos, desente at may kumpyansa sa sarili. Ngunit sa loob-loob niya, may mga sugat pa ring nananatili. Mga sugat ng nakaraan na hindi basta nawawala.

Habang inaayos niya ang mga papel, may kumatok sa pinto.

“Delivery po!” sigaw ng lalaki mula sa labas.

Binuksan ni Serena ang pinto at tinanggap ang sobre. Wala siyang inaasahan kaya’t nagtaka siya. Malinis ang sobre, may gintong gilid at nakatatak ang salitang Batch 2008 Reunion. Sa unang tingin ay parang imbitasyon. Ngunit nung buksan niya, mabilis na bumigat ang kanyang dibdib. Nakasulat sa malinis ngunit mapanuyang sulat-kamay:

“Kailangan namin ng dagdag na serbidora sa reunion. Baka naman available ka. Tutal sanay ka namang maglingkod. – Madel.”

Nanlaki ang mga mata ni Serena. Si Madel ang dating reyna ng klase. Walang ibang alam kundi magpabida at mang-api. At ngayong nasa edad na silang lahat, hindi pa rin ito nagbago. Naghahanap pa rin ng laruan, at siya pa rin ang napiling gawing katatawanan.

Nanginginig ang kanyang kamay habang binabasa ang liham. Bawat titik, bawat salita, tila ba muling humihiwa sa kanyang nakaraan. Bumalik ang mga ala-ala. Ang pagtutulungan ng mga kaklase noon, ang walang tigil na tawanan sa tuwing tinatawag siyang katulong. Naalala pa niya ang mga panahong pinagtatawanan siya dahil sa uniform na dala-dala pa niya mula sa bahay ng amo. Ang mga baong tinapay na halos hindi sapat at ang amoy ng sabon at suka na lagi nilang iniuugnay sa kanya.

Napahawak siya sa kanyang dibdib, huminga ng malalim, ngunit imbes na umiyak, unti-unting gumuhit ang isang malamig na ngiti sa kanyang labi.

“Hindi nila alam,” bulong niya sa sarili.

Kinuha niya ang cellphone at tinawagan ang isa niyang matagal nang kaibigan sa negosyo. Si Ganie. Oo. Siya rin ang kababatang minsang naging tagapagtanggol niya sa eskwelahan.

“Serena, bakit? May problema ba?” agad na tanong ni Ganie nang sagutin ang tawag.

Tahimik muna si Serena bago nagsalita. “Naalala mo ba ‘yung batch reunion?”

“Nakatanggap ako ng imbitasyon. Imbitasyon? Eh maganda ‘yon. Pagkakataon mo na para ipakita kung ano ka na ngayon.”

Umiling si Serena kahit hindi siya nakikita. “Hindi imbitasyon, Ganie. Alok na trabaho. Gusto nila akong gawing serbidora.”

Biglang natahimik si Ganie sa kabilang linya. Ramdam niya ang bigat ng bawat salita ni Serena.

“Walang hiya sila,” singhal nito. “Kung ako sa ‘yo, huwag kang pumunta. Hindi mo kailangang patunayan ang sarili mo sa kanila.”

Ngunit muling ngumiti si Serena, malamig, puno ng hinanakit na matagal nang kinikimkim. “Gusto ko silang makita, Ganie. Gusto kong makita ang itsura nila kapag nalaman nilang hindi na ako ang dating alipin.”

Nagpaalam siya kay Ganie at ibinaba ang tawag. Muling tinitigan ang sulat. Sa halip na magpuyos sa galit, nakaramdam siya ng kakaibang determinasyon. Para bang ito na ang araw na matagal niyang hinintay. Ang sandaling makikita nilang lahat ang pagbabalik niya. Hindi bilang alipin, kundi bilang tampulan ng biro… kundi bilang Serena na nagtagumpay.

Habang nakaupo pa rin siya sa mesa, pumikit siya sandali. Naaalala niya ang mga araw noong bata pa siya, ang paghahatid ng labada sa bahay ng mga kaklase mismo, ang pagsalo sa mga mapanuyang biro na bagay sa kanyang walis tambo. Ngunit sa bawat sakit ng kahapon, natutunan niyang tumayo, lumaban at magpursige.

Hindi naging madali ngunit dumating ang araw na siya na ang pinagmamalaki ng mga amo, hanggang sa siya na rin ang inihalal na tagapagmana ng negosyo na kanilang itinaguyod. Ngayon hawak niya na ang lahat ng iyon ngunit hindi pa rin sapat para burahin ang sakit ng nakaraan. Kaya’t ito na ang pagkakataon para isara ang sugat.

Tumayo si Serena, itinupi ang liham at inilagay sa isang kahong puno ng mga ala-ala—mga luma at mapanakit na sulat mula sa high school. Ngunit sa ibabaw ng kahon, inilagay niya ang isang makintab na business card na may pangalan niyang naka-emboss: Serena Delapaz, Owner and CEO of La Regalia Hotels.

Pinagmasdan niya iyon nang matagal bago muling ngumiti.

“Magkikita tayong muli, Madel,” mahinang sambit niya. “At sa oras na ‘yon, hindi na ako ang alipin ninyo, kundi ang reyna ng lugar na pinili niyong pagtawanan ako.”

Sa labas ng kanyang bintana, unti-unting lumulubog ang araw at parang kasabay nito’y tumitindi ang kanyang loob. Ang liham na puno ng pag-iinsulto, sa halip na magpabagsak sa kanya, ay nagsilbing apoy na muling nagpaalab ng kanyang determinasyon. At sa gabing iyon, sa unang pagkakataon matapos ang ilang taon, nakatulog siya nang may ngiti sa kanyang labi. Hindi ngiti ng isang natalo kundi ng isang mandirigma na handa nang lumaban sa sariling laban.

Matapos basahin ang liham, ilang oras ding nakatulala si Serena. Paulit-ulit na pumapasok sa isip niya ang nakaraan. Ang bawat tuksong binitiwan ng mga kaklase, ang pagtawa nila tuwing siya’y napapahiya. “Katulong, amoy suka. Walis ang bagay sa ‘yo.” Ito ang mga salitang nagsilbing marka ng kanyang kabataan.

Napapikit siya. Hindi niya namalayang tumulo ang isang luha. Mabilis niya itong pinahid.

“Hindi na ako iiyak sa kanila,” bulong niya sa sarili.

Ngunit gaano man niyang itanggi, dama pa rin niya ang bigat ng sugat na iyon. Naglakad siya papunta sa salamin. Tinitigan ang sariling anyo. Maayos ang buhok, malinis ang kutis, desente ang suot. Malayo na sa gusgusing batang palaging inaapi. Ngunit kahit anong ganda ng kasalukuyan, may anino pa rin ang nakaraan na sumusunod. Kaya ko ba silang harapin nang hindi nadudurog ang loob ko?

Muli niyang kinuha ang liham at binasa ulit. Ang mga salita’y tila apoy na lumalamon sa kanya. Ngunit sa halip na pumatay, parang ito’y nagbigay ng kakaibang lakas.

“Kung hindi ko haharapin ito ngayon, kailan pa?”

Habang nakaupo sa kama, bumalik sa kanyang ala-ala si Ganie. Noon pa man, siya lang ang kaklase na lumalaban para sa kanya. Naalala niya ang isang eksenang malinaw pa sa kanyang isip. High school, huling taon nila. Pinagtatawanan siya ng grupo ni Madel dahil may mantsa ang uniform niya. Hawak-hawak ni Madel ang kanyang lumang bag, ipinagpasa-pasa sa iba.

“Kadiri, ang dumi ng gamit mo. Parang galing sa basurahan,” sigaw pa ng isa.

Nakatayo lamang si Serena, halos maiyak. Ngunit biglang dumating si Ganie. Inagaw ang bag at hinarap ang mga ito.

“Kung siya madumi, ibig sabihin lahat tayo marumi rin. Dahil wala ni isa sa inyo ang kasing linis ng puso niya.”

Tumahimik ang lahat at iyon ang unang beses na naramdaman ni Serena na may kakampi siya. Napangiti si Serena habang naaalala iyon. Kung nandito si Ganie siguro sasabihin niyang, “Harapin mo sila. Hindi ka na ‘yung dating umiiyak sa gilid.”

Ngunit kasabay ng ngiting iyon ay dumating din ang pag-aalinlangan. Kung pupunta siya, baka lumabas ang mga lihim na matagal niya nang tinatago. Hindi pa handa ang lahat na malaman kung sino siya ngayon. Lalo na’t ayaw niyang isipin na may mga kaklase na ipinagyayabang niya ang kanyang estado.

Naglakad siya papunta sa veranda ng kanyang apartment. Tinitigan ang siyudad, ilaw ng mga gusali, ingay ng kalsada. Lahat ng ito ay patunay ng mundo na ang kanyang kinatatayuan ngayon. Pero sa ilalim ng lahat ng ‘yon, isa pa rin siyang Serena na minsan tinawag na katulong.

Tumunog ang cellphone niya. Mensahe mula kay Ganie.

“Nabasa ko ulit ang tungkol sa reunion. Kung pupunta ka, kasama mo ako. Hindi kita iiwan.”

Napaluha siya nang bahagya. Si Ganie talaga, kahit kailan hindi nagbabago. Ngunit hindi pa rin nawala ang tanong sa kanyang isip. Dapat ba talaga akong pumunta?

Umupo siyang muli, humigop ng kape at simulang timbangin ang sitwasyon. Kung pupunta siya bilang serbidora, lalo lang siyang pagtatawanan. Kung hindi siya pupunta, sasabihin nilang natatakot siya. At hanggang ngayon, alipin pa rin ng kahapon. Ngunit kung haharap siya hindi bilang alipin kundi bilang taong nagtagumpay, doon niya mapapatunayan na hindi na siya gaya ng dati.

Huminga siya ng malalim. Ipinikit ang mga mata.

“Hindi na ako takot. Tama na ang ilang taon na pananahimik. Panahon na para ipakita kung sino ako.”

Dahan-dahan niyang itinupi ang liham at inilagay sa drawer. Sa tabi nito, nakapatong ang isang mamahaling kwintas na bigay sa kanya ng dating among nagpatunay ng kanyang kakayahan. Inilagay niya iyon sa kanyang leeg, para bang paalala na siya’y may pinagmulan at higit sa lahat, may halaga.

Tumayo siya at humarap muli sa salamin. Ngayon hindi na siya nagdududa. Ngumiti siya at ang ngiting iyon ay hindi na ngiting pilit kundi ngiting puno ng determinasyon.

“Pupunta ako,” mahinahong sabi niya. “Pero hindi bilang serbidora. Pupunta ako bilang Serena. Ang Serena na nagbago ang kapalaran.”

At sa sandaling iyon, parang gumaan ang lahat. Para bang ang lahat ng tinig ng nakaraan na tinatawag siyang katulong ay unti-unting naglaho. Ang natira na lamang ay ang boses ng kanyang konsensya na nagsasabing tama ang kanyang desisyon.

Bago matulog, muling nag-vibrate ang kanyang cellphone. Isa pang mensahe mula kay Ganie.

“Kahit anong mangyari, ikaw pa rin ang Serena na ipinagmamalaki ko. Harapin mo sila. Kaya mo ‘yan.”

Nakangiti siyang nahiga sa kama. Sa unang pagkakataon, hindi na siya nagdududa. Ang dating alipin ng pangungutya, ngayon ay handa nang maging reyna ng sariling kapalaran.

Isang gabi ng Sabado, maliwanag ang mga ilaw sa La Regalia Grand Hotel, ang mismong lugar na pinili ng batch nila para sa engrandeng reunion. Sa labas pa lamang, punong-puno na ng mga mamahaling sasakyan, mga SUV, luxury cars at ilang limousine. Ang bawat dating kaklase ni Serena ay nakabihis ng kanilang pinakamagarang gown at barong, sabik na magpabida sa isa’t isa.

Tahimik naman na pumarada ang itim na kotse ni Serena sa gilid. Pagbaba niya, lahat ng mata ay napalingon. Nakasuot lang siya ng simpleng itim na bestida. Hindi labis na bongga ngunit elegante at desente. Ang buhok niya ay nakalugay. May kasamang pearl earrings na lalong nagbigay ng class na aura. Ngunit sa mata ng mga kaklase niya, hindi iyon sapat para matabunan ang kanilang iniisip na nakaraan.

“Si Serena ba ‘yun?” bulong ng isa.

“Ay diyos ko. Pumunta talaga siya,” hagikhik ng isa pa.

“Naku, sigurado akong pa-plano ito ni Madel. Tingnan mo oh, may dalang surprise.”

Pumasok si Serena sa lobby ng hotel, doon siya sinalubong ng mga pamilyar na mukha na ngayon ay puno na ng pang-uuyam. Tumawa si Madel, ang reyna pa rin ng barkada, at lumapit na may bitbit na puting uniform na pang-serbidora.

“Oh. Oo,” inabot nito ang damit na tila basahan lang. “Baka nakalimutan mong hindi ka bisita dito. Isa kang katulong. Bagay na bagay sa ‘yo ang puting apron.”

Nagpalakpakan ang ilan. Sumigaw pa ng, “Go Serena, suot mo na ‘yan!” Halatang sabik silang muling ipahiya siya.

Ramdam naman ni Serena ang biglang pamumula ng pisngi. Parang sinampal sa harap ng marami. Ngunit sa halip na magalit, ngumiti siya. Isang ngiting hindi nila maintindihan. Tinitigan niya si Madel mula ulo hanggang paa tsaka mahinahong sumagot.

“Salamat, pero hindi ko kailangan ng uniform. Marunong na akong magdala ng sarili ko.”

Tahimik saglit ang paligid bago muling sumabog sa tawanan ang mga kaklase, para bang hindi nila inalintana ang dignidad ni Serena. Ngunit sa kanyang puso, alam niyang hindi siya basta magpapadala.

Sa di kalayuan, napansin niya si Ganie. Nakasandal ito sa isang poste ng lobby, seryosong nakatitig sa eksena. Nakikita niya ang pamumuo ng galit sa mukha nito. Para bang handang sumugod kay Madel at sa kalokohan nito. Ngunit isang tingin lang mula kay Serena, mahina ngunit sapat na para pigilan siya.

“Hindi ngayon Ganie. May sarili akong laban,” bulong niya sa kanyang isip.

Lumapit ang isa pang kaklase, si Raffy.

“Serena, nagbago ka na nga, pero kahit anong bihis, katulong pa rin ang tingin namin sa ‘yo,” tumawa ito sabay kindat sa iba.

Ngunit imbes na lumaban ng salita, dahan-dahan lang na naglakad si Serena papasok. Hindi man lang pinapansin ang insulto. Ang bawat tapak niya sa marmol na sahig ng hotel ay tila ba paalala: Ito ang mundo na kanya na ngayon, ngunit hindi pa sila handa para sa katotohanang iyon.

Habang papasok siya sa grand ballroom, sunod-sunod ang bulungan.

“Ang kapal naman ng mukha niya.”

“Bakit pa ba siya pumunta?”

“Sigurado ako tatapusin siya ni Madel ngayong gabi.”

Pagpasok sa ballroom, kumalat ang usapan. Ang chandeliers ay kumikislap. Ang mga lamesa ay puno ng mamahaling pagkain at lahat ay tila nasa isang eksklusibong pagtitipon ng mga sosyal. Ngunit sa gitna ng lahat ng iyon, si Serena ang naging sentro ng atensyon. Hindi dahil sa kanyang ganda kundi dahil sa kanilang pagnanais na muling ipahiya siya.

Muling lumapit si Madel, inilagay ang uniform sa mesa at bumulong ng marahas. “Wala kang karapatan dito, Serena. Huwag mong kalimutan kung sino ka.”

Ngumiti si Serena. Tinitigan siya sa mata. “At huwag mong kalimutan, Madel. Hindi mo na ako kilala ngayon.”

Sandaling natahimik si Madel bago muling nagtawanan kasama ang iba. Ngunit sa kanyang puso, naramdaman ni Serena na nagsimula nang mabasag ang kumpyansa ng mga ito.

Sa isang sulok, naglakad si Ganie papunta kay Serena. “Kaya mo pa ba?” mahina nitong tanong.

Ngumiti si Serena kahit medyo nanginginig ang kamay. “Kaya ko, Ganie. Hindi ako pupunta dito para lang sumuko sa unang insulto. Hayaan mo sila.”

Tinitigan siya ni Ganie. Kita sa mga mata nito ang paghanga at pag-aalala. Ngunit pinili niyang manahimik dahil alam niyang ito ang laban na dapat si Serena mismo ang humarap.

Habang nagpapatuloy ang gabi, ramdam ni Serena ang bawat tingin, bawat bulungan, bawat tawanan na nakatuon sa kanya. Ngunit sa halip na yumuko, pinili niyang maglakad nang tuwid. Ang ulo’y taas at ang mga mata’y diretso sa kinabukasan. At doon niya napagtanto: ang tunay na laban ay hindi sa kanilang mga salita kundi sa kanyang kakayahang manatiling matatag. Sa gabing iyon, nagsimula na ang unang round ng kanyang muling pagkikita sa mga kaklase at kahit binugbog siya ng insulto, siya pa rin ang lumalabas na may dignidad.

Maingay ang ballroom. Ang mga kaklase’y abala sa kwentuhan, tawanan at paminsan-minsang pasimpleng tingin kay Serena na para bang naghihintay kung kailan siya muling matitisod. Mula sa gitna ng lamesa, biglang tumayo si Raffy, ang dating kaklase na minsang naging kakampi ni Serena noong high school. Malapad ang ngiti nito, dala ang baso ng alak at may kumpyansang parang bida sa gabi.

“Serena!” tawag niya sabay lakad papunta.

Sandaling tumigil naman ang ilan sa pagkain para manood. Umiling si Serena ng mahina. Handa na sa kung ano mang banat ang susunod. Ngumiti si Raffy, malambing sa una.

“Na-miss kita.”

Sandaling natahimik ang paligid, may ilan pang napakunot-noo na para bang may lambing sa tono ni Raffy. Ngunit bigla itong ngumisi. Nag-iba ang timpla ng boses.

“Pero katulong ka pa rin pala hanggang ngayon. Bayaran ka lang ‘di ba? Ganun ka lang naman noon.”

Parang sumabog ang tawanan sa mesa. May nagtapik pa kay Raffy sa balikat.

“Solid ka talaga, Raffy!” sigaw ng isa.

“Classic Serena, katulong forever,” dagdag pa ng isa pang babae na sabay hagikhik.

Napasinghap si Serena. Ramdam niya ang bigat ng mga mata na nakatingin. Ang hagikhik na pumapaloob sa ballroom. Parang lahat sila ay sabay-sabay na nagbato ng mga salitang matalim. Pinilit niyang manatiling matatag. Tumikhim siya. Nginitian si Raffy at mahinahong sumagot.

“Kung tingin mo hanggang ngayon ay alipin pa rin ako, siguro ikaw ang hindi nagbago. Nanatili ka pa rin sa kahapon.”

Tahimik ang sandali ngunit sinundan agad ng malakas na tawanan.

“Naku, marunong nang sumagot si Serena!” sigaw ng mga kaklase.

Doon hindi na nakatiis si Ganie. Tumayo siya mula sa mesa at mabigat ang bawat hakbang habang lumalapit kay Raffy. Kita ang galit sa kanyang mga mata.

“Raffy, respeto naman!” singhal niya. “Hindi mo alam ang pinagdaanan ni Serena para makarating siya rito.”

Nabigla ang lahat. Si Ganie, tahimik kanina, biglang naging leon na handang manlapa. Pumagitna siya sa pagitan ni Serena at Raffy. Tila handang suntukin nito anumang oras. Umirap si Raffy pero halatang kinabahan.

“Uy, chill. Nagbibiro lang ako. Bakit? Ikaw ba ang bodyguard niya?”

“Hindi ako bodyguard,” sagot ni Ganie, mariin ang boses. “Kaibigan ako at hindi ko hahayang ulitin niyo ang ginawa niyo noon.”

Nagsimula nang magbulungan ang mga kaklase.

“Grabe si Ganie, kumakampi talaga kay Serena.”

“May something ba sila?”

“Baka naman kaya todo depensa.”

Habang papalakas ang bulungan, biglang lumapit si Madel, dala ang kanyang matamis ngunit mapanlinlang na ngiti. Hinawakan niya ang braso ni Ganie, pilit na binababa ito.

“Tama na,” ani Madel na malumanay pero may halong pang-uuyam. “Kakaumpisa pa lang ng event. Huwag niyo namang sirain agad.” Ngumiti lang siya sa lahat ng bisita. Para bang siya ang tagapamayapa. “Relax guys. It’s just a reunion. Huwag masyadong seryosohin.”

Ngunit sa mga mata ni Serena, malinaw ang nakikita. Hindi ito simpleng biro lamang. Alam niyang bawat salitang binibitiwan ng mga kaklase ay may intensyong muling basagin ang kanyang dignidad. Pinisil ni Ganie ang balikat ni Serena nang pabulong.

“Kung ayaw mo, aalis na tayo. Hindi mo kailangang tiisin ‘to.”

Umiling si Serena. Tinitigan niya ang paligid. Ang mga kaklase na nagbubulungan, na tumatawa sa puso niya. Alam niyang hindi siya dapat tumakbo. Ito ang laban na pinili niya.

“Kaya ko ‘to, Ganie,” mahinahon niyang sagot. “Hayaan mo sila.”

Napatitig si Raffy kay Serena. Sa likod ng kanyang pagngisi, parang may kakaiba. Hindi ito ang tipikal na pang-uuyam lang. Tila may tinatagong lihim sa mga mata niya. Para bang bawat insulto ay hindi lang para ipahiya siya kundi para takpan ang isang bagay na siya lamang ang nakakaalam. Napansin iyon ni Serena.

“Ano kayang pinagtatakpan niya?” tanong niya sa sarili.

Ngumiti siya kahit ramdam ang kirot sa dibdib. “Raffy,” mahinang sambit niya. “Salamat sa pagbati mo. Sana sa susunod totoo na.”

Tumahimik ang mesa. Hindi na muling sumagot si Raffy. Ngumisi lang ng pilit at bumalik sa kanyang upuan. Ngunit sa likod ng kanyang pag-upo, ramdam ni Serena na may mas malalim pa itong dahilan kung bakit siya biglang nagpakita ng ganoong anyo.

Ang mga kaklase nagpatuloy sa tawanan at pag-iinuman. Ngunit sa puso ni Serena, alam niyang mas lalo lang umuusok ang apoy ng panlalait. At sa apoy na iyon, unti-unting lumilitaw ang mga lihim na maaaring sumabog anumang oras.

Habang patuloy ang tawanan sa loob ng ballroom, muling naging sentro ng usapan si Serena. Parang walang katapusang banat at biro. Ngunit sa bawat insulto, pilit niyang pinipili ang katahimikan.

Biglang tumayo mula sa isang sulok ang babaeng matagal niya nang hindi nakikita. Si Clarisse, noon ay kinikilala bilang pinakamatalino sa klase. Palaging nangunguna sa mga exam at laging bida sa mga academic competition. Nakasuot ito ngayon ng pulang bestida, may hawak na wine glass at may kumpyansang parang siya ang pinakamatagumpay sa lahat. Ngumisi ito at sa isang iglap, naramdaman ni Serena ang bigat ng paningin ng lahat na nakatuon muli sa kanya.

“Alam mo Serena,” panimula ni Clarisse, may bahid ng pang-aasar. “Nakakatuwa ka. Noon pa man ikaw na ang sakripisyo ng klase. Ikaw ang laging pinapasa ng mga problema. Ikaw ang outlet namin kapag stressed kami. At ngayon tingnan mo… hindi ka pa rin nagbabago.”

Tawanan agad ang mga nakapaligid. May nagpalakpakan pa. “Perfect stress reliever talaga!” sigaw pa ng isa.

Nagpatuloy si Clarisse, mas lumalakas ang boses. “Nabubuhay ka siguro sa mga tira-tira ng amo mo, ‘no? Seryoso, Serena. Nakakahiya ka. Ang lakas ng loob mong pumunta rito gayong alam mo namang wala kang lugar dito.”

Parang tumigil ang oras para kay Serena. Ang mga salita ay matatalim, paulit-ulit na sumasaksak sa kanyang puso. At ang masakit, si Clarisse na minsang itinuring niyang kaibigan, ngayon ay siya ring nananakit sa kanya. Naalala niya ang mga panahong sabay silang nagbabasa ng libro, nagtutulungan sa assignments, at nagtatawanan sa mga simpleng bagay. Lahat ng iyon ay nabura sa isang iglap ng pag-iinsulto. Ngunit pinilit niyang ngumiti kahit nangingilid ang luha.

“Akala ko noon kaibigan kita,” mahinang sagot niya. “Pero ngayon alam ko na ginagawa mo lang akong palabas para patawanin ang iba.”

Sandaling natahimik ang lahat ngunit agad ding binali iyon ni Clarisse na mas lalo pang ngumisi. “Oh ayan na naman drama queen. Hindi ka pa rin nagbabago. Kahit saan ka ilagay, Serena, ikaw at ikaw ang magiging katatawanan.”

Halos mapuno ng tawanan ang paligid. Ngunit bago pa tuluyang mabasag ang loob ni Serena, biglang lumapit si Ganie. Hindi na siya nakatiis. Nilapit niya ang sarili kay Serena. Hinawakan ang kamay nito, mahigpit at kumpyansa.

“Tama na!” mariing sabi ni Ganie sabay tingin kay Clarisse. “Wala kayong karapatang ganyanin siya. Hindi niyo alam kung sino talaga si Serena ngayon.”

Nagulat ang lahat. Ang tawanan ay napalitan ng bulungan.

“Ano raw?”

“Eh sino nga ba talaga si Serena?”

“Bakit parang may alam si Ganie?”

Ngumisi si Clarisse pero halata ang bahagyang pagkailang. “At sino naman siya, Ganie? Ha? Isa lang siyang… Well, isa lang siyang dati nating katulong.”

Ngunit sa pagkakataong ito, hindi natahimik si Serena. Dahan-dahan niyang hinigpitan ang hawak kay Ganie. Humakbang palapit kay Clarisse at diretsong tumitig sa kanyang mga mata.

“Kung tingin mo hanggang ngayon ay alipin pa rin ako,” aniya na malamig ang tono, “ikaw ang tunay na bihag. Bihag ka ng inggit, ng pangmamaliit at ng kahapon na hindi mo matanggap.”

Tumahimik ang buong ballroom. Walang tumawa. Walang nagbiro. Para bang bawat salita ni Serena ay tumama hindi lamang kay Clarisse kundi sa lahat ng naroroon. Sandaling napatigil si Clarisse. Hindi siya makasagot. Kita sa kanyang mga mata ang pagkabahala. Ngunit mabilis din niyang tinakpan ng pilit na ngiti.

“Wow! Look at you. Marunong nang sumagot. Pero tandaan mo Serena, hindi sapat ang salita para baguhin ang tingin namin sa’yo.”

Lumayo si Clarisse, iniwan ang mesa, ngunit ramdam ni Serena na may itinatagong sikreto ito. Sa likod ng kanyang matalas na pananalita, may bahid ng takot at iyon ang nakatawag pansin kay Serena.

“May tinatago si Clarisse at hindi magtatagal, lalabas din ang katotohanan,” bulong niya sa sarili.

Habang muling bumabalik ang ingay sa ballroom, pinisil ni Ganie ang kamay ni Serena. Mahinang nagsabi, “Kita mo. Kaya mong harapin sila. Hindi na ikaw ang dating umiiyak sa gilid.”

Ngumiti naman si Serena kahit mabigat pa rin ang dibdib. “Oo, Ganie. Pero ramdam ko mas marami pang pasabog ang gabing ‘to.”

At sa sulok ng kanyang isipan, alam niyang ang mga lihim ng kanyang mga kaklase ay unti-unti nang nabubunyag at siya mismo ang magiging saksi kung paano iyan babaliktad laban sa kanila.

Matapos ang insidente kay Clarisse, sinubukan ni Serena na makahanap ng kahit kaunting katahimikan. Umupo siya sa isang gilid ng mesa malapit sa mga pagkain at pinilit na huwag patulan ang mga matang nakatuon pa rin sa kanya. Ngunit hindi pa siya halos nakahinga nang lumapit ang isa pang dating kaklase, si Feliza. Si Feliza ay kilalang maarte at palaging mayabang kahit noong high school pa. Anak ng negosyante, palaging may dalang mamahaling gamit at laging nagpapakitang siya ang may pinakamataas na estado sa buhay.

At ngayong reunion, hindi nagbago ang kanyang estilo. Nakadysamante ang hikaw. Bitbit ang designer bag at may suot pang gintong relo na tila pinapakita sa lahat.

“Hoy Serena,” tawag ni Feliza na may matinis na boses. “Dito ka lang sa likod. Hindi ka bagay makiupo sa amin. Isa ka lang katulong.”

Tumawa ang mga nasa mesa at may sumipol pa. “Ayan na naman si Serena. Feeling sosyal.” “Baka masanay ka diyan Feliza. Sanay naman ‘yan magserbisyo ‘di ba?”

Napapikit si Serena. Ramdam ang kirot ng mga salita. Ngunit imbes na magreklamo, pinili niyang manatiling kalmado. Dahan-dahan niyang tinitingnan ang paligid. Ang mga taong dati kinatatakutan niya, ngayon ay nagiging tila mga bata na nagbibiruan sa maling paraan.

Habang nakaupo siya, napansin niya ang cellphone ni Feliza na nakapatong sa mesa. Bukas ito at sa screen ay malinaw na nakita ang mga text messages mula sa isang pangalan na hindi asawa nito.

“Kailan tayo magkikita ulit, mahal? Miss na kita. Huwag kang mag-alala. Hindi malalaman ni Feliza. Ako ang gagawa ng paraan.”

Halos mapangiti naman si Serena ngunit agad niyang pinigilan ang sarili. Tumagpo ang kanilang mga mata ni Feliza at doon naramdaman nito na nakita ni Serena ang sikreto. Biglang nanigas ang mukha ni Feliza at halatang nabahala. Ngunit imbes na umatras, mas lalo pa itong nagalit.

“Ano?” singhal ni Feliza na halos pasigaw. “Huwag kang magpanggap na ka-level ka namin. Isa ka pa rin sa pinakamababang nilalang dito. At huwag kang magkukunwaring karapat-dapat kang makiupo sa mesa naming mga matagumpay.”

Muling nagtawanan ang ilan at may pumalakpak pa na parang nanonood lang ng palabas. Ngunit ramdam ng lahat ang kakaibang tensyon sa pagitan ni Serena at Feliza. Hindi ito basta biro lang. May tinatago si Feliza at natatakot siyang mabunyag.

Saglit na nag-isip si Serena. Kung gusto ko, kaya ko nang ilabas ang sikreto niya dito mismo. Pero hindi pa ngayon. Hindi sa paraang sila ang magdidikta ng oras.

Bago pa siya makapagsalita, lumapit si Ganie. Kita sa kanyang mukha ang inis at galit. Hindi niya na matiis ang paulit-ulit na pang-aalipusta. Tumayo siya sa tabi ni Serena, hawak ang balikat nito at malakas na sinabi, “Kung may hindi karapat-dapat dito, Feliza… hindi si Serena ‘yon.”

Tumahimik ang mesa, biglang natigil ang tawanan. Napatingin ang lahat kay Ganie at sa mga mata niya, malinaw ang tapang at paninindigan. Umirap si Feliza, pilit na tinatakpan ang kaba.

“At ikaw, ano ka ba sa kanya? Bodyguard? Hindi mo ako kayang patahimikin.”

Ngunit ngumiti lamang si Serena. Pinisil ang kamay ni Ganie at mahinahong sumagot.

“Hindi niya kailangang maging bodyguard, Feliza. Siya ang nagpapaalala sa akin na hindi na ako ang dating tahimik at api-apihan. At kung tingin mo kaya mo pa rin akong itaboy, malaki ang pagkakamali mo.”

Sandaling natahimik ang lahat. Ang dating tawanan at pangungutya napalitan ng bulungan. Kita sa mga mukha ng ilang kaklase ang pagkabahala. Tila ba nararamdaman nilang hindi na ganoong kadali ang pag-iinsulto kay Serena.

Ngunit bago pa sila muling makabangon, biglang nag-vibrate muli ang cellphone ni Feliza. Nakita iyon ng nasa tabi niya. At bago pa niya ito maalis, mabilis na nabasa ng ilan ang pangalan na lumabas sa screen.

“Uy, sino si Mauro?” bulong ng isa.

“Asawa mo ‘di ba si Arman?” sabat ng iba.

Nagkagulo ang mesa. Ramdam ni Feliza ang pamumula ng kanyang mukha at agad niyang kinuha ang cellphone. Itinago ito sa bag.

“Ah wala ‘yun. Business partner lang!” sigaw niya, halatang nanginginig.

Ngumiti lamang si Serena. Hindi na nagsalita. Hindi niya kailangang ibunyag ang lahat ngayon pa lang. Ngunit malinaw na sa kanyang isip. Unti-unti nang nabubuo ang pagbagsak ng mga taong ito at siya mismo ang magiging saksi kung paano silang babalikan ng kanilang mga lihim.

Habang muling bumabalik sa katahimikan ang paligid, mahigpit ang hawak ni Ganie sa kamay ni Serena. Pabulong niyang sinabi, “Tama ang ginagawa mo. Hindi mo kailangang lumaban gamit ang pagsigaw. Ang dignidad mo na mismo pumapatay sa kanila.”

At sa mga mata ni Serena, nakita niya ang determinasyon.

“Hindi pa ito ang wakas. Ito pa lang ang simula.”

Sa gitna ng ballroom matapos ang eksenang kasama si Feliza, unti-unting kumalma ang mga bisita. Ngunit hindi pa rin nawawala ang mga pasimpleng bulungan at pagtawa sa tuwing dumadaan si Serena. Parang lahat ay naghihintay na lang ng susunod na eksena kung saan siya muling ipapahiya.

At dumating na nga ang pagkakataon. Mula sa kabilang mesa, lumapit si Jonel, ang dating pinakamatinding bully ni Serena noong high school. Matangkad pa rin ito. Nakasuot ng mamahaling suit ngunit halata sa kilos ang dating yabang. May hawak siyang baso ng alak at ngumisi nang papalapit.

“Serena,” aniya na tila malumanay. “Pasensya na ha… sa lahat ng ginawa ko noon.”

Nagulat si Serena. Hindi niya inaasahan ang ganitong panimula. Napatitig siya sa mga mata ni Jonel at pilit hinahanap ang sinseridad. Ngunit bago pa man siya makasagot, biglang may dumating na waiter dala ang tray ng inumin. Walang pasintabi, kinuha ito ni Jonel at biglang inihulog sa sahig.

“Oops!” sigaw niya sabay tawa. “Ayan, pulutin mo na. Katulong ka naman ‘di ba?”

Halos sabay-sabay na nagtawanan ang mga kaklase. May pumalakpak, may nag-video pa ng eksena sa cellphone.

“Classic Serena. Bagay sa kanya. Maglinis ng kalat.”

Ramdam ni Serena ang bigat ng hiya. Parang bumalik siya sa nakaraan, sa classroom kung saan siya pinagtatawanan, sa mga sulok kung saan siya laging naiiyak mag-isa. Humihigpit ang kanyang dibdib. Nanginginig ang mga kamay ngunit pinilit niyang manatiling matatag. Dahan-dahan siyang yumuko. Hindi para pulutin ang baso kundi para pigilan ang sarili na masaktan.

Ngunit bago pa siya makagalaw, biglang sumugod si Ganie. “Enough!” sigaw nito na malakas at mariin.

Lahat ng tao ay natahimik. Lumuhod si Ganie mismo sa harap ng sahig. Kinuha ang baso at pinunasan ang natapong alak gamit ang sariling panyo. Walang hiya, walang takot.

“Ako maglilinis,” mariing sabi ni Ganie habang nakatingin kay Jonel. “Hindi niyo siya alipin.”

Nagulat ang lahat. Ang ilang kaklase’y natahimik. Ang iba naman ay nagbubulungan. Si Jonel, halatang nahiya ngunit pilit pa ring nagngisi.

“Grabe naman bro, joke lang ‘yon. Ang OA mo naman.”

Tumayo si Ganie hawak ang baso, mariing tumitig kay Jonel. “Kung biro ‘yan para sa’yo, para sa kanya hindi. Dahil taon-taon ginawa niyang biro ang buhay niya. At ngayong gabi, akala niyo ba wala na siyang karapatan para lumaban?”

Tumahimik ang buong ballroom kahit si Madel ay pansamantalang hindi nakapagsalita. Dahan-dahan namang tumayo si Serena. Hawak ang kamay ni Ganie para pakalmahin ito.

“Tama na Ganie,” mahina niyang sabi. “Hindi sila worth it.”

Ngunit sa loob-loob niya, hindi niya mapigilang maalala ang mga panahon noong bata pa sila. Naalala niya kung paano siya laging tinutulak ni Jonel sa gilid ng corridor. Kung paano tinatapon ang kanyang bag at kung paano siya tinatawag na katulong ng lahat. At sa bawat pagkakataon, si Ganie ang sumasalo. Siya ang laging handang ipagtanggol siya kahit na masaktan. Ngayon, naroroon na naman si Ganie at muling pinaparamdam sa kanya na hindi siya nag-iisa.

Humugot ng malalim na hininga si Serena at hinarap si Jonel. “Kung totoo ang sinasabi mo, ang sorry kanina, sana pinanindigan mo. Pero dahil ginamit mo lang ‘yon para muling ipahiya ako, mas lalo lang kitang naaalala bilang duwag.”

Natahimik si Jonel. Hindi siya makasagot. May ilan pang kaklase ang nagbulungan, tila napahiya rin sa ginawa nito. Ngumiti si Serena, mahina ngunit matatag.

“Hindi ko kailangang pulutin ang baso mo, Jonel, dahil matagal ko nang pinulot ang sarili kong dignidad at hindi mo na ‘yun kayang basagin.”

Tumayo siya nang tuwid, taas-noo habang si Ganie ay nakatayo sa tabi niya, tila handang maging pader laban sa lahat ng susunod na insulto. Ang tawanan ng mga kaklase ay unti-unting humupa at napalitan ng kakaibang katahimikan.

Sa gabing iyon, ramdam ni Serena na kahit papaano isang maliit na tagumpay ang kanyang nakuha. Hindi lang dahil napahiya si Jonel, kundi dahil pinili niya ang hindi bumaba sa antas ng kanyang mga kaaway. At sa kanyang puso, muling sumilay ang pag-asa. Kung kaya kong harapin si Jonel, kaya kong harapin ang lahat ng iba pa.

Habang abala pa sa pagbibiro at pagbabalat-kayo ang karamihan, napansin ni Serena ang isang mukha na mula kanina pa tahimik. Si Maripaz, ang dating muse ng klase. Kung noon ay palaging nasa gitna ng atensyon, nakasuot ng pinakabagong damit at tinuturing na parang diyosa ng campus, ngayon ay parang kakaiba ang aura niya. Tahimik siyang nakaupo sa isang sulok. Halos hindi nakikihalubilo sa iba.

Hindi naman iyon nakaligtas sa mga matang mapanuri ng mga kaklase. May ilan nang nagbubulungan.

“Si Maripaz ba ‘yan? Bakit parang haggard?”

“Hindi na siya tulad ng dati. Hindi halata na siya ang muse noon.”

Tahimik si Serena. Pinagmasdan lang siya, may halong awa at pagtataka. Bigla na lang, sa gitna ng pag-uusap ng lahat, isang babae ng mga limang taong edad ang tumakbo papasok sa ballroom at diretso kay Maripaz. Yumakap ito nang mahigpit.

“Mama, gutom na ako,” wika ng bata, walang pakundangan, sapat para marinig ng lahat.

Parang sabay-sabay na napalingon ang mga kaklase. Tahimik ng ilang segundo bago nagsimula ang mga bulungan.

“May anak na pala siya.”

“Single mom?”

“Nakakahiya naman, sa reunion pa talaga lumabas.”

Sa halip na palakpakan o pagsuporta, ang mga dating kaibigan ni Maripaz ay biglang umiwas ng tingin. Parang wala silang pakialam. Ang iba ay tumawa pa ng pasarkastiko.

“Akala ko siya ang muse. Ngayon may bitbit na bata. Pambihira.”

Namula ang mukha ni Maripaz. Pilit niyang tinakpan ang bata. Halos hilahin nito palayo ngunit naroon na ang mga tingin ng lahat. Kita sa kanyang mga mata ang hiya at ang pagbasag ng imaheng itinayo niya noon.

Dahan-dahang lumapit si Serena. Sa kabila ng mga sugat na natamo niya sa kamay ng mga kaklase, hindi niya matiis na makita ang isa na naman nilang dating kaklase na ginagawang katatawanan. Lumapit siya at mahinahong tinawag.

“Ate Maripaz, halika. Umupo tayo. Huwag mong pansinin ang mga ‘yan.”

Sandaling lumuwag ang mukha ni Maripaz. Parang nakahinga ng kaunti ngunit agad din itong nanigas. Tinitigan niya si Serena at sa harap ng lahat ay malamig na sumagot.

“Huwag mo akong idamay Serena. Mas mababa ka pa sa akin. At least ako may anak. Ikaw wala.”

Parang sinampal si Serena ng paulit-ulit. Ramdam niya ang bawat salita lalo na’t ‘tong akala niya ay makakaramay kahit kaunti. Tahimik ang buong paligid at ang mga kaklase, imbes na makisimpatya, lalo pang natuwa sa bagong eksenang nabuo.

“Ayan na naman. Magkaaway na sila.”

“Ayan, ang saya na ng reunion natin.”

Pinilit ni Serena na manatiling kalmado. Huminga siya ng malalim, ngumiti ng tipid at tumingin sa bata. Yumuko siya para kausapin ito.

“Huwag kang mag-alala, iha. May pagkain doon sa buffet. Sabay tayong kumuha mamaya ha.”

Ngumiti ang bata para hindi ramdam ang bigat ng paligid. Ngunit si Maripaz nanatiling malamig. Parang nais pa ring itulak palayo si Serena. Naroon naman si Ganie, nakatingin mula sa di kalayuan. Kita niya ang sakit sa mukha ni Serena ngunit pinili nitong huwag sumingit. Alam niyang si Serena mismo ang kailangang humarap sa ganitong sitwasyon.

Dahan-dahang umupo si Serena. Pinili niyang huwag gumanti ng masakit na salita. Ngunit sa puso niya ramdam ang lalim ng hiwa.

“Kahit sa oras na ito, mas pipiliin pa nilang saktan ako kesa makahanap ng kakampi,” bulong niya sa sarili.

Habang nagbabalik ang tawanan sa mesa, napansin ni Serena ang mata ni Maripaz. Puno ng pagod at takot. At doon niya naunawaan: ang malamig na salita ng kaniyang dating kaklase ay hindi lamang insulto kundi pagtatakip sa kahinaan. May tinatago rin siya, may sugat din siya. Ngunit pinili niyang manahimik. Hindi ito ang oras para ilantad ang lahat.

Sa mga mata ng iba, si Serena na naman ang napahiya. Ngunit sa sarili niya, mas pinili niyang huwag nang dagdagan ang bigat ni Maripaz. At sa gabing iyon lalong lumalim ang kanyang paninindigan. Hindi siya bababa sa antas ng kanyang mga kaklase gaano man nila siya insultuhin.

Habang patuloy ang mga bulungan at palitan ng insulto sa paligid, napansin ni Serena ang isang lalaking nakaupo sa pinakamalapit na mesa sa entablado. Si Dr. Adrian, ang dating golden boy ng klase. Noong high school siya ang laging bida. Matalino, gwapo. Palaging laman ng quiz bee at science fair. Lahat inaasahan na siya ang magiging pinaka-successful sa kanilang batch. At sa mga sumunod na taon, totoo nga. Nabalitaan nilang naging doktor siya at kung saang-saang bansa nakapagtrabaho.

Kaya’t ngayong reunion, halatang gusto niyang ipangalandakan ang lahat ng iyon.

“Alam niyo ba?” malakas niyang sabi para marinig ng lahat. “Nakapunta na ako sa Paris, London, New York, Singapore, Tokyo.”

Habang isa-isang binabanggit ang mga bansa, nakataas pa ang kilay ng ilan. Pero ang karamihan nakikisabay at pumapalakpak, kunwari humahanga.

“Wow, ang galing mo talaga Doc!” sigaw ng isa.

“Ibang level ka na, Adrian,” dagdag pa ng iba.

Ngunit si Serena tahimik lang. Pinagmasdan siya. Hindi dahil naiinggit kundi dahil ramdam niyang may kulang sa ngiti ni Adrian. Parang pilit, parang may tinatakpan. Napansin siya ni Adrian. Biglang kumislap ang mata nito at ngumisi ng mapanukso. Tumayo siya mula sa mesa. Lumapit kay Serena at may kasamang kumpyansa na para bang siya lang ang bida sa silid.

“Serena,” aniya sabay abot ng maliit na bagay. Isang key chain, hugis can opener na may tatak ng Switzerland. “Remembrance. Sigurado akong hindi ka pa nakakatapak abroad. At least may souvenir ka.”

Halos sabay-sabay na tumawa ang mga kaklase. May kumindat pa kay Adrian. “Grabe ang bait mo naman, Doc. May pasalubong ka pa kay Serena.” “Eh baka ‘yan nga lang ang pinakamamahaling gamit na makukuha niya eh.”

Ramdam ni Serena ang pamumula ng kanyang pisngi hindi dahil sa hiya kundi dahil sa inis na pilit niyang pinipigil. Pinagmasdan niya ang keychain. Simpleng bagay lamang ngunit ginamit bilang insulto sa kanya. Habang hawak niya ito, narinig niya ang pabulong na usapan ng ilang kaklase sa likod.

“Hindi ba tinanggalan na siya ng lisensya?”

“Oo, may kaso na daw siya sa ospital dati. Malpractice yata.”

“Pero kita mo, nagpapanggap pa rin na successful. Nakakahiya.”

Napangiti si Serena. Mapait ngunit may halong awa. ‘Yan pala ang totoo. Kaya pilit niyang binabandera ang mga bansang napuntahan niya—hindi para magyabang ng tagumpay kundi para takpan ang sariling pagbagsak.

Bago pa siya makapagsalita, ramdam niya na ang kamay ni Ganie na dahan-dahang humawak sa kanya. Ramdam niya ang init at lakas ng presensang iyon. Pabulong sinabi nito, “Hindi ka dapat makipag-level sa mga huwad. Hayaan mo na sila. Hindi mo kailangang sagutin ang mga taong takot sa sariling anino.”

Napatingin si Serena kay Ganie at sa sandaling iyon parang nawala ang bigat ng insulto. Ngumiti siya ng tipid at marahang inilapag ang key chain sa mesa. Hindi siya nag-react. Hindi siya nagalit. At iyun mismo ang mas nakasakit kay Adrian.

Kita sa mukha ng doktor ang pagkailang. Hindi niya nakuha ang reaksyon na inaasahan. Hindi siya napikon. Hindi siya napahiya. Bagkos parang mas lalo siyang naging maliit sa mata ng lahat dahil sa tahimik na lakas ni Serena.

Naramdaman ng mga kaklase ang tensyon. Ang ilan pilit pang tumawa. Pero hindi na tulad kanina. Parang may kakaibang aura si Serena na hindi nila maipaliwanag. Isang presensya na hindi madaling basagin. Umupong muli si Adrian sa kanyang mesa, halatang naiirita.

Samantala si Serena naman ay nagpatuloy lang sa pakikipag-usap kay Ganie. Walang bakas ng hiya o panghihina. At sa kanyang puso, alam niya unti-unti nang bumabaligtad ang laban. Hindi niya kailangang sumigaw o magpaliwanag. Ang katahimikan niya at dignidad ang mismong sandata laban sa mga taong akala’y kaya pa rin siyang alipinin.

Matapos ang eksena kay Adrian, muling bumalik ang ingay at tawanan sa ballroom. Halos lahat ay patuloy na nagbibitaw ng mga banat kay Serena. Tila ay hindi pa rin nagsasawa sa paulit-ulit na pang-aapi. Ngunit sa kabila ng lahat, nanatiling tuwid ang kanyang likod at hindi niya pinapakita ang bigat na dinadala sa puso.

Sa kalagitnaan ng tawanan, biglang nagsalita mula sa kabilang mesa si Agnes, ang dating pinakamahiyain sa klase. Noon, halos hindi marinig ang kanyang boses sa recitation at palaging nasa dulo ng silid. Nakayuko, takot sa mga bully. Ngunit ngayon ibang-iba na siya. Naka-corporate attire na elegante ang dating. May kumpyansa sa bawat salita at kilala na bilang isa sa mga batang abogado sa Maynila.

“Mga kaklase,” malakas niyang sabi para marinig ng lahat. “Hindi niyo ba napapansin sobra na ang ginagawa niyo kay Serena?”

Saglit na natahimik ang mesa. Si Serena mismo, bahagyang nagulat. Si Agnes, ipinagtatanggol ba ako? Ngumiti si Agnes at tumingin kay Serena.

“Serena, gusto mo ba? Sabihin mo lang kung sino ang gusto mong sampahan ng kaso. Libre na ang serbisyo ko.”

Ngunit bago pa man makaramdam ng ginhawa si Serena, agad na dinugtungan ni Agnes.

“Tulad mo, hindi mo naman ako ma-afford, ‘di ba?”

Sumabog ang tawanan ng mga kaklase. “Grabe si Agnes, savage!” “Abogado na kasi ngayon ‘yan kaya astig na.” “Solid punch line.”

Parang sinampal ulit si Serena sa harap ng lahat. Napayuko siya sandali. Ramdam ang hiya. Ngunit habang nakatingin siya kay Agnes, may napansin siyang kakaiba. Isang mapait na ngiti. Hindi ito nging pang-aasar kundi parang may iba ang ibig ipahiwatig. Bakit ganito ang ngiti niya? Parang babala.

Napatingin si Serena kay Ganie na naroon pa rin sa tabi niya. Pabulong ito nagsabi, “Huwag mong seryosohin. Hindi lahat ng salita dito ay totoo.”

Ngumiti si Serena, pilit, at nagpapasalamat sa kanyang sarili na may kasamang Ganie. Ngunit sa loob-loob niya nagsimulang magtanong, “Anong ibig sabihin ni Agnes? Bakit parang gusto niya akong tulungan? Pero kailangan niyang itago sa biro.”

Nagpatuloy ang usapan ng mga kaklase. Si Agnes bumalik sa kanyang mesa at muling naging tahimik. Ngunit bago siya tuluyang umupo, dumaan siya malapit kay Serena at saglit na tumingin. Isang tingin na hindi kayang linangin ng kahit sinong nakamasid. Isang tingin na parang nagsasabing, “Maghintay ka. Hindi lahat ng laban mo ay mag-isa mong haharapin.”

Ngunit syempre, sa harap ng lahat, iba ang dating. Parang isa na namang insulto ang tumama kay Serena. Naramdaman niya ang mabigat na tingin ng iba, ang mga ngising nanunuya at ang bulungan ng mga taong walang ginawa kundi ipamukha ang kahapon.

“Ang kapal ng mukha niya. Gusto pang magpa-defend?”

“Kahit libre, sayang oras ng abogado.”

“Naku, hindi bagay.”

Ngunit imbes na lumaban, ngumiti si Serena ng mahina. Hindi siya nagpatinag. Sa kanyang puso, alam niyang may mas malalim pang nangyayari kesa sa nakikita ng karamihan. Habang dumadaloy ang gabi, nakatingin siya mula sa kanyang mesa. Pinagmasdan si Agnes na seryoso sa pakikipag-usap sa ilang kaklase. Paminsan-minsan napapatingin ito sa kanya at sa bawat pagkakataon naroon muli ang ngiting iyon. Mapait ngunit puno ng pahiwatig.

Hindi man malinaw kay Serena kung ano ang pakay, isa lang ang sigurado. May mga taong hindi lahat ay kaaway. May ilan na nakatali lang sa sitwasyong pilit silang pinapakitang kabilang sa mga mapang-api. Ngunit sa ilalim ng maskara ay may ibang kwento. At sa oras na iyon ramdam ni Serena na darating din ang panahon na mas mauunawaan niya ang motibo ni Agnes.

Ngunit para sa gabing iyon, kailangan niyang manatiling matatag. Kahit gaano kasakit ang mga salitang pilit ibinabato sa kanya. Sa tabi niya, marahang hinawakan ni Ganie ang kanyang kamay. Pabulong. Muli nitong sinabi, “Hindi mo kailangang patulan ang lahat. Ang katahimikan mo ang mas nakakabasag sa kanila.”

Ngumiti si Serena at sa kabila ng lahat ng sakit, nararamdaman niya ang lakas mula sa simpleng paghawak ng taong naniniwala sa kanya. At doon niya muling inihanda ang sarili dahil alam niyang mas marami pang pagsubok at insulto ang darating. Pero alam din niya, unti-unti, isa-isa ring mabubunyag ang mga lihim ng kanyang mga kaklase.

Matapos ang eksena kay Agnes, muling nag-ingay ang ballroom. Tawanan, halakhakan at saya na para bang gabi ay walang katapusan sa pang-aapi at pagbibida ng bawat isa. Ngunit sa gitna ng kasiyahan, may isang hindi nakikisabay. Si Rodel, ang dating tahimik at simpleng kaklase na noon ay laging nasa likod lang ng silid. Nakaupo siya sa pinakadulo ng mesa, halos hindi nakikisalamuha. Hawak niya ang isang bote ng alak. Nakatitig dito na para bang iyun lang ang kausap niya. Maputla ang kanyang mukha at halatang wala sa ayos ang kanyang sarili.

Napansin iyon ni Serena habang abala ang iba sa pagtatawanan ng mga biro tungkol sa kanya. Ang mga mata niya naman ay nakatuon kay Rodel. May kung anong bigat na naramdaman siyang nagmumula rito. Narinig niya itong bumulong, halos pabulong na sinambit:

“Wala nang silbi buhay ko.”

Bago pa man siya makapag-isip, biglang tumayo si Rodel. Iniwan ang mesa at mabilis na lumabas ng ballroom. Nagkagulo ang ilan.

“Uy, saan pupunta ‘yon?”

“Pakalasing lang.”

“Drama king. Nagpapapansin lang siguro.”

Sa halip na seryosohin, pinagtawanan lang ng karamihan ang nangyari. May ilan pang sumipol at nagbiro na baka mag-suicide kuno. Ngunit si Serena, hindi mapakali. Tumayo siya agad mula sa kanyang upuan.

“Sandali, susundan ko siya,” sabi niya.

Napatingin ang lahat, mas lalo pa siyang pinagtawanan. “Naku, ayan na naman si Serena. Rescuer mode, feeling superhero eh. Sarili nga niya hindi niya mailigtas.”

Hindi niya na iyon pinansin. Sa puso niya, alam niyang may mas malalim na pinagdadaanan si Rodel. Kahit pa siya ang iniinsulto, hindi niya kayang talikuran ang isang taong halatang naghihirap sa loob.

Habang palabas siya ng ballroom, naramdaman niya ang isang kamay na pumigil sa kanyang braso. Si Ganie iyon. Mahigpit, puno ng pag-aalala.

“Serena,” mariin niyang sabi. “Huwag ka nang lumabas. Hindi mo kailangang iligtas ang lahat. Hindi mo kailangang akuin ang bigat nila.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata. Ramdam ni Serena ang init at tapat na malasakit ni Ganie. Ngunit ramdam din niya ang bigat ng damdaming matagal nang itinatago ng kaibigan.

“Pero Ganie,” sagot niya na mahinahon ngunit matatag. “Kung hindi ko siya susundan, baka wala nang bukas para sa kanya. Alam mo kung gaano kahirap ang mawalan ng pag-asa. Ayokong hayaan siyang tuluyang lamunin ng dilim.”

Sandaling natahimik si Ganie. Kita sa mukha niya ang pag-aalala ngunit kasabay nito ang pag-usbong ng damdaming hindi niya na kayang itago. Dahan-dahan niyang hinigpitan ang hawak sa kamay ni Serena at mahinang bumulong.

“Hindi mo kailangang iligtas ang lahat, Serena. Pero ikaw… ikaw ang kailangan kong iligtas.”

Parang tumigil ang oras. Sa gitna ng lahat ng gulo at tawanan sa loob ng ballroom, ang mga salitang iyon ang pinakamalakas na narinig ni Serena. Tumibok nang malakas ang kanyang puso at hindi niya alam kung paanong sasagot. Ngunit sa halip na magtagal sa sandaling ‘yon, marahan niyang inalis ang kamay niya.

“Salamat, Ganie. Pero hayaan mo akong gawin ‘to. Hindi ko kayang balewalain siya.”

Napabuntong-hininga si Ganie, halatang pinipigilan ang sarili. “Sige, pero hindi kita hahayaang mag-isa. Sasamahan kita.”

Magkasabay silang lumabas ng ballroom. Iniwan ang mga kaklaseng abala sa tawanan. Sa hallway ng hotel, narinig nila ang malakas na yabag ni Rodel. Sinundan nila ito hanggang makarating sa labas. Sa gilid ng fountain na maliwanag dahil sa ilaw ng hotel, naroon naman si Rodel. Nakaupo sa malamig na marmol, hawak pa rin ang bote ng alak at nakayuko. Nang makita sila, natawa ito ng mapait.

“Bakit? Dito niyo pa ako gustong pagtawanan?”

Umiling si Serena. Dahan-dahang lumapit. “Hindi, Rodel. Gusto ko lang malaman kung ayos ka lang.”

“Hindi ako ayos!” sigaw nito. “Lahat kayo iniwan ako. Akala niyo ba naging maganda ang buhay ko? Hindi. Wala akong trabaho. Iniwan ako ng asawa ko at ngayon hindi ko na makita ang anak ko. Kaya ano pang silbi ng buhay na ‘to?”

Natahimik si Serena. Ramdam niya ang lalim ng sugat ni Rodel at doon niya lalo pang naintindihan ang reunion na ito. Hindi lang siya ang pinapahirapan, marami sa kanila. May kanya-kanyang dalang bigat na tinatakpan ng tawa at insulto.

“Rodel,” mahinahong wika ni Serena. “Naiintindihan ko ang sakit. Alam ko kung gaano kahirap mawalan ng halaga sa paningin ng iba. Pero maniwala ka, hindi mo kailangang sukuan ang sarili mo dahil may mga taong handang makinig. Kahit ngayong gabi, ako ‘yun.”

Napatitig si Rodel kay Serena at sa unang pagkakataon, tumulo ang luha nito. Tahimik lang si Ganie, nakatayo sa tabi nila. Ngunit sa kanyang mga mata, nakita ni Serena ang paghanga. Hindi dahil matapang siyang humarap sa mga kaklase kundi dahil may pusong hindi natutong tumalikod kahit sa mga taong hindi niya ka-close.

“Serena,” mahina niyang bulong habang pinagmamasdan ito. “Kaya pala kahit gaano ka nila sinaktan, mas pinipili mong manatiling buo dahil mas malaki ang puso mo kesa sa kanila.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata at sa sandaling iyon naramdaman ni Serena ang mainit na damdamin ni Ganie. Damdaming matagal nang naghihintay ng pagkakataon. Ngunit pinili niyang huwag munang sagutin. Ang gabi ay may mas mahalagang misyon: Ang pigilan si Rodel sa pagguho. At sa ilalim ng mga ilaw ng hotel, tatlo silang nakaupo. Isang sugatang kaklase, isang pusong handang umunawa at isang kaibigang matagal nang nagmamahal ng palihim.

Matapos ang tensyon sa pagkawala ni Rodel, muling bumalik si Serena at si Ganie sa ballroom. Tahimik ang paligid ngunit hindi pa tapos ang gabi para sa mga kaklase na tila sabik pang ipahiya siya. At gaya ng inaasahan, si Madel, ang reyna ng barkada at utak ng lahat ng pang-iinsulto ay muling kumilos. Tumayo siya sa gitna, hawak ang microphone na parang host ng isang palabas.

“Mga kaklase,” malakas niyang sabi. “Handa na ba kayo sa isang espesyal na surpresa ngayong gabi?”

“Woow! Ano ‘yan, Madel?” sigaw ng iba. “Sure na masaya ‘yan.”

Tumawa si Madel at saka tinuro si Serena. “Ladies and gentlemen, I present to you ang ating serbidora para sa gabi, si Serena.”

Mabilis na bumukas ang projector sa screen sa likod ng entablado. Isa-isang lumabas ang mga lumang litrato ni Serena noong high school. Nakasuot ng luma at kupas na uniform. Pawisan habang naglalaba, nagbubuhat ng mga bayong at may suot pang apron ng katulong.

“Dati kang alipin!” sigaw ni Madel sabay tawa. “At ngayon alipin ka pa rin ng kahirapan.”

Parang kulog ang tawanan ng mga kaklase. May pumalakpak, may sumipol, may nagsigawan ng insulto.

“Ang cute mo Serena. Bagay pa rin sa ‘yo ang uniform ng katulong.”

“Classic look, hindi ka na talaga nagbago.”

Ramdam ni Serena ang bigat sa kanyang dibdib. Para siyang hinubaran sa harap ng lahat. Muling binabalik sa panahong wala siyang kalaban-laban. Ang mga larawang iyon, matagal niya nang kinalimutan. Ngunit ngayon ay binabalik ng isang taong walang ibang hangarin kundi ipahiya siya.

Si Ganie hindi na nakatiis. Tumayo siya mula sa mesa at mabilis na lumapit kay Madel. Kita ng kanyang mga mata ang naglalagablab na galit.

“Madel, tama na. Sobra ka na.”

Ngunit bago pa siya makalapit, mabilis na hinawakan ni Serena ang braso niya.

“Ganie, wag,” mahinahong sabi niya.

“Pero Serena!” sigaw pa ni Ganie, nanginginig sa galit. “Ginagawa ka nilang palabas. Hindi mo kailangang tiisin ‘to.”

Ngumiti si Serena kahit nangingilid ang luha. “Hayaan mo sila. Hindi nila alam na sa bawat insulto nila, mas lalo lang akong pinapatibay.”

Napatitig si Ganie sa kanya. Kita ang paghanga at sakit sa mga mata. Gusto niyang labanan ang lahat pero nirerespeto niya ang desisyon ni Serena. Kaya’t imbes na sumugod, nanatili siyang nakatayo sa tabi niya. Handang sumalo kung sakaling tuluyan siyang masaktan.

Samantala, patuloy naman si Madel sa kanyang palabas. Pinapakita niya ang isa pang larawan ni Serena. Nakaupo ito sa sahig habang naglalaba ng maruruming damit.

“Tingnan niyo ‘to. Ito ang Serena na kilala natin. Ang babaeng walang ibang alam kundi ang maglinis at mag-alaga ng bata ng iba.”

Muling nagpalakpakan at nagtawanan ang mga kaklase. Ang ilan ay nag-selfie pa sa harap ng projector, ginagamit ang litrato ni Serena bilang background. Ngunit sa gitna ng lahat ng iyon, nakatayo lamang si Serena nang tuwid. Tinitingnan ang bawat larawan at imbes na ikahiya, unti-unting naging apoy sa kanyang loob.

“Oo, ito ako noon. Pero hindi na ako ‘yun ngayon. At balang araw makikita ninyo kung gaano kalaki ang pagkakamali ninyo.”

Kinuha niya ang baso ng tubig sa mesa, uminom at ngumiti ng tipid. Ang mga kaklase inis pa lalo na’t hindi siya nagwala.

“Ang kapal ng mukha niya. Hindi affected.”

“Baka nagfi-feeling strong lang.”

Ngunit sa puso ni Serena, ramdam niya na malapit na ang oras. Ang lahat ng insulto at panlalait na ibinato sa kanya ngayong gabi ay nagiging gasolina. At kapag dumating ang tamang panahon, ito’y magiging apoy na tutupok sa kanilang lahat.

Bumalik si Madel sa gitna, hawak pa rin ang mic at nagpatuloy. “Mga kaklase, palakpakan naman natin ang ating serbidora. Hindi ba’t siya ang nagbibigay ng kulay sa gabi natin?”

Palakpakan, tawanan, sigawan. Ngunit sa isang sulok ng ballroom, hindi lahat ay nakikisabay. May ilan na tahimik, may ilan na nagtataka at may ilan na halatang nagsisimula nang mapagod sa paulit-ulit na pang-aalipusta. Ngunit syempre, natatakot silang magsalita laban kay Madel dahil baka sila naman ang pagtawanan.

Habang unti-unting humuhupa ang tawanan, tiningnan ni Serena si Ganie. Ramdam niya ang bigat ng pag-aalala nito. Ngunit mas ramdam niya ang lakas na ibinibigay ng kanyang presensya.

“Magtiwala ka lang,” mahinang bulong niya. “Hindi matatapos ang gabi na ito nang ganito lang.”

At sa kanyang mga mata, may ningning na nagsasabing handa na siya sa tunay na pagbabalik.

Patuloy pa rin ang tawanan sa ballroom matapos ang malupit na slideshow ni Madel. Ang ilan hindi na makatiis sa kakatawa, halos matumba sa mesa. May mga nagtutulungan pang maghagis ng biro.

“Serena, baka gusto mong kumuha ng order ko.”

“Uy, waiter… este, Serena pala. Re-fill naman ang tubig dito.”

Halos magkasabay-sabay ang tawanan ng mga kaklase at si Madel naman ay parang host na aliw na aliw sa palabas.

“Mas mababa ka pa nga sa mga waiter dito!” malakas na sigaw ni Madel sabay turo kay Serena.

Nanginginig ang dibdib ni Serena pero pinananatili niyang tuwid ang kanyang likod. Sa halip na sagutin si Madel, pinili niyang manahimik. Isang katahimikang nakakakaiba. At doon nangyari ang hindi inaasahan.

Isa-isang biglang nagsitayo ang mga staff ng hotel. Mga waiter, receptionist, pati ang housekeeping staff na nakatambay sa gilid. Sabay-sabay silang yumuko ng malalim kay Serena. Parang may pinapakita silang paggalang na hindi maipaliwanag ng mga kaklase. Parang may dumadagundong na katahimikan sa buong silid. Ang mga ilaw mula sa chandelier ay tila mas lumiwanag at ang mga tawa naputol. Lahat ng mga kaklase ay napatingin, halos hindi makapaniwala.

“Ano ‘yon?” bulong ng isa.

“Bakit sila yumuyuko kay Serena?” tanong ng iba.

Si Serena nakatayo lamang sa gitna, bahagyang natigilan. Ramdam niya ang bigat ng eksenang iyon ngunit pinilit niyang manatiling kalmado. Ang kanyang mga kamay nagmistulang salamin. Hindi siya nagsasalita pero malinaw ang mensaheng hawak niya ang isang lihim na hindi nila alam. Ngunit syempre, hindi iyon tinanggap ng mga kaklase ng basta-basta.

Sa halip na matahimik, muling bumangon ang kanilang pang-uuyam.

“Ano ‘to? Mga tanga kayo?” sigaw ni Madel. “Bakit niyo siya hiniyukuran? Isa lang naman siyang katulong ng lahat.”

Tawanan pa muli. May pumalakpak pa. Pilit na binabalik ang kasiyahan na nawala saglit.

“Grabe, pati staff napaniwala niya. Baka binayaran lang. Drama effect para lang may eksena.”

Ramdam ni Serena ang pamumula ng kanyang pisngi. Ang lahat ng mata’y nakatuon sa kanya. At imbes na makita ang respeto mula sa staff, insulto at tawanan ang ginanti ng mga kaklase. Sandaling yumuko siya. Pinipigil ang bigat ng dibdib. Ngunit nang muling tumingin, tuwid ang kanyang likod at malamig ang kanyang mga mata.

Sa loob-loob niya, bulong ng kanyang isipan: Maghintay lang kayo. Hindi niyo alam kung ano ang hawak kong sikreto. At ‘di magtatagal, kayo mismo ang luluhod sa harap ko.

Si Ganie mula sa gilid, halos sumabog na ang galit. Kitang-kita niya kung paanong sinisira ng mga kaklase ang pagkatao ni Serena sa harap ng lahat. Tumayo siya at halos lumapit muli kay Madel ngunit pinigilan siya ni Serena gamit lang ang isang tingin.

“Hindi pa ngayon Ganie. Hindi pa ito ang oras.”

Nabalutan ang katahimikan ng buong ballroom. Hindi ito ordinaryong katahimikan kundi isang mabigat at nakakapangilabot na sandali. Parang lahat ay naghihintay kung ano ang susunod na mangyayari. Si Madel, bagaman patuloy ang pagpapatawa, halatang naiilang na rin. Ramdam niyang may kakaiba sa eksenang iyon. Ngunit sa halip na umatras, mas lalo pa siyang nag-ingay.

“Oh, mga kaklase, huwag kayong maniwala sa palabas na ‘to. Siya pa rin ang Serena na kilala natin, ang alipin ng lahat.”

Ngunit hindi na kasing-lakas ang tawanan ng mga tao. Ang ilan napatingin kay Serena na may halong pagtataka.

“Sino ka ba?”

Samantala, si Serena nanatiling tahimik. Ang kaniyang mga mata ay nakatuon lang sa projector screen na unti-unti nang namamatay, tanda ng pagtatapos ng slideshow. Ngunit sa loob-loob niya, alam niya hindi pa tapos ang lahat. Ito pa lang ang simula ng pagbabalik. At habang bumabalik ang ingay ng tawanan, pinanatili niya ang kanyang tikas sapagkat sa likod ng kanyang mga mata, hawak niya ang isang lihim na malapit nang sumabog.

Mabigat pa rin ang hangin sa ballroom matapos ang yumuko ang lahat ng staff kay Serena. Pilit na binabalik ni Madel ang tawanan sa pamamagitan ng mga insulto ngunit ramdam ng marami na may kakaibang tensyon sa paligid. At saka dumating ang hindi inaasahan.

Pumasok ang manager ng hotel. Maayos ang suot at may hawak na clipboard. Tumayo ito sa harap at malakas na sinabi:

“Mga Ginoo at Ginang, nais ko lang ipaalam na bayad na po ang lahat ng in-order ninyo ngayong gabi. Wala na po kayong kailangang alalahanin.”

Parang may sumabog na granada sa gitna ng silid.

“Ha? Bayad na?” sigaw ng isa. “Paano nangyari ‘yun?”

Nag-angat ng kilay si Madel, halatang naguguluhan. “Um, excuse me, manager. Anong ibig mong sabihin? Sino nagbayad?”

Ngumiti lamang ang manager. “Pasensya na po ma’am pero confidential ang impormasyon. Pero sigurado po, bayad na ang lahat.”

Lalong lumakas ang ingay ng mga kaklase. May mga nagsipagtaas ng kamay, nagtatawa na nagtuturo.

“Baka si Raffy, may pera ‘yun noon.”

“Huwag niyo ngang lokohin.”

“Baka si Adrian, galing abroad ‘yan.”

“Hindi kaya si Carlo? Lagi namang nagyayabang na mayaman daw sila.”

Isa-isang naglabasan ng hinala. Halos mag-away na sa dami ng pangalan na tinutukoy. Ang iba nagbibiro pa.

“Baka si Ganie kasi crush niya si Serena noon pa man ‘di ba? Pwede laging nakasunod. Baka siya nga talaga.”

Natawa ang ilan. Ngunit hindi si Ganie. Nakatitig lang siya kay Serena. At sa kanilang titigan, parang may lihim silang pinapasa sa isa’t isa. Samantala, si Serena ay nananatiling kalmado. Tahimik siyang umupo, walang kahit anong pahayag. Ngunit sa loob niya, ramdam niyang mas lalo lang silang naintriga dahil sa kanyang katahimikan.

Si Madel, hindi mapakali. Lumapit siya sa manager. “Imposible ‘to. Sabihin mo sa akin kung sino. Wala namang may matinong dahilan para bayaran ang lahat ng ito.”

Ngunit matatag ang manager. “Pasensya na po ma’am pero confidential talaga. At kahit itanong niyo pa, hindi ko po pwedeng ilabas ang pangalan.”

“Confidential daw. Oh,” sigaw ng isa sa tawa. “Eh baka nga big time talaga.”

“Pero sino… sino sa atin ang mag-aabono ng ganitong kalaki?” dagdag pa ng isa.

Habang nagkakagulo ang lahat, si Serena ay parang humigop ng tubig. Tila ba hindi siya nadadala ng ingay. Parang alam niya na ang lahat ng sagot pero pinipiling hindi magsalita.

“Hoy Serena!” sigaw ni Madel at halatang naiirita sa kanyang katahimikan. “Ikaw ang tatanungin ko. Kilala mo ba kung sino ang nagbayad?”

Napatingin ang lahat kay Serena. Parang biglang nagkaroon ng spotlight sa kanya. Ngunit imbes na sumagot, ngumiti lang siya nang marahan. Hindi galit, hindi rin pang-aasar. Isang ngiti lang na lalong nagpainit sa ulo ng iba.

“Ano ba ‘yan? Nagmamaang-maangan pa,” wika ng isa.

“Alam niyo siguro. Pero ayaw sabihin,” dagdag ng iba.

“Kung ako tatanungin,” sabat ni Rina na nakangisi, “baka nga siya mismo ang nagbayad. Nagpakitang-gilas, kunwari mayaman.”

Tumawa ang karamihan pero may ilan napaisip.

“Eh posible kaya? Imposible si Serena eh. Katulong nga lang ‘yan dati.”

Ngunit hindi pa rin nagsalita si Serena. Tahimik lang siyang nakatingin kay Ganie. At si Ganie naman nakatingin sa kanya na para bang sinasabi, “Hayaan mo sila. Huwag kang magpapaapekto.”

Sa gitna ng lahat ng kaguluhan, naging palaisipan sa bawat isa kung sino ang misteryosong nag-abono. Ang ilan nainis. Ang iba naman natuwa at parang nagkaroon ng bagong intriga. Ngunit isang bagay ang malinaw: Nagsisimula nang mabasag ang kontrol ni Madel. Ang tawanan ay napalitan ng hinala at spekulasyon. Ang sentro ng atensyon ay hindi na lang si Serena kundi ang tanong na gumugulo sa lahat: Sino ang nagbayad ng gabing iyon?

At si Serena nanatiling tahimik. Hawak-hawak ang lihim na alam niyang sa tamang oras ay magpapayanig sa lahat.

Nagpatuloy pa rin ang ingay ng mga kaklase, kanya-kanyang hula kung sino ang mag-aabono para sa gabing ‘yon. Halos magkahalo naman ng tawanan at sigawan. At si Madel halatang hindi mapakali. Gusto niyang kontrolin muli ang atensyon pero dumulas na sa kanya ang spotlight.

Biglang bumukas ang pinto ng ballroom. Pumasok si Carlo, nakangisi, naka-taas dibdib na parang bida sa pelikula. Suot ang mamahaling blazer na halatang ipinahiram lang ng pinsan pero pilit niyang pinapakita na siya ay galing sa high society.

“Mga kaklase!” malakas na sigaw niya. “Tama na nga ang hula ninyo. Ako ang nagbayad ng lahat ngayong gabi.”

Napatingin ang lahat sa kanya. Saglit na katahimikan bago sumabog ang palakpakan at tawanan.

“Wow Carlo, ikaw pala ang big time!”

“Solid ka, tol. Ikaw na talaga.”

“Akala namin wala kang pera. Biglang hotel owner pala.”

Tumawa si Carlo at lalo pang tumaas ang kanyang kumpyansa. “Alam niyo ba?” patuloy niya. “Pamilya namin ang may-ari ng hotel na ‘to kaya natural lang na wala nang problema sa gastos. Para sa inyo mga kaklase.”

Nagpalakpakan pang muli ang iba. Ang mga nakainom na lalo pang nagsisigawan. Ngunit hindi lahat ay kumbinsido. Sa likod ng tawanan may mga bulungan.

“Hindi ba anak lang siya ng manager dito? Hindi naman siya tagapagmana ‘di ba?”

“Baka ginagamit lang ang pangalan ng pamilya para sumikat.”

Narinig ni Serena ang mga bulungang iyon. Hindi na siya nagulat. Kilala niya si Carlo noon pa. Mahilig ito sa palabas, sabik sa atensyon at gagawin ang lahat para mapansin. Napailing siya at saka marahang ngumiti. Hindi ngiti ng panunuya kundi isang taong alam na hindi magtatagal ang mga kasinungalingan.

Hinawakan ni Ganie ang kanyang kamay. Mahigpit, parang gustong iparamdam na hindi siya nag-iisa. “Huwag kang mag-alala,” mahinang bulong niya. “Lalabas din ang katotohanan.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata at sa sandaling ‘yon ramdam ni Serena ang katiyakan. Oo, malapit na. Ang palabas ng mga huwad ay malapit nang matapos.

Samantala, patuloy ang pagyayabang ni Carlo. Kinuha pa niya ang mikropono mula kay Madel at nagsimula ng mahabang talumpati.

“Mga kaklase, huwag kayong magpasalamat. Ito ay maliit na bagay lang. Ang totoo, simula pa noon, nasa dugo na namin ang pagiging mayaman. Ang hotel na ‘to para lang naming bahay-bakasyunan.”

Tawa na naman ang karamihan. Ngunit sa isang sulok, muling nagsalita ang isa sa mga kaklase, halos pabulong pero narinig ng marami.

“Kung talagang sa pamilya nila ‘to, bakit noon pa lang hindi niya binabanggit? Baka naman nagpapanggap lang.”

Muling bumigat ang hangin. Kahit anong pagyayabang ni Carlo hindi mawala ang pag-aalinlangan sa mga mata ng ilan. Si Serena nanatiling tahimik. Hindi niya kailangang kontrahin si Carlo. Hindi niya kailangang patunayan ang sarili sa mga oras na ‘yon. Sapagkat alam niya darating ang sandali na ang lahat ng kasinungalingan ay madudurog sa harap ng katotohanan.

Pinagmasdan niya si Carlo at sa likod ng kanyang isip, bulong niya sa sarili: Magpakasawa ka muna sa spotlight. Pero tandaan mo, hindi lahat ng ilaw ay para sa’yo. May oras na ako naman ang nasa gitna at hindi niyo ‘yun kayang pigilan.

Ang gabi nagpatuloy na may halong tawanan at bulungan. Ang ilan patuloy na humahanga kay Carlo. Ang iba nagsisimula nang magduda. At si Serena nakaupo, kalmado ngunit may apoy sa kanyang mga mata. Nang maramdaman ni Madel na unti-unting nawawala ang atensyon sa kanya dahil sa kayabangan ni Carlo, mabilis siyang kumilos para muli siyang maging sentro ng lahat.

Tumayo siya, hawak ang wine glass at nagsalita nang malakas. “Kung talagang may kaya ka, Serena,” aniya na puno ng pang-uuyam, “patunayan mo. Mag-order ka nga ng alak para sa lahat na nandito. Tingnan natin kung kaya mong makisabay sa amin.”

Tawanan na naman ang sumunod. “Ayan na. Let’s see nga hanggang ngiti lang siya.” “Naku, sure ako. Hindi niya alam kahit isang brand ng mamahaling alak.”

Napatitig ang lahat kay Serena. Parang sabay-sabay silang nag-aabang kung paano siyang mapapahiya. Dahan-dahan namang tumayo si Serena. Ang kanyang tikas ay parang hindi matitinag at ang kanyang tinig ay kalmado ngunit malinaw.

“Kung ‘yun ang gusto ninyo.”

Huminga siya ng malalim tsaka walang kagatol-gatol na binanggit: “Isang Château Margaux 2009, isang Domaine de la Romanée-Conti, at isang Screaming Eagle Cabernet Sauvignon.”

Parang may sumabog na katahimikan sa buong ballroom. Lahat ng ulo ay napalingon, nakangangang nakatitig sa kanya. Ang ilan napahawak pa sa ulo dahil hindi maulit ang narinig.

“Ano raw? Anong sabi niya?”

“Naku, parang tongue twister.”

Nagulat si Madel ngunit mabilis siyang nakabawi. Tumawa siya nang malakas, halatang pilit.

“Wow! Natutunan niya ‘yan sa mga amo niya. Pati pagbabanggit ng mamahaling alak, kinaya.”

Nagtawanan muli ang iba. Ngunit ramdam ni Serena na may ilan nang hindi natawa kundi mas lalong nagtataka. Pagkalipas ng ilang minuto, dumating ang waiter na may dalang tatlong bote. Maingat itong inilapag sa mesa kasama ang menu na may presyo. Nang makita ng ilan ang halaga, halos mabitawan nila ang kanilang baso.

“Milyon! Milyon ang bawat bote!” wika ng isa.

“Imposible ‘to. Sino ang magbabayad nito?”

Natigilan naman si Madel. Hindi niya inaasahan na darating talaga ang mga bote ng alak at lalong hindi niya inakalang ganoon kamahal ang mga ito. Pilit siyang tumawa ngunit nanginginig ang kanyang boses.

“Eh baka naman peke ‘yan. Hindi totoo ‘yang presyo.”

Ngunit sinilip ng isa sa mga kaklase ang tatak at agad nang kinilabutan. “Hindi ‘to peke, Madel. Ito ang totoong presyo. Alam ko ‘to. Nakita ko ang isa sa wine auction dati. Milyon talaga ang bawat isa.”

Muling bumalot ang katahimikan. Ang mga mata ay sabay-sabay na napunta kay Serena. Ngunit siya kalmado pa rin. Tahimik lang na umupo at marahang ngumiti. Hindi niya na kailangang magsalita. Ang simpleng pagkakasabi ng mga pangalan ng alak at ang pagdating ng mga bote ay sapat na upang basagin ang yabang ni Madel.

Si Madel ay namutla. Ramdam niyang bumabaliktad na ang eksena laban sa kanya. Pilit siyang naghanap ng paraan para makabawi.

“Eh ano naman kung alam niya ang pangalan? Hindi naman ibig sabihin mayaman na siya. Baka nagkataon lang.”

Ngunit hindi na ganoon kaingay ang tawanan ng mga kaklase. Ang iba tahimik na at ang iba naman ay nagbubulungan.

“Paano niya alam ‘yun?”

“Bakit parang sanay siya?”

“Imposible na puro tsamba lang.”

Hinigpitan ni Ganie ang hawak sa kamay ni Serena. “Nakikita mo na? Unti-unti na silang nababasag. Huwag kang mag-alala. Malapit na.”

Napatingin si Serena kay Ganie at ngumiti. Ang kanyang mga mata’y kumikislap na parang may tinatagong lihim. “Oo. Malapit na.” At sa gabing iyon, isang hakbang na lang at tuluyan nang mabubuwal ang trono ni Madel.

Sa huling pagkakataon, sinubukan ni Madel na muling magpatawa. “Oh, mga kaklase, huwag kayong maniwala agad. Si Serena eh katulong pa rin ‘yan.”

Ngunit wala nang pumalakpak, wala nang sumipol. Ang ilan nagsimulang umiwas ang tingin at ang iba naman ay halatang nahihiya na sa pinapanood nila. At doon nagsimula ang pagbagsak ni Madel. Dahan-dahan ngunit tiyak.

Samantala si Serena, tahimik lang na umupo sa kanyang mesa. Pinagmasdan ng lahat. Sa kanyang mga mata may ningning ng tagumpay na unti-unti nang naglalantad ng katotohanan.

Halos sabay-sabay na nagsigawan ang mga kaklase nang marinig nila ang presyo ng mga alak na in-order ni Serena. Ang ilan ay napatayo, ang iba’y napahawak sa ulo.

“Hindi namin kayang bayaran ‘to!” sigaw ng isa.

“Paano na ‘yan? Milyon ang halaga ng bote!” dagdag pa ng iba.

Nabaling ang lahat ng mata kay Serena na tahimik lamang na nakaupo. Kalmado at tila ba walang anong alalahanin. Marahang inilabas niya mula sa kanyang clutch ang isang itim na card. Makinis, kumikintab at may logo ng isang kilalang international bank.

“Ako magbabayad,” malamig ngunit malinaw niyang sabi.

Parang sabay-sabay na pumutok ang tawanan ng mga kaklase.

“Naku, peke ‘yan. Credit card ng amo niya ‘yan.”

“Grabe, umaabot pa sa point na nagpapanggap ka pa.”

“Serena, Serena… katulong ka lang, hindi ka uubra sa amin.”

Si Madel halos magwala sa tuwa. “Mga kaklase, tingnan niyo. Umaarte na siyang mayaman pero alam naman natin ang totoo. Isa pa rin siyang katulong.”

Ngunit bago pa makasagot si Serena, muling bumukas ang pinto. Mabilis na pumasok ang manager ng hotel. Humahangos dala ang mga dokumento. Tumayo ito sa gitna at malakas na sinabi.

“Tumigil kayo! Huwag ninyong hamakin si Miss Serena Delapaz.”

Parang binuhusan ng malamig na tubig ang buong silid, natahimik ang lahat. Nagpatuloy ang manager.

“Siya ang tunay na may-ari ng hotel na ‘to.”

Napatigil si Madel at ang mga kaklase halos sabay-sabay na napahinga ng malalim.

“Anong sinabi mo?” utal ni Madel.

“Hindi. Hindi pwede ‘yan!” sigaw naman ni Carlo.

Ngunit malinaw at matatag ang tinig ng manager. “Totoo. Ang hotel na ito kasama ang ilang branches abroad ay nakapangalan kay Miss Serena Delapaz. Siya ang tagapagmana ng dating may-ari at hindi siya katulong dito. Siya ang may-ari.”

Parang gumuho ang mundo ni Madel. Ang lahat ng plano niya para ipahiya si Serena ay biglang bumaliktad. Ang mga kaklase na kanina lamang ay nagtatawanan, ngayon ay natutulala. Hindi makapaniwala sa kanilang narinig.

Habang lahat ay naguguluhan, lumapit si Ganie kay Serena. Mahigpit niyang hinawakan ang kamay nito at sa harap ng lahat, nagsalita.

“Totoo ito. Alam ko ang buong kwento. Si Serena, hindi lang basta katulong noon. Inalagaan niya ang among nagmay-ari ng hotel na ‘to hanggang sa huling hininga. Sa lahat ng paninira, panlalait at pang-aapi, siya’y nanatiling tapat at marangal. At dahil doon siya ang ginawang tagapagmana. Hindi siya alipin gaya ng iniisip ninyo, kundi isang reyna.”

Napatitig ang lahat kay Ganie. Ang kanyang tinig ay puno ng damdamin. Matatag at walang halong pangamba. Si Serena, bagaman sanay na itago ang kanyang emosyon, ay hindi naman napigilang maluha. Ramdam niya ang bigat ng mga salita ni Ganie. Hindi lamang niya siya ipinagtanggol. Ibinunyag nito ang katotohanan na matagal niya nang tinatago.

“Ganie,” mahina niyang sambit, nanginginig ang tinig.

Ngunit bago pa siya makasagot, nagsimula nang magbulungan ang mga kaklase.

“Totoo kaya ‘to?”

“Paanong nangyari?”

“Paano naging kanya ang hotel?”

Si Madel hindi pa rin makapaniwala. “Hindi. Imposible. Isa lang siyang katulong. Hindi siya pwedeng maging may-ari.”

Ngunit mabilis na sumagot ang manager. “Kung hindi kayo naniniwala, nandito ang mga dokumento. Lahat nakapangalan sa kanya. Si Ms. Delapaz ang may-ari ng kumpanyang ‘to.”

Muling natahimik ang lahat, ang mga mata nila ay nakatuon kay Serena. Ngayon hindi na bilang alipin kundi bilang isang taong matagal na nilang hinamak ngunit higit pa pala ang narating. Humigpit pa lalo ang hawak ni Ganie sa kamay niya.

“Tama na ang pananahimik mo, Serena. Wala ka nang dapat ikahiya. Ito na ang oras mo.”

Sa unang pagkakataon ngayong gabi, ngumiti si Serena. Hindi ngiting pilit kundi ngiting puno ng dignidad at tapang. Alam niya ang susunod na mangyayari ay tuluyang magbabago ng lahat.

Matapos ang pag-amin ng manager at ng kumpirmasyon ni Ganie, tila ba natigilan ang buong ballroom. Ang mga kaklase na kanina lamang ay nagtatawanan, ngayon nakatunganga. Hindi makapaniwala sa katotohanang narinig nila. Si Serena, ang tinatawag nilang alipin, ay may-ari pala ng hotel na kanilang pinagtatawanan.

Tahimik siyang tumayo. Kita sa bawat hakbang ang tikas at dignidad. Ang mga mata niya ay malamig ngunit puno ng ningning. Hindi na siya ang Serena na kanilang hinamak kundi isang babaeng muling bumangon.

Ngunit bago tuluyang tumahimik ang lahat, biglang nagsalita si Serena.

“Alam niyo ba kung bakit pilit akong pinapahiya ni Madel ngayong gabi?”

Napatigil ang lahat. Si Madel biglang namutla.

“Ano na namang pinagsasasabi mo Serena?”

Ngumiti si Serena, malamig. “Simple lang… para malihis ang atensyon sa tunay niyang lihim.”

At saka siya nagbigay ng hudyat sa staff. Biglang umandar muli ang projector sa screen na kanina ginagamit para sa slide ng kanyang mga lumang litrato. Ngunit ngayon ibang larawan na ang lumalabas. Isa-isang lumitaw ang mga pictures ni Madel: magkahawak-kamay, magkasama sa kotse, magkadikit ang mga labi… kasama ang asawa ni Feliza.

Parang gumuho ang kisame ng ballroom sa mga sigaw.

“Diyos ko, si Madel at asawa ni Feliza?!”

“Hindi totoo ‘yan!”

Napatayo si Feliza. Nanlilisik ang mga mata. “Madel, ano ‘to?! Anong pinapakita nila?!”

Namumutla si Madel. Nanginginig ngunit pilit na nagtatanggol. “Fake ‘yan! Montage lang ‘yan. Huwag kayong naniniwala!”

Ngunit isa sa mga kaklase ang tumayo. Kinilatis ang larawan. “Hindi fake ‘yan. Kilala ko ang lugar na ‘yan. Isa ‘yan sa resort sa Batangas. Madel, ikaw ‘yan. Walang duda.”

Nagkagulo ang buong silid. Ang mga kaklase na kanina ay nagtatawanan kay Serena, ngayon ay nagtuturo na at nagtatawanan kay Madel.

“Grabe, siya pala ang kabit.”

“Kaya pala gigil na gigil siya kay Serena. Gusto niyang pagtakpan.”

“Akala mo kung sino pero siya pa ang pinakamalandi.”

Si Feliza hindi na nakapigil. Lumapit siya kay Madel at sinampal ito nang malakas.

“Walang hiya ka! Sa harap ko pa talaga!”

Nag-away ang dalawa sa harap ng lahat. May mga pumigil, may mga nakisigaw. Ang dating reunion na puno ng tawanan ay naging entablado ng iskandalo.

Ngunit hindi lang si Madel ang may baho. Isang dokumento ng Casino debts ang lumabas na kapangalan kay Feliza. May CCTV pa na kumukuha habang naglalaro siya sa VIP lounge.

“Aba, ikaw pala si Feliza,” bulong ng ilan. “Akala mo malinis ka.”

Sumunod naman lumabas sa screen ang official letter ng PRC: Notice of Revocation of Medical License. Kasabay nito ang audio recording ng pasyente na nagrereklamo ng malpractice.

Namutla si Adrian, halos sumubsob sa kinauupuan. “Set-up ‘to! Hindi ‘to totoo!” sigaw niya, ngunit walang naniwala.

Ikaapat si Carlo. Lumabas naman sa CCTV footage ang mismong ballroom. Si Carlo nakikipag-usap sa waiter para ipahiram ang necktie at coat. Hindi may-ari ng hotel kundi isa lang ding empleyado.

Halakhakan ang buong silid. “So ikaw pala ang pinakamalaking sinungaling!” sigaw ng isa.

Ang ikalima ay si Clarisse. Sunod na lumabas ang mga screenshots ng thesis na pinasa niya noong law school. Halos copy-paste mula sa ibang estudyante. May mga email na nagpapakita ng kanyang bayad sa isang ghost writer.

“Plagiarist ka pala!” sigaw ng ilan.

Ikaanim si Raffy. Isang video scandal ang lumabas na matagal nang kinukubli ng kanyang pamilya gamit ang pera. Hindi ito pinakita ng buo pero sapat na para makilala siya. Nawala si Raffy, galit na galit pero wala siyang maisagot.

Ikapito si Maripaz. Lumabas ang mga court documents, petition for child custody ng kanyang dating asawa. Ang dahilan: iniwan daw ni Maripaz ang anak sa loob ng tatlong taon para sumama sa ibang lalaki.

“Hindi lang pala simpleng single mom kundi may kaso pa,” bulong ng isa.

Ang ikawalo ay si Agnes. At sa huli lumabas ang balitang halos na-disbar siya dahil sa bribery noong bar exam. May testimonya at signed affidavits. Si Agnes tahimik lang, nakayuko. Parang tanggap niya na lalabas din ang lahat.

Matapos isa-isang ibulgar ang mga lihim, nagkakagulo ang buong silid. Nagsisigawan, nagtuturo-turo, nagsisisihan. Ang dating nagkakaisang barkada laban kay Serena, ngayon sila-sila na ang nag-aaway at nagtatawanan.

Tumayo si Serena at kalmado pa rin.

“Hindi ko ginawa ‘to para gantihan kayo. Ginawa ko ito para makita ninyo na walang saysay ang pagpapababa sa iba. Dahil sa huli, ang tunay na kalaban ninyo ay ang sarili ninyo. Sarili ninyong sikreto.”

Lumapit si Ganie. Marahang hinakbayan si Serena. Sa kanyang mga mata, ramdam ang sobrang paghanga at pagmamahal. At habang nagsisigawan ang lahat, ang magkasama nilang larawan—isang babae na minsang tinawag na alipin at isang lalaking laging handang sumalo—ay ang tunay na kwento ng tagumpay at pagmamahal na nananaig.

Sa wakas, nagwagi ang pusong dati alipin. Hindi lang dahil sa yaman, kundi dahil pinili niyang maging matatag, marangal, at ngayo’y tunay nang malaya.