MATANDA, PINAKULONG NG SARILING ANAK. PERO ISANG BRACELET ANG NAGPATAKOT SA LAHAT

Siya ay isang doktor pero isang mamamatay-tao. Iyan ang sigaw ng mga tao habang hinihila si Dr. Mateo Alvarado palabas ng hukuman. Nakapuso at nakayuko. Nasira ang pangalan sa isang saglit. Dating bayani ng operating room, ngayon ay tinatawag na mamatay-tao. May humagikgik sa likuran — ang sarili niyang anak na nakangiti. Ang babaeng katabi nito na may hawak sa kamay ay nagsabing siya ang biktima.

“Nararapat lang iyan sa iyo,” bulong nila. Habang kumikislap ang mga camera, may isang detalye na hindi napansin ng lahat. Isang maliit na bagay na dala ni Mateo. Isang lihim na maaaring bumaligtad sa hatol. At kapag lumabas ang katotohanan, sino nga ba ang tunay na kriminal? May mga araw na kahit hindi ka naniniwala sa malas, maniniwala ka rin.

Hindi dahil may sumpa o kulam o masamang espiritu, kundi dahil sa isang pagkakamali na hindi mo ginawa. Maaari kang maging halimaw sa mata ng mga taong dating humahalik sa iyong kamay, humihingi ng tulong, at tumatawag sa iyo ng “Doc, salamat.” Sa loob ng courtroom 3, mabigat ang hangin. Amoy luma at varnish ang kahoy. Amoy pawis ng mga taong nagtatrabaho at amoy ng malamig na kape sa thermos ng mga reporter.

May mga ilaw ng camera na parang kidlat. Flash dito, flash doon. Habang ang lahat ay nakatuon sa lalaking nakatayo sa gitna. Si Dr. Mateo Alvarado, senior surgeon, dating chair ng surgery sa Alvarado Medical Center. “Halimaw sa operating room,” sabi ng mga katrabaho niya noon. Hindi dahil malupit siya, kundi dahil napakahusay niya.

Tatlong dekada niyang kabisado ang anatomiya na parang mapa. Nagligtas siya ng daan-daang pasyente. May mga inang umiyak sa harap niya noon, mga batang lumuhod, mga asawang hindi makapagsalita sa tuwa. Ngayon, nakatayo siya na parang kriminal. Nakapuso, nakakadena ang paa. May dalawang jail officer sa magkabilang panig na parang hindi tao ang tinitingnan nila kundi isang bagay na itatapon sa kulungan.

Hindi siya tumitingin sa mga camera. Nakayuko lang siya pero kitang-kita ang panginginig ng kanyang panga. Hindi dahil sa takot o hiya, kundi dahil sa pagpipigil na huwag sumabog. Dahil kung sasabog siya ngayon, mas madali para sa lahat na sabihing, “Oh, tingnan niyo, guilty talaga. Masama talaga siya.” Sa harap ay nakaupo ang judge — tahimik, walang emosyon sa mukha. Sa gilid ay ang stenographer na mabilis ang mga daliri. Sa mga upuan ay ang mga concerned citizens, kamag-anak ng biktima, ilang doktor na umiiwas ng tingin, at siyempre, ang media. Ang media na tila laging gutom at ang pagkain ay ang buhay ng ibang tao.

“Order in the court,” sabi ng clerk. Pero order lang iyon sa papel; sa loob ng lahat, magulo, may galit, may tuwa, may pananabik. May mga taong pumunta hindi para sa hustisya kundi para panoorin ang pagbagsak ng isang tanyag na pangalan. At iyon ang pinakamasakit. Dahil si Mateo, kahit nakapuso, naramdaman niyang wala na siyang mata na tumitingin sa kanya bilang tao. Para siyang exhibit, para siyang leksyon, para siyang babala.

“Dr. Mateo Alvarado,” nagsalita ang judge. Malakas ang boses, tumatama sa bawat sulok ng courtroom. “Narinig na ng hukumang ito ang mga testimonya. Nakita ang mga ebidensya at nakapagpasya na ako.” Humigpit ang kapit ni Mateo sa sarili niyang mga daliri. Tila gusto niyang pigilan ang sarili niyang kamay na manginig. Naaalala niya ang operating room, ang lamig ng ilaw, ang tunog ng monitor, ang paghinga ng pasyenteng umaasa sa kanya, ang boses ng nurse.

“BP stable doc,” ang sarili niyang boses. “Scalpel.” Nasaan ang kriminal? Nasaan ang pagpatay? “Sa tatlong kaso ng malpractice na nagresulta sa pagkamatay ng tatlong pasyente,” pagpapatuloy ng judge. “Ang hatol ng hukuman…” Huminto ang judge ng sandali. Sapat na iyon para maramdaman ni Mateo ang bigat ng mundo, sapat na para marinig niya ang sarili niyang tibok ng puso — malakas na parang tambol sa dibdib.

Tumingin siya sa harap, hindi sa judge kundi sa likuran dahil nararamdaman niyang may mga taong mas masakit pa ang tingin kaysa sa hatol. At tama siya. “Guilty.” Isang salita lang pero parang kutsilyong bumaon. Kasabay ng salitang iyon ay ang ingay sa loob ng courtroom. Parang alon.

May mga nagmura, may mga umiyak, may mga nag-aplauso. Palakpakan. Hindi mahina, hindi magalang na palakpak, kundi palakpakan na parang may nanalo sa raffle. Parang nasa concert. Tila may malaking pagtatapos sa palabas at dito nagtatapos ang kontrabida. Ipinikit ni Mateo ang kanyang mga mata. Hindi dahil gusto niyang takasan ang katotohanan kundi dahil ayaw niyang makita kung sino ang masaya.

Pero idinilat niya pa rin ang kanyang mga mata at doon niya nakita. Sa likod ng courtroom sa kanan, nakatayo ang isang lalaki. Matangkad, maayos ang buhok, naka-coat na halatang mahal. Nakangiti — hindi malaki pero sapat na para maramdaman ni Mateo kahit may pader sa pagitan nila. Si Lucas, ang kanyang anak. Ang batang binuhat niya sa balikat noon.

Ang batang nilutuan niya ng scrambled eggs kapag gabi at hindi makatulog. Ang batang isinasama niya sa clinic minsan kapag walang magbabantay at pinapaupo sa sulok para maglaro habang tinitingnan niya ang pasyente. Ngayon, siya ang pumapalakpak. Katabi ni Lucas ang isang babae, si Elena. Asawa ni Lucas. Maganda, makinis ang mukha at halatang sanay sa spotlight. At ngayon, nakangiti rin.

Parang proud. Tila ito ang kanyang pinakahihintay na eksena. Naramdaman ni Mateo ang paninikip ng kanyang dibdib. Hindi ito heart attack, hindi ito pisikal na sakit na kaya niyang gamutin sa sarili niya. Ito ay sakit na wala siyang scalpel, wala siyang anesthesia. Huminga nang malalim si Mateo. Gusto niyang magsalita, gusto niyang sumigaw pero pinili niyang manahimik dahil sa harap ng korte, anuman ang sabihin niya ay ituturing na pagtanggi lang sa mata ng lahat.

Kahit umiyak siya, drama lang iyon. Kahit magpaliwanag siya, manipulasyon lang iyon. Pero lumapit si Lucas — hindi direkta, hindi sa harap ng lahat. Lumapit siya sa gilid habang hawak si Mateo ng mga guard para ilabas. Si Elena ay tila sumusunod na parang shadow. “Lucas!” boses ni Mateo ay nabasag. Isang salita lang pero may halong pagsusumamo. Hindi siya humihingi ng awa, humihingi siya ng sagot. Bakit? Bakit ito ang pinili ng kanyang anak?

Lumapit si Lucas hanggang sa bulong. Hindi siya umiyak, wala nang galit na sigaw. Mas nakakatakot ang lamig ng boses. “Tapos na ang oras mo, Papa,” bulong niya. Tumama ito nang direkta sa tainga ni Mateo parang bato. Huminto si Mateo kahit hinihila siya. Humarap siya sa anak na parang hindi niya ito kilala.

“Anong sinabi mo?” mahina niyang tanong. Ngumiti si Elena sa gilid. Tila may lihim silang dalawa. “Tama na iyan, doc!” sabi nito na bumubulong din pero mayabang. Wala nang bayani, bayani hanggang huli. Gustong sumagot ni Mateo. Gusto niyang sabihin, “Ano bang ginawa ko sa inyo?” Gusto niyang itanong, “Ano ang naging pagkakamali ko bilang ama?” Pero mas mabilis ang mga camera, mas mabilis ang pagtulak sa kanya palabas.

Habang lumalabas siya, narinig niya ang sigaw ng mga tao sa labas ng courtroom. Tila buong araw silang naghintay para lang dito. “Doktor pero killer! Ipakulong iyan! Hayop! Hindi na dapat pinapayagang mag-practice iyan!” May mga nagtapon ng maliliit na bagay. Hindi tumama pero naramdaman niya ang intensyon. May nagmura, may tumawa.

May umiyak sa gilid, may reporter na sumigaw, “Dr. Alvarado, may sasabihin ba kayo sa pamilya ng mga biktima?” Hindi sumagot si Mateo. Hindi dahil wala siyang sasabihin kundi dahil alam niyang kahit ano ang sabihin niya, wala nang makikinig. Pababa ng hagdan, tumama ang malamig na hangin sa kanyang mukha. Sa labas, mas malakas ang flash ng mga camera.

May mga microphone na tila isinusubsob na sa kanyang bibig. At doon, sa gitna ng gulo at ingay, may isang bagay siyang nakapa sa bulsa ng kanyang coat. Isang lumang medical bracelet. Hindi ito mahal, hindi ginto, hindi branded. Isang simpleng bracelet lang na ibinigay sa kanya noong internship niya pa — noong wala pa siyang pangalan, noong wala pa siyang bahay, noong ang lahat ay panaginip pa lang. Hinawakan niya ito ngayon na parang lifeline.

At sa hawak na iyon, biglang may bumalik na lakas sa kanya. Hindi lakas para lumaban sa camera, hindi lakas para manuntok o sumigaw, kundi lakas para mabuhay. Dahil habang hinihila siya patungo sa naghihintay na van, isang bagay ang malinaw sa kanya. Hindi lang ito tungkol sa tatlong pasyente. Hindi ito simpleng malpractice.

At kung ang sarili niyang anak ang nagnanais na matapos na ang kanyang oras, may dahilan. May mas malalim na dahilan at may isang lihim silang hindi napansin na siya ring babaligtad sa buong hatol. Sumulyap si Mateo sa likuran. Sa huling pagkakataon bago siya isakay, nakita niyang nakatingin sa kanya si Lucas. Matigas pa rin ang mukha nito.

Si Elena ay nakangiti na tila kampante. Dahan-dahang itinigom ni Mateo ang kanyang kamao sa bracelet. Sa kanyang isip, isang pangako ang umalingawngaw. “Hindi ako pwedeng matapos dito.” At sa pag-andar ng prison van, sa ingay ng sirena at sigawan, unti-unting nawala ang gusali ng korte sa likuran. Pero ang tanong, hindi nawala. Sino ang tunay na kriminal at bakit ang sarili niyang anak ang unang bumitaw? Hindi laging galit ang unang nararamdaman ng isang ama kapag ipinagkanulo siya ng sariling anak.

Minsan, alaala muna. Habang nasa loob ng prison van sa mabagal na trapiko ng lungsod, nakaupo si Dr. Mateo Alvarado sa loob. Naka-posas pa rin, nakasandal sa malamig na bakal ng sasakyan. Maingay sa labas — busina, sigawan, ulan ng mga flash ng camera kahit umaandar na ang van. Pero sa loob ng kanyang isip, tahimik. Bumalik siya sa isang umaga.

Maraming taon na ang nakalipas. Anim na taon pa lang si Lucas noon. Si Mateo ay nakasuot ng puting coat pero bukas ang butones, halatang nagmamadali. Ang kanyang hininga ay amoy kape pa habang tinutulungan siya ng bata na isuot ang sapatos. “Dad, uuwi ka ba agad?” tanong ni Lucas. Hawak nito ang isang maliit na stethoscope na laruan. “Depende,” sagot ni Mateo na may ngiti, “kung magiging matapang ka sa school.”

Tumango nang seryoso si Lucas. “Ikaw din ha, wag kang matatakot sa dugo.” Natawa si Mateo. “Hindi ako natatakot. Respeto lang.” Iyon ang mga araw na simple pa ang mundo. Walang mga camera, walang korte, walang salitang malpractice. May pagod, oo, pero may malinaw na dahilan. Gagaling, uuwi, magmamahalan. Bumalik ang isip ni Mateo sa kasalukuyan habang bumabagal ang van sa isang intersection.

Sa bintana, nakita niya ang lumang gusali ng ospital na dati niyang pag-aari at pinapasukan araw-araw. Ganoon pa rin ang signage, ganoon pa rin ang kulay ng pader. Pero wala na siya roon at hindi dahil nag-retiro siya kundi dahil binura siya. May balita sa radyo ng van. “Dr. Alvarado, ang tinaguriang ‘Doctor-Turned-Killer’ ay hinatulan na kanina sa Regional Trial Court. Ayon sa source, ang sariling anak ng doktor ang nagsilbing key witness.”

Ipinikit ni Mateo ang kanyang mga mata. Anak, hindi ang pangalan ang dapat sabihin. Alam niya kung sino ito. Naaalala niya pa ang unang gabing dinala si Elena sa bahay. Tahimik lang siya noon habang si Lucas ay parang may iniisip. Pagkatapos ng hapunan, nilapitan siya ni Mateo sa kusina. “Sigurado ka ba?” tanong niya noon — hindi bilang kalaban kundi bilang ama. “Oo,” sagot ni Lucas, “mahal ko siya.”

Tumango lang si Mateo. “Huwag mo lang kakalimutan kung sino ka.” Hindi niya inakalang darating ang araw na ang tanong ay hindi na “sino ka” kundi “sino ako sa iyo.” Nagsalita ulit ang announcer sa radyo. “Lumabas din ang detalye sa nilagdaang affidavit ng anak na nagsasabing matagal na raw may kaduda-dudang gawain ang ama.”

Iyon ang sandaling parang sumabog ang dibdib ni Mateo. Affidavit. Hindi haka-haka, hindi tsismis, hindi interview na pwedeng i-edit. May pirma. Pinirmahan ni Lucas. Hindi dahil pinilit, hindi dahil wala siyang choice kundi dahil naniwala siya. O pinili niyang maniwala na ang kanyang ama ay may kasalanan. Isang gabi ang bumalik sa isip ni Mateo sa ospital.

Ilang taon na ang nakalipas noon. Nakaupo si Lucas sa hallway, hawak ang cellphone, halatang galit. “Dad,” sabi nito noon, “bakit parang laging mas pabor sa trabaho kaysa sa pamilya?” Huminga nang malalim si Mateo. “Hindi sa pinapaboran, responsable lang ako.” Hindi sumagot si Mateo noon, akala niya may oras pa siya. Wala na pala. Pagdating ng van sa isang stoplight, may mga taong nakapila sa sidewalk.

May nakakita sa kanya sa loob ng sasakyan. May nagturo, may sumigaw. “Iyan yung doktor!” May isang babaeng nagmura, isang lalaking nagtaas ng kamao, at may isang tumingin lang — walang galit, walang tuwa. Tila nagtataka lang kung bakit may isang lalaking nakakadena sa loob ng van. May sakit, hindi galit, ang sumisira ay ang pagkalimot. Sa social media, mabilis na kumalat ang kanyang larawan. Ang mga headline ay ang kanyang pangalan sa bawat news site.

“Respetadong surgeon, pumatay ng tatlong pasyente. Anak, naging susi sa paglilinaw. Hustisya para sa mga biktima.” Walang nagtanong kung bakit ang tatlong pasyente ay organ donors. Walang nagtanong kung bakit sabay-sabay ang kaso. Walang nagtanong kung bakit biglang may affidavit ang anak. Sa mata ng publiko, malinaw ang kwento. At sa gitna ng lahat ng iyon, isa lang ang hawak ni Mateo — ang lumang medical bracelet.

Naramdaman niya ito sa pagitan ng kanyang mga daliri. Gasgas na, kupas na ang tinta ng pangalan pero sariwa pa ang mga alaala. Isang senior doctor ang nagsuot nito sa kanya noon pagkatapos ng kanyang unang matagumpay na operasyon. “Hindi ito proteksyon,” sabi ng matandang doktor, “isang paalala lang. Sa bawat kamay na gumagalaw, isang buhay ang nakasalalay dito.” Hindi niya ito kailanman tinanggal. Kahit noong yumaman siya, kahit noong iniwan siya ng asawa, kahit noong nag-away sila ni Lucas.

At ngayon, kahit nakakadena siya, hawak niya pa rin ito. Para itong tanong sa sarili niya: “Kung mali ako, bakit wala akong nararamdamang pagsisisi?” Sa harap, nagsalita ang driver ng van. “Sir, malapit na tayo.” Tumango si Mateo. Hindi niya alam kung saan eksakto, ang alam niya lang ay malayo siya sa dating buhay. Pero sa likod ng kanyang isip, isang bagay ang malinaw.

Kung pumirma si Lucas, may nagmamanipula. May nagpakita ng katotohanang hindi totoo. At ang katotohanan, gaano man ito kasinungalingan, kapag pinaniwalaan mo, nagiging sandata. Dumilim ang langit, umulan, at sa gitna ng mga patak ng ulan sa salamin ay ang tibok ng dibdib ni Mateo — mas malinaw kaysa sa hatol ng korte. Hindi para sa higanti, kundi para patunayan na ang kanyang sumpa bilang doktor at bilang ama ay hindi nagtatapos sa isang pirma.