Noong taong 1988, sa gitna ng isang mabagyong karagatan na humahagupit sa kapuluan ng Pilipinas, isang tagpo ng matinding takot at kawalan ng katiyakan ang bumabalot sa libo-libong pasahero ng isang barko. Ang hangin ay humahagibis, dala ang lamig na tumatagos hanggang sa buto, habang ang mga dambuhalang alon ay walang awang humahampas sa gilid ng sasakyang-dagat. Sa gitna ng kaguluhang ito, tinanong pa ng mga nag-aalalang pasahero ang kapitan ng barko na naglalayag sa gitna ng malakas na bagyo malapit sa karagatan ng Masbate kung ligtas pa ba sila at kung dapat ba silang matakot. Ang kanilang mga mata ay puno ng pangamba, naghahanap ng kahit kaunting kasiguraduhan mula sa taong may hawak ng timon.

Ngunit imbes na magpaliwanag ng detalyado tungkol sa teknikal na kalagayan ng barko o magbigay ng konkretong plano, ay sinabihan lang ng kapitan ang mga pasahero ng: “Mag-rosaryo na lang kayo.”

Ang mga salitang ito, bagama’t may layuning magbigay ng espirituwal na lakas, ay nagdulot din ng kilabot sa ilan. Agad naman itong sinunod ng mga tao upang magkaroon sila ng kaunting kapanatagan sa gitna ng takot. Ang bawat isa ay kumapit sa kanilang pananampalataya, nagdarasal na sana ay malagpasan nila ang unos na ito. Ngunit sa ilang sandali lamang, tila hindi dininig ang kanilang mga panalangin sa paraang inaasahan nila. Binayo ang kanilang barko ng isang napakalakas na hampas ng alon—isang higanteng pader ng tubig na yumanig sa buong istruktura—na sinundan ng pagragasa ng napakalakas na tubig sa loob ng barko. At ang mga sumunod na pangyayari ay naging isa sa pinakamapait, pinakamadugo, at pinaka-kontrobersyal na Maritime disasters sa kasaysayan ng Pilipinas.

Ito ang mga huling sandali bago lumubog ang MV Doña Marilyn. Mistulang isang bangungot na naging totoo, ang trahedyang ito ay nag-iwan ng sugat na hindi kailanman maghihilom sa puso ng bansa.

Noong huling bahagi ng dekada 80, isang panahon kung saan ang teknolohiya ay hindi pa kasing advanced ng sa ngayon at ang komunikasyon ay limitado, karaniwan pa ang pagsakay sa malalaking pampasaherong barko para makauwi ang mga Pilipino sa probinsya. Ito ang pangunahing moda ng transportasyon para sa masang Pilipino—abot-kaya, at bagama’t matagal ang biyahe, ito ay naging bahagi na ng kultura. Isa sa mga barkong madalas makita sa rutang Maynila-Visayas ay ang MV Doña Marilyn, isang pangalang pamilyar sa mga biyahero, lalo na sa mga taga-Leyte at Samar.

Ngunit kalaunan, ang pangalang ito ay magiging simbolo ng isang trahedyang tatatak sa alaala ng Pilipinas, kasama ng iba pang malalagim na sakuna sa karagatan tulad ng Doña Paz.

Ang kasaysayan ng MV Doña Marilyn ay hindi nagsimula sa Pilipinas. Ang Doña Marilyn ay hindi bagong barko nang ito ay magsimulang maglayag sa ating mga karagatan. Ginawa ito sa Japan noong 1966 sa ilalim ng pangalang Otohimaru. Sa loob ng sampung taon, nagsilbi ito sa karagatan ng Hapon, nagdadala ng mga kargamento at pasahero nang may kahusayan. Makalipas ang isang dekada, noong 1976, binili ito ng isang malaking shipping company sa Pilipinas, ang Sulpicio Lines, na kilala sa kanilang malawak na operasyon sa buong bansa.

Nang dumating ito sa bansa, pinalitan ito ng pangalan bilang MV Doña Ana at isinabak sa mga Inter-Island route, dala ang pangakong ligtas at abot-kayang paglalakbay para sa mga Pilipino.

Ngunit ang barkong ito ay tila may dalang badya ng panganib mula pa sa simula ng operasyon nito sa Pilipinas. Noong October 8, 1978, isang sunog ang tumama sa barko habang ito ay nasa serbisyo. Sa maraming kultura ng mandaragat, ang isang barkong nasunog o naaksidente ay itinuturing na malas, ngunit sa mundo ng negosyo, ang puhunan ay kailangang bawiin. Hindi yun ang katapusan nito. Sa halip na i-scrap o itapon, isinailalim ito sa refitting at inayos muli upang magmukhang bago at mapakinabangan pa.

Pagbalik sa serbisyo, bininyagan itong MV Doña Marilyn. Ito ay isang barkong may bagong pangalan, bagong pintura, at bagong pag-asa, ngunit may dala ng mabigat na kasaysayan sa ilalim ng mga bakal nito. Sa paglipas ng mga taon, naging bahagi ang Doña Marilyn ng pang-araw-araw na buhay ng mga Pilipinong naglalakbay sa pagitan ng Luzon at Visayas. Naging saksi ito sa libo-libong kwento ng pag-ibig, pag-asa, at pagsisikap.

Lulan nito ang mga pamilyang uuwi sa probinsya para sa Pasko o piyesta, mga estudyanteng nagbabakasyon mula sa unibersidad sa Maynila, mga trabahador na may dalang kaunting ipon para sa kanilang mga pamilya, at mga negosyanteng umaasang makarating sa oras para sa kanilang mga transaksyon. Para sa marami, hindi ito basta barko; isa itong tulay pauwi, isang mahalagang bahagi ng kanilang buhay na nagdurugtong sa mga isla ng ating arkipelago.

Noong October 23, 1988, isang araw ng Linggo, ang kapaligiran sa North Harbor sa Maynila ay puno ng abala. Bandang 10:00 A.M., umalis ang Doña Marilyn mula Maynila patungong Tacloban City. Ang pantalan ay puno ng mga naghahatid, kumakaway habang unti-unting lumalayo ang barko. Ayon sa mga tala, may mahigit 500 katao ang sakay kabilang ang crew, bagama’t gaya ng nakagawian noong panahong iyon, ang bilang na ito ay maaaring hindi tumpak.

May mga ulat na 421 ang opisyal na pasahero na nakatala sa manipesto, ngunit malinaw sa mga nakaligtas at sa mga usap-usapan na mas marami ang nasa loob ng barko kaysa sa nakatala sa manifest. Maraming mga “chance passengers” o mga hindi nakatala ang madalas na nakakasakay, lalo na sa mga panahong dagsa ang mga pasahero.

Ang kapitan ng barko na si Elodoro Salgado Jr. ay isang beteranong seaman. Marami na siyang pinagdaanang bagyo at mga pagsubok sa dagat. Ngunit sa pagkakataong ito, may isang detalye na mahalagang banggitin: siya ay limang buwan pa lamang sa serbisyo bilang kapitan ng MV Doña Marilyn. Hindi siya baguhan sa dagat, ngunit hindi rin siya matagal sa kumpanyang humahawak sa barkong iyon. Maaaring nangangapa pa siya sa “ugali” ng barko, o kaya naman ay pamilyar na siya rito ngunit nasa ilalim ng matinding presyon na sundin ang iskedyul.

Sa araw na iyon, dala niya ang responsibilidad hindi lang ng barko kundi ng daan-daang buhay. Ang bawat desisyon niya ay magtatakda ng kapalaran ng mga inosenteng tao na natutulog sa mga higaan ng barko.

Sa unang mga oras ng biyahe, habang tinatahak nila ang karagatan palabas ng Manila Bay, walang kakaiba. Karaniwang alon, karaniwang hangin. Ang araw ay sumisilip pa sa mga ulap. Sa loob, may mga pasaherong natutulog sa mga upuan, nagpapahinga mula sa pagod ng pagbiyahe papuntang pantalan. May mga batang naglalaro sa pasilyo, naghahabulan at tumatawa, walang kamuwang-muwang sa panganib na paparating. May mga matatandang tahimik na nagdarasal o nagkukuwentuhan tungkol sa buhay sa probinsya. Amoy mo ang pinaghalong langis ng barko, dagat, at ang pagkain mula sa canteen.

Para sa marami, isa lang itong mahabang biyahe pauwi—isang routine na bahagi ng buhay sa arkipelago. Ngunit sa labas ng barko, sa malawak na karagatan ng Pasipiko, may unti-unting nagbabagong sitwasyon na hindi agad napansin ng mga ordinaryong pasahero.

Sa silangang bahagi ng Pilipinas, isang halimaw ang namumuo. Isang bagyo ang lumalakas at bumibilis. Ito ay ang Typhoon Ruby, na may lokal na pangalan bilang Bagyong Unsang. Ang bagyong ito ay hindi basta-basta sama ng panahon; ito ay isang malakas na sistema na may kakayahang magpalubog ng sasakyang-dagat at sumira ng mga kabahayan.

Noong mga oras na iyon, ang bagyo ay patuloy na gumagalaw patungong Visayas, tila ba may sinusundang direksyon na sasalubong sa ruta ng barko. Ang mga ulat ng panahon ay umiiral na at may mga babala na mula sa PAGASA (Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration). Alam na ng mga awtoridad na may paparating na unos.

Ngunit sa kabila nito, nagpatuloy ang biyahe. Bakit? Ito ang tanong na bumabagabag sa marami. Marahil ay dahil sa kumpyansa, marahil ay dahil sa pangangailangan na kumita, o marahil ay dahil sa paniniwalang kaya nilang unahan ang bagyo. Para sa kanila, ang Doña Marilyn ay isa lamang sasakyang maghahatid pauwi. Walang nakakaalam na ito na pala ang simula ng isang kwentong magtatapos sa ilalim ng dagat at mag-iiwan ng mga tanong na hanggang ngayon ay mahirap hanapan ng kasagutan.

Sa mga panahong iyon, ang kultura ng biyahe sa dagat sa Pilipinas ay puno ng tiwala—minsan ay bulag na tiwala. Tiwala sa barko na gawa sa bakal at tila hindi matitinag. Tiwala sa kapitan na may karanasan at uniporme. At tiwala na kakayanin ng barko ang anumang hamon ng kalikasan. Maraming pasahero ang sanay na sa masamang panahon; ang Pilipinas ay laging dinadalaw ng bagyo, kaya’t para sa kanila, bahagi na ito ng buhay. Ang ilan ay nakasakay na sa bagyo noon at ligtas namang nakarating, kaya inakala nilang ganoon din ang mangyayari ngayon.

Karaniwan na para sa mga barkong Inter-Island ang maglayag kahit may masamang panahon, hangga’t wala pang malinaw na indikasyon na hindi na ligtas ang biyahe o hangga’t hindi ipinagbabawal ng Philippine Coast Guard ang paglalayag.

Ang impormasyon tungkol sa lagay ng panahon ay umiiral, ngunit dapat nating tandaan na ito ay taong 1988. Hindi ito kasing bilis o kasing detalyado ng mga sistemang ginagamit sa kasalukuyan. Walang internet sa bawat cellphone, walang real-time satellite imagery na accessible sa publiko. Kadalasan, ang kapitan ng barko ang gumagawa ng desisyon batay sa aktwal na kondisyon ng dagat na nararanasan at sa mga ulat na natatanggap nila sa radyo.

Mino-monitor ng PAGASA ang paggalaw ng bagyo at tulad ng maraming bagyo noon, ang eksaktong lakas at magiging epekto nito sa bawat lugar ay patuloy pang binabantayan habang lumilipas ang oras. Ang landas ng bagyo ay maaaring magbago, at ito ang madalas na sugal na kinakaharap ng mga kapitan.

Kasabay nito, ang komunikasyon sa pagitan ng mga barkong nasa dagat at mga estasyon sa lupa ay dumadaan sa radyo. Hindi ito palaging tuloy-tuloy lalo na kapag masama ang panahon. May mga pagkakataong mahina ang signal, puno ng static, o kaya’y limitado ang detalye ng naipadadalang mensahe. Sa ganitong setup, mahalaga ang karanasan ng kapitan at ng crew sa pagbabasa ng sitwasyon sa aktwal na dagat—ang “seamanship” na tinatawag.

Ang kumpanyang operator ng barko, ang Sulpicio Lines, ay may mga coastal station na tumatanggap ng ulat mula sa kanilang mga sasakyang pandagat. Ang mga mensaheng ito ay karaniwang ginagamit upang malaman ang kalagayan ng biyahe: bilis ng panahon, taas ng alon, at pangkalahatang kondisyon ng barko. Sa kaso ng Doña Marilyn, patuloy ang komunikasyon habang lumalala ang panahon, ngunit tila huli na ang lahat ng pagbabago.

Sa pagitan ng gabi ng October 23 at madaling araw ng October 24, habang ang karamihan ay natutulog, unti-unting nagbabago ang lagay ng dagat. Ang dating mahinahong alon ay naging mabagsik. Mas malalaki ang alon, mas malakas ang hangin na humahampas sa mga bintana, at mas mabagal ang takbo ng barko habang nilalabanan nito ang pwersa ng kalikasan.

Bandang 2:14 A.M., sa gitna ng kadiliman ng madaling araw, ipinaalam ng kapitan sa coastal station na nakararanas sila ng malalaking alon kaya minabuti niyang bagalan ang makina. “Maalon dito, babagalan namin ang takbo,” marahil ay ganito ang naging mensahe. Isa itong karaniwang hakbang upang mabawasan ang stress sa barko kapag masama ang panahon, upang hindi masyadong mapuwersa ang katawan ng barko sa bawat hampas ng tubig.

Ngunit hindi humupa ang bagyo. Pagsapit ng 7:28 A.M., habang nagsisimula nang magising ang mga pasahero para sa almusal, mas lumala pa ang kondisyon. Ang hangin ay umuugong na parang tren, at ang mga alon ay dambuhala na. Iniutos ng kapitan na ihinto muna ang mga makina. Ito ay isang desisyon na puno ng panganib.

Sa ganitong sitwasyon, kapag ang barko ay walang propulsion o tulak, ito ay nagiging “dead in the water.” Ang barko ay pansamantalang umaasa na lamang sa direksyon ng alon at hangin habang sinusuri ang susunod na hakbang. Nawawalan ito ng kakayahang manatili sa tamang posisyon laban sa mga alon.

Agad na naramdaman ng mga pasahero ang pagbabago. Nawala ang ugong ng makina na nakasanayan na nilang marinig. Kapag walang andar ang makina, iba ang galaw ng barko; mas magalaw, mas hindi kontrolado. Mas diretso itong tinatangay ng alon at hangin. Ang bawat hampas ng tubig sa gilid ng barko ay mas malakas ang tunog—BLAG!—at mas malinaw ang pag-uga. Ang mga plato sa canteen ay nagsimulang magkalansing, ang mga gamit ay nagsimulang dumulas.

Para sa ilan, ito ang unang beses na naranasan nilang huminto ang barko sa gitna ng dagat, at ang katahimikan ng makina ay napalitan ng ingay ng bagyo.

Marami sa mga sakay ay gising na sa mga oras na iyon. Ang iba ay nakaupo sa mga bangko, mahigpit na hawak ang kanilang mga bag o ang kamay ng kasamang pamilya, naghahanap ng karamay. Ang iba ay nakahiga sa sahig, namumutla, sinusubukang pigilan ang hilo at pagsusuka dahil sa tindi ng alon. Ang amoy ng suka at takot ay nagsimulang kumalat sa hangin. May mga batang umiiyak dahil sa takot at discomfort, habang ang ilang matatanda ay tahimik na nagdarasal, nakapikit at hawak ang rosaryo, bumubulong ng mga dasal sa Diyos.

Sa labas ng barko, ang umaga ay hindi maliwanag. Wala ang araw. Makapal ang ulap na kulay abo at itim, at paminsan-minsan ay may ulan na dala ng malakas na hangin na parang mga karayom sa balat. Ang dagat ay hindi pantay; ito ay magulo, mabula, at galit. May mga alon na sunod-sunod na tumatama sa unahan at gilid ng barko, dahilan upang bahagyang tumagilid ito sa bawat bagsak. Ang tunog ng hangin ay tuloy-tuloy, humahalo sa ingay ng alon at sa kaluskos ng mga gamit sa loob na nagbabanggaan.

Makalipas ang halos isang oras, ipinaalam ng kapitan sa coastal station ang kanyang bagong plano. Sinabi niya na pinag-aaralan niyang baguhin ang direksyon ng biyahe at tumungo sa North Gigantes Island upang makahanap ng mas ligtas na ruta o para magpalipas ng bagyo (shelter). Sa parehong mensahe, sinabi rin niyang inaasahan pa rin ang pagdating sa Tacloban bandang 8:00 ng gabi kung papayagan ang lagay ng panahon. Tila umaasa pa rin siya na makakarating sila.

Para sa kanya, isa itong hakbang upang maiwasan ang mas malakas na bahagi ng bagyo. Ngunit huli na ba ang lahat?

Sa loob ng barko, walang malinaw na anunsyo kung gaano kalala ang sitwasyon. Walang nagsabi sa mga pasahero na “Nasa panganib tayo.” Para sa karamihan ng pasahero, ito ay isa lamang mahirap na biyahe—maalon, mabagal, at nakakapagod. Ngunit hindi pa naiiba sa ibang naranasan nila noon. Marami ang umaasang malalagpasan din ito tulad ng ibang biyahe sa masamang panahon. “Sanay na kami sa bagyo,” ang sabi ng ilan sa kanilang sarili.

Habang papalapit ang tanghali, patuloy na lumalakas ang hangin. Ang galaw ng barko ay mas pabigla-bigla at may mga gamit na gumugulong sa sahig—mga maleta, kahon, at iba pang kagamitan. Ang ilang ilaw ay kumikislap dahil sa pag-uga at posibleng problema sa kuryente. Sa bawat minuto, mas ramdam ang tensyon sa loob. Isang tahimik na kaba na unti-unting bumabalot sa lahat.

Sa puntong ito, malinaw na ang Bagyong Unsang ay mas malapit na kaysa inaasahan. Ang Doña Marilyn ay patuloy na inaanod ng dagat, walang laban sa pwersa ng kalikasan, at ang biyahe ay papasok na sa pinakakritikal na yugto nito.

Bandang 1:30 ng hapon ng October 24, 1988, nakapagpadala pa ang barko ng distress signal o tawag ng saklolo mula sa bahagi malapit sa Tanguingui Island sa paligid ng Masbate. Iyon ang huling malinaw na mensaheng natanggap mula sa Doña Marilyn. Isang huling sigaw bago ang katahimikan ng radyo.

Sa mga sandaling iyon, malinaw na ang sitwasyon ay hindi na karaniwan. Ang barko ay nasa gitna ng malakas na pagbayo ng bagyo at ang mga alon ay mas mataas pa kaysa sa barko, tinatakpan ang horizon ng tubig. Sa loob, nagsimulang mag-panic ang ilang pasahero. May mga tumayo mula sa kanilang upuan, nagkakagulo. May mga nagtanong sa crew kung ano ang nangyayari, ngunit maging ang crew ay tila natataranta na rin. May mga mahigpit na yumakap sa kanilang mga anak, pilit silang pinoprotektahan mula sa hindi nakikitang panganib.

Ang tunog ng hangin at alon ay tila mas malakas kaysa sa boses ng mga tao. Ang dagundong ng kalikasan ay nangingibabaw. Ang ilang gamit ay gumugulong nang walang kontrol. Ang tubig ay nagsimula nang pumasok sa ilang bahagi ng barko, at ang sahig ay naging madulas at mapanganib.

Sa gitna ng kaguluhan, nang tanungin ng mga tao ang kapitan kung ano ang dapat gawin, hinimok ni Kapitan Elodoro Salgado Jr. ang mga pasahero: “Mag-rosaryo na lang kayo.”

Marami ang sumunod, hindi dahil malinaw ang plano o dahil naniniwala silang ito ang solusyon sa teknikal na problema, kundi dahil ‘yun ang tanging sandaling nagbibigay ng kaunting kapanatagan sa gitna ng takot. Ang pagdarasal ang tanging bagay na kaya nilang kontrolin sa sitwasyong wala na silang kontrol.

Ngunit ang dasal ay naglaho sa ingay ng dagat, sa iyak ng mga bata, at sa malalakas na hampas ng alon na parang mga bombang sumasabog sa bakal na dingding ng barko.

Bandang 2:00 ng hapon, dumating ang sandaling tuluyang nagbago ang lahat. Sa isang malakas na bugso ng hangin at sunod-sunod na dambuhalang alon na humampas sa gilid ng barko (broadside), nawalan ng balanse ang MV Doña Marilyn. Ang mga kargamento sa ilalim ay posibleng gumalaw, na nagpalala sa pagtagilid.

Unti-unti muna, at pagkatapos ay sa isang iglap na kabiglaan, tumagilid ang Doña Marilyn. Ang sahig ay naging dingding, at ang dingding ay naging sahig. Ang mga pasahero ay nagkumpulan sa isang panig, nagkadagan-dagan. Ang ilan ay nadapa at nasugatan. Ang iba ay nahulog sa sahig o tumama sa mga bakal. Ang mga sigaw ay naging mas malinaw at mas desperado—mga sigaw ng “Tulong!”, “Diyos ko!”, at mga pangalan ng mga mahal sa buhay.

Sa loob ng ilang minuto, ang barko ay tumaob at tuluyang lumubog. Ang dagat ay nilamon ang bakal na higante. Ang mga nasa loob ay napilitang kumapit, tumalon, o sumabay sa agos ng tubig palabas ng barko. Ang ilan ay na-trap sa loob, hindi na nakalabas. Ang dagat ay magaspang, malamig, at puno ng debris—mga piraso ng kahoy, maleta, at langis.

Sa gitna ng kaguluhan, maraming pasahero ang nagkahiwa-hiwalay. Pamilyang magkakasama kanina, nagkukuwentuhan at kumakain, ay nagkawatak-watak sa loob ng ilang segundo. Ang mga magulang ay nawalan ng anak, ang mga asawa ay nawalan ng kabiyak.

Sa mga sumunod na sandali, ang Doña Marilyn ay nawala sa paningin, lumubog sa ilalim ng dagat. Iniwan nito ang daan-daang tao sa gitna ng nanggagalaiting dagat ng Visayas. Ang ilan ay may life jacket na nakuha sa huling sandali, ang iba ay wala. Ang ilan ay marunong lumangoy, ang iba ay hindi at umaasa na lang sa anumang mahahawakan. Sa oras na iyon, wala nang barko, tanging dagat, hangin, ulan, at ang pakikipaglaban para mabuhay ang sinapit ng mga naiwang pasahero at crew.

Matapos lumubog ang MV Doña Marilyn bandang 2:00 ng hapon ng October 24, 1988, naiwan sa gitna ng dagat ang mga nakaligtas. Sila ay pagod, sugatan, giniginaw, at litong-lito sa nangyari.

Walang malinaw na direksyon kung saan pupunta dahil ang bagyo ay tinatakpan ang paningin sa mga isla. Ang ilan ay nakakapit sa mga debris ng barko—mga styrofoam, kahoy, o container. Ang iba ay magkasamang palutang-lutang dahil sa life jacket, gumagawa ng kadena ng tao para hindi magkahiwalay. Habang may ilan namang patuloy na inaanod ng malalakas na alon, nag-iisa sa dilim.

Sa mga sumunod na oras, unti-unting humupa ang lakas ng hangin habang lumalayo ang bagyo, ngunit nanatiling magaspang ang dagat. Ang mga nakaligtas ay nakaranas ng matinding uhaw dahil sa pag-inom ng tubig-alat, gutom, at panghihina. May mga nakitang survivor na unti-unting nawawalan ng lakas, bumibitaw sa kanilang kinakapitan, at tuluyang lumulubog sa tubig, sumusuko sa pagod.

Para sa marami, ang mga sandaling iyon ay mas mahaba pa kaysa sa aktwal na paglubog ng barko. Dahil dito nila tunay na naranasan ang takot na baka hindi na sila makitang buhay, ang takot na mamatay nang nag-iisa sa gitna ng laot.

Ilan sa mga nakaligtas ay namataan at nasagip ng mga mangingisda na matatapang na lumabas upang tumulong o dumaraan sa lugar. Ang iba ay inaanod ng alon patungo sa mga isla sa paligid ng Masbate at Biliran, Leyte. May mga umabot sa pampang matapos ang halos isang araw o higit pa sa dagat, sunog ang balat sa araw at asin.

Isa sa mga kwentong tumatak ay ang sa purser ng barko na si Quin Lim. Nakaligtas siya sa paglubog at nakarating sa Almagro Island. Isipin mo ang ginhawa na naramdaman niya nang matapakan niya ang lupa. Ngunit ang tadhana ay malupit. Kalaunan ay natagpuan siyang wala ng buhay matapos umanong manakawan at patayin ng mga masasamang loob sa isla. Ang kanyang sinapit ay naging isa sa pinakamalungkot at pinaka-kagalit-galit na bahagi ng trahedya—nakaligtas sa dagat, ngunit pinatay ng kapwa tao.

Hindi lahat ng nakaligtas ay agad nakaranas ng tulong. May mga ulat na ang ilan ay ninakawan ng mga “pirata” o bandido na sakay ng bangkang de-motor habang sila ay nanghihina at wala ng panlaban. Ninakaw ang kanilang mga alahas, relo, at pera. Para sa mga biktima, ang dagat ay hindi lamang naging lugar ng sakuna kundi pati na rin ng karagdagang panganib mula sa mga mapagsamantalang tao.

Sa mga sumunod na araw, nagsimula ang malawakang search and recovery operations ng gobyerno at mga volunteer. Unti-unting lumabas ang bilang ng mga nasawi at nawawala habang lumulutang ang mga katawan. May iba’t ibang ulat tungkol sa eksaktong dami ng survivors. May nagsabing 181, ang iba’y higit 200. Ang malinaw lamang ay dahan-dahan ang namatay o hindi pa natagpuan.

Matapos ang ilang linggong paghahanap ng survivors at katawan ng mga pasahero, lumabas ang opisyal na tala na nasa halos 400 ang namatay at missing, at 181 ang nakaligtas. Isang malaking kabawasan sa populasyon, daan-daang pamilya ang naulila.

Noong October 31, 1988, inanunsyo ng Department of Social Welfare and Development (DSWD) na magbibigay ang kumpanya ng tulong pinansyal sa mga pamilya ng mga nasawi—isang maliit na halaga kapalit ng buhay ng kanilang mga mahal sa buhay. Kasunod nito, pansamantalang ipinatigil ang operasyon ng mga barko ng naturang kumpanya, ang Sulpicio Lines, at bumuo ng isang inter-agency committee upang inspeksyonin ang mga sasakyang dagat sa buong bansa.

Maraming barko ang kalaunang sinuspende dahil sa kakulangan sa komunikasyon at navigational equipment—isang hakbang na “too little, too late” o huli na para sa mga biktima ng Doña Marilyn, ngunit isang hakbang upang maiwasan ang kahalintulad na trahedya sa hinaharap.

Samantala, naging usap-usapan din ang kapalaran ni Kapitan Elodoro Salgado Jr. Buhay ba siya? Namatay ba siya kasama ng kanyang barko? May mga survivor na nagsabing nakita siyang nakasakay sa life raft, buhay na buhay. Pagkalipas ng tatlong linggo mula nang lumubog ang barko, nagboluntaryo si Elodoro Salgado Sr., ama ng kapitan, na tumulong sa NBI (National Bureau of Investigation) sa paghahanap sa kanyang anak.

Kalaunan, kinumpirma ng NBI na nagtatago si Kapitan Salgado sa Barangay Olog-Olog, Maripipi, Biliran. Tila tumakas siya sa responsibilidad at galit ng bayan. Nag-alok ng Php 50,000 na pabuya para sa kanyang ikadarakip. Ngunit ayon sa mga opisyal ng NBI, may ilang opisyal ng barangay ang tumangging makipagtulungan sa operasyon, marahil ay pinoprotektahan siya o natatakot. Ang isyung ito ay nagdagdag ng galit at tanong sa mga pamilya ng biktima. Bakit siya nagtago? Bakit hindi niya hinarap ang nangyari? Mga tanong na hindi agad nasagot. Walang malinaw na impormasyon sa mga sumunod na taon kung siya ba ay nahatulan nang maayos.

Pagkalipas ng trahedya, natagpuan ang wreck ng Doña Marilyn sa karagatan malapit sa Malapascua Island. Ito ay nakahimlay sa ilalim ng dagat, naging tahanan ng mga isda at korales. Kalaunan, ito ay naging isang sikat na diving site. Gayunman, may mga ulat na ilang bahagi ng barko ang nawala dahil sa illegal salvaging para sa bentahan ng scrap metal—isang patunay na kahit sa kamatayan ng barko, may mga nanamantala pa rin.

Samantala, nanatiling magulo ang usapin sa bilang ng mga nakaligtas at namatay dahil sa hindi tumpak na manipesto. Ayon sa DSWD, 181 ang survivors habang iniulat ng Reuters na umabot ito sa mahigit 200. May ilan ding hindi nakalista sa manifest na hindi na kailanman nabilang.

Kalaunan, itinatag ang Doña Marilyn Survivors Association sa pangunguna ni Alex Moron Jr. bilang boses ng mga nakaligtas. Nagsama-sama sila upang ipaglaban ang kanilang karapatan at hustisya. Para sa kanila, ang trahedya ay hindi natapos sa paglubog ng barko. Ito ay nagpatuloy sa trauma tuwing sasakay ng barko, sa pagkawala ng mahal sa buhay na nagtaguyod sa pamilya, at sa panghabang-buhay na alaala ng dagat noong araw na iyon.

Ang kwento ng MV Doña Marilyn ay isang masakit na paalala ng kahinaan ng tao sa harap ng kalikasan at ng bigat ng bawat biyahe na akala natin ay karaniwan lamang. Paalala ito sa kahalagahan ng tamang desisyon ng mga nasa kapangyarihan at ang halaga ng kaligtasan kaysa kita.

Para sa maraming Pilipino, ang dagat ay daan pauwi. Pero maaari rin itong maging lugar ng trahedya kung hindi pag-iingatan. Sa huli, ang aral ay simple ngunit madalas makalimutan: Ang buhay ng tao ay laging mas mahalaga kaysa sa anumang schedule, kita, o biyahe. Ang mga kwentong ganito ay kailangang alalahanin hindi para manisi lamang, kundi para matuto at hindi na maulit pang muli ang ganitong klaseng kapabayaan.

Kung nagustuhan mo ang video na ‘to at ang kwentong ibinahagi natin, share mo naman sa iba para malaman din nila ang kasaysayan, at mag-subscribe ka na rin para sa higit pang mga kwento ng ating nakaraan. Panoorin mo na rin ‘yung mga videos na nasa kanan para lalo pang maubos ang oras mo sa pagtuklas ng mga misteryo at kwento ng buhay.