“Grabe naman, Vanessa. Mukha ka na talagang pulubi!” malutong na tawa ni Vanessa, kapitbahay na palaging nang-aalipusta. “Akala mo kasi yayaman ka pagkatapos mong mag-donate ng kidney sa prinsipe ng Qatar. Pero tingnan mo ngayon, squatter ka! Sakit, walang-wala!”

“Eh, siguro kahit makasalubong mo ulit ‘yung prinsipe, hindi ka na makikilala. Eh, sino ba naman ang tatanggap sa isang babaeng payat na parang lantang gulay?”

Hindi makasagot si Maria. Nangingilid ang luha, pero sa likod ng kalsada, isang itim na sasakyan ang huminto. Bumaba ang isang lalaking matikas, nakasuot ng disente, at natigilan si Maria nang makita kung sino. Prinsipe.

Kung bago ka pa lang sa channel na ito, ibang kwento ni Ate Jane. Istorya mo, ikukwento ko. Huwag kalimutang pindutin ang notification bell at subscribe button.

Mainit ang araw sa Qatar. Ngunit sa loob ng palasyo ng mga Al-Rashid, malamig at tahimik ang kapaligiran. Sa gitna ng hardin na puno ng rosas at palmera, nakaupo si Prince Ramin sa isang antigong upuan. Maputla ang kanyang mukha at sa bawat paghinga ay may bigat na para bang may nakadagan sa kanyang dibdib. Mahigit isang taon na niyang kinakaharap ang sakit sa kidney na unti-unting pumipinsala sa kanyang katawan.

Lumapit si Karim, ang personal aide. “Your Highness, ito na po ang gamot ninyo.”

Kinuha ni Ramin ang baso ng tubig, nanginginig ang kamay. “Salamat,” mahinang sagot niya. Habang umiinom ng gamot, napatingin siya sa malawak na hardin, parang naghahanap ng sagot sa mga bituin na kahit araw pa ay nakatago.

Mula sa ‘di kalayuan, may isang babaeng nagmamadaling lumapit dala ang isang tray ng tsaa. Payat at kayumanggi ang balat, may mahinhin ngunit maamong mukha. Siya si Maria, isang Pilipina na ilang taon nang nagsisilbi sa palasyo bilang katulong.

“Your Highness,” mahina niyang bati, halos nakayuko. “Narito na po ang tsaa ninyo.”

Bahagyang ngumiti ang prinsipe. “Ikaw na naman, Maria. Lagi kitang nakikita.”

Namula si Maria at bahagyang yumuko pa lalo. “Pasensya na po. Inatasan lang po ako ni Madam Lala na magdala rito.”

Maingat niyang inilapag ang tray sa mesa. Habang ginagawa iyon, lihim niya namang sinulyapan ang prinsipe. Kahit maputla at may sakit, hindi maikakaila ang karisma at tindig nito. Para sa kanya, parang hindi tao kundi isang alamat ang kaharap niya.

“Hindi ka ba napapagod?” tanong ng prinsipe, pansin ang bahagyang pawis sa noo ng dalaga.

Umiling si Maria. “Sanay na po at masaya naman po akong naglilingkod dito.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata sandali. Kay Maria, iyon na marahil ang pinakamahabang segundo ng kanyang buhay. Kaagad niyang ibinalik ang tingin sa mesa, pilit na pinipigil ang mabilis na tibok ng puso.

Pagbalik ni Maria sa kusina, sinalubong siya ng mga kasamang katulong.

“Uy, Maria!” tukso ni Jon, ang pinakabatang kasambahay. “Kanina ka pa tinititigan ng prinsipe ah.”

“Hmm, hindi totoo ‘yun,” mabilis na tanggi ni Maria, pilit na ngumiti. “Tinatanong lang niya kung pagod na ba daw ako.”

Ngunit hindi niya maitanggi sa sarili, totoong kinabahan siya nang magtagpo ang kanilang mga mata. Parang naramdaman niyang may nakikitang koneksyon sa pagitan nila kahit siya’y isang simpleng katulong lang.

Kinahapunan, muling bumalik si Maria sa hardin para magwalis ng mga nalaglag na dahon. Doon ay nasilayan niyang muli si Prince Ramin na nakahilig sa upuan at nakapikit, waring pinapawi ang sakit na dinadala. May kasamang doktor na tahimik na nagbabantay.

Habang pinupulot ni Maria ang mga dahon, hindi niya maiwasang mapatingin sa prinsipe. “Sayang, bata pa pero halatang pagod na ang katawan,” naisip niya. Sa puso niya ay may paghangang halo sa awa.

Biglang dumilat ang prinsipe at nahuli siyang nakatingin. Nagulat si Maria at mabilis na yumuko.

“Maganda ba ang tanawin?” tanong ng prinsipe, may bahid ng biro ang boses.

“Po? Ah… opo. Maganda po ang hardin,” tarantang sagot ni Maria, hindi inaming siya mismo ang pinagmamasdan.

Ngumiti naman ang prinsipe ngunit agad ding napawi ang ngiti nang hawakan niya ang tagiliran at marahang napapikit muli sa kirot. Napatigil si Maria at kahit wala siyang lakas ng loob na lumapit, mahigpit niyang hinawakan ang walis, parang pinapanalangin na sana’y gumaan ang pakiramdam ng kanyang amo.

Gabi na nang bumalik si Maria sa kanyang silid. Nakaupo siya sa tabi ng bintana, nakatingin sa buwan. Sa kanyang isipan, paulit-ulit ang imahe ng prinsipe: ang maputlang mukha, ang mahihinang galaw, at ang pilit na tinatago ang sakit.

“Maria,” bulong ng kasama niyang katulong bago matulog. “Bakit parang lagi ka yatang tahimik kapag tungkol sa prinsipe?”

Ngumiti naman si Maria at hindi tumingin. “Hmm… wala. Masaya lang ako kapag nakikita siyang ngumingiti kahit kaunti.”

At doon sa katahimikan ng gabi, lihim niyang ipinagdasal ang prinsipe—hindi bilang isang amo kundi bilang lalaking hindi niya inakalang mamahalin niya sa kanyang puso.

Maaliwalas ang umaga sa palasyo. Ang mga hardinero ay abala sa pagdidilig, ang mga bantay ay nakapwesto sa bawat tarangkahan, at ang mga kusinero ay nagluluto ng masasarap na pagkain. Ngunit sa loob ng silid ng prinsipe, kakaiba ang katahimikan.

“Your Highness! Gising na po,” maingat na tinig ni Karim sabay alalay sa balikat ng prinsipe.

Ngunit hindi gaya ng dati, hindi agad bumangon si Ramin. Maputla ang kanyang mukha, malamig ang pawis sa kanyang noo, at mabigat ang bawat paghinga.

“Masakit dito,” mahina niyang sabi, itinuro ang kanyang tagiliran.

Agad na nagtakbuhan ang mga doktor sa loob ng ilang minuto na puno ng kaba at sigawan ng silid. “Dalhin ang oxygen! Tumawag ng espesyalista! Bilisan ninyo!”

Si Maria na noo’y nagdadala ng mga bagong labang kurtina ay napatigil sa pintuan. Nakita niyang halos mawalan ng malay ang prinsipe habang pilit pinapakalma ang mga doktor. Dali-dali siyang lumapit ngunit agad siyang pinigilan ng isa pang katulong.

“Maria, bawal ka rito. Hindi para sa atin ‘to.”

Napakuyom si Maria ng palad. “Paano kung… Paano kung hindi na siya magising?”

Lumipas ang isang oras at sa wakas ay lumabas ang isa sa mga doktor mula sa silid ng prinsipe. Naghintay sa labas ang mga kasambahay, kabilang na si Maria.

“Kumusta po ang prinsipe?” tanong ni Lala, may halong takot sa boses.

Malungkot na umiling ang doktor. “Mahina ang kidney ng prinsipe. Kailangan niya na ng transplant sa lalong madaling panahon. Kung hindi…”

Napatakip ng bibig ang mga naroon. Si Maria, nanlalamig ang katawan, halos hindi makahinga.

“Transplant… Ibig sabihin kailangan niya ng donor. Pero hindi ganoon kadali makahanap ng tugma,” patuloy pa ng doktor. “Napakabihira ng blood type ng prinsipe. Maraming bansa nang kinontak pero wala pa ring resulta.”

Kinagabihan, dumiretso si Maria sa maliit na kapilya ng palasyo. Doon sa harap ng kandila, lumuhod siya at nagdasal.

“Panginoon, siya ang mabait na prinsipe na kahit mahina ang katawan, iniisip pa rin ang iba. Kung may paraan po para matulungan ko siya, gamitin niyo po ako. Huwag niyo lang siyang hayaan.”

Hindi niya alam kung paano o kailan, pero ramdam niya sa puso na kailangan niyang gumawa ng hakbang.

Makalipas ang dalawang araw, dumating ang balitang walang matagpuang donor. Ang Hari at Reyna ay halos mawalan na ng pag-asa.

“Kung may paraan lang,” hikbi ng Reyna, hawak ang kamay ng anak.

“Walang imposible, mahal kong asawa,” sagot ng Hari ngunit halatang nanginginig ang tinig.

Samantala, narinig ni Maria sa isa sa mga nurse ang pag-uusap tungkol sa blood type ng prinsipe. Napatigil siya dahil iyon din ang blood type niya. Mabilis siyang lumapit.

“Doktor, pwede po ba akong sumailalim sa test?”

Nagulat naman ang lahat. “Ikaw?” tanong ng doktor. “Ngunit isa ka lang katulong. Alam mo ba ang ibig sabihin nito?”

Tumango si Maria nang mariin. “Opo. Basta may posibilidad po na matulungan siya, handa akong subukan.”

Kinabukasan, tinipon ng doktor ang pamilya at mga tauhan. “May isang tao na lumapit at kusang-loob na nagpa-test at siya ang tugma.”

Nagulat ang lahat. “Sino?” tanong ng Reyna.

Dahan-dahang lumapit si Maria at nakayuko. “Ako po.”

Nagulat ang Hari. “Ikaw?” Nilingon niya ang asawa at mga tauhan. “Ngunit isa lang siyang katulong.”

Ngunit tumayo si Maria, pinilit na magpakatatag. “Alam ko pong maliit lang ako sa inyong palasyo. Pero kung buhay po ng prinsipe ang nakataya, wala na pong mas mahalaga.”

Napatitig ang prinsipe kay Maria. Mahina man ang katawan, hindi niya napigilang magsalita. “Maria… bakit?”

Umagos ang luha ni Maria pero matibay ang kanyang tinig. “Dahil hindi ko kayang makita kayong nawawala, Your Highness. Kung ako lang ang pag-asa, ibibigay ko.”

Nagkaroon ng katahimikan. Kahit ang Hari at Reyna ay hindi nakapagsalita agad. Ngunit sa kanilang mga mata, bakas ang paghanga at pagkalito.

Tinawag ng prinsipe si Maria, halos nanginginig pa sa panghihina. “Hindi ko alam kung paano ako makakapagpasalamat.”

Ngumiti si Maria, pinahid ang sariling luha. “Hindi ko po kailangan ng pasasalamat. Ang mahalaga lang ay mabuhay kayo.”

At sa sandaling iyon, naramdaman ang lahat na sa isang simpleng dalaga ang handang magbigay ng bahagi ng kanyang sarili—hindi para sa yaman, hindi para sa kapangyarihan, kundi para sa isang prinsipe na lihim niyang iniibig.

Sa gitna ng katahimikan, tila tumigil ang oras. Ang kapalaran ng kaharian at ang puso ni Maria ay magsisimula nang magbago.

Umaga pa lang ay mabigat na ang hangin sa palasyo. Hindi sa init ng disyerto kundi sa tensyon na bumabalot sa bawat sulok. Sa anino ng mga arko, tahimik na naglakad si Maria, bitbit ang maliit na rosaryong luma na galing pa sa kanyang ina. Sa dulo ng pasilyo, naghihintay ang pinto ng silid konsultasyon. Doon siya ipapatawag ng mga doktor kasama ang pamilya Maharlika.

“Maria!” salubong ng doktor na si Dr. Hamid, mahinahon ngunit diretso. “Salamat at dumating ka. Maupo ka.”

Sa loob ay naroon ang Hari at Reyna, kapwa nakadamit nang payak kaysa sa karaniwan. Sa tabi nila ay nakaupo si Prince Ramin—maputla, pilit na nakataas ang ulo, parang sundalong ayaw magpatalo.

“Magandang umaga po,” magalang na bati ni Maria sabay yuko.

Tumikhim ang Hari. “Narinig namin ang iyong kabayanihan. Una sa lahat, anak ka man o hindi ng palasyo, tunay ang pasasalamat namin sa’yo.”

Naglapag ng folder si Dr. Hamid. “Maria, tugma ang iyong kidney sa prinsipe. Ngunit kailangan mong pirmahan ang mga pahintulot at dumaan sa ilan pang pagsusuri. May mga panganib. Kapag pumayag ka na, gagawin natin kaagad sa lalong madaling panahon.”

Napatingala si Maria, kumapit sa rosaryong nasa kanyang bulsa. “Kung ito po ang tanging paraan para mabuhay siya, pumapayag po ako.”

Mabilis na sumingit ang prinsipe. “Hintay, Maria. Hindi ko ipapahintulot na ilagay mo sa panganib ang buhay mo para sa akin.”

Napahinto siya. Tumagis ang damdamin sa kanyang mga mata ngunit pinili niyang maging matatag. “Your Highness, hindi po ito pagsuway. Ito po ay regalo. Galing sa isang taong pinalaki na naniwalang ang buhay ay dapat ipagbigay.”

Tila may kumislot sa labi ng prinsipe, parang biglang may gustong sabihing huwag, pero hindi na ituloy. Ang Reyna naman, marahang nilapitan si Maria at hinawakan ang kaniyang kamay—mainit, masuyo.

“Ineng, anak,” pabulong ng Reyna. “Anong kapalit na iyong nais? Bahay, ari-arian, salapi? Maaari naming ibigay ang anumang gustuhin mo.”

Umiling si Maria, mariing umiling. “Wala po akong hinihingi. Kung maaari, huwag na lang po ninyo akong bayaran.”

Nagkatinginan ang mga naroroon. Kahit ang Hari na bihirang masindak ay napaurong ang balikat sa gulat. “Bakit?”

“Dahil ang kapalit po ay buhay,” sagot ni Maria. Diretso, malinaw, nanginginig lamang ng kaunti sa dulo. “At ang buhay… hindi po dapat sinusukat ng pera.”

Tumahimik ang silid. Sa katahimikang iyon, narinig nila ang malalim na hinga ng prinsipe na tila lumuwag ng bahagya ang dibdib. Pinikit niya ang mga mata at sa muling pagdilat, may kumikinang na paggalang.

“Kung ganoon,” wika ng Hari sa wakas na may bigat at bait. “Hindi ka namin babayaran. Ngunit hindi namin kalilimutan.”

“Hindi kita kalilimutan.”

Sa likod ay tahimik namang nagmamasid si Omar, ang assistant ng palasyo. Hawak ang isang leather folio, walang imik, tanging mabilis ang paggalaw ng mga matang nagkukubli sa sariling mga isip.

Sa labas ng silid, sinalubong si Maria ni Jona at Lala.

“Ate Maria!” halos iyak ni Jon, niyakap siya ng mahigpit. “Huwag mo namang gawin ‘to kung natatakot ka.”

Ngumiti si Maria, marahang tinapik ang likod ng dalagita. “Hindi ako natatakot. Kinakabahan ako, oo. Pero may mas mahalaga.”

“Mas mahalaga pa sa buhay mo?” pigil-luhang tanong ni Jona.

“Kaligtasan ng isang buhay na makakatulong sa marami,” sagot ni Maria nang tapat. “At ang pangako ko kay Nanay na kapag kaya kong tumulong, tutulong ako.”

Tumikwas ang kilay ni Lala pero may ngiting natunaw sa gilid ng bibig. “Ikaw talaga, ulo mong matigas. Sige na, ihahanda ko na ang lahat. Ako na bahala sa gamit mo.”

Gabi bago ang operasyon, pumasok si Maria sa maliit na kapilya. Tahimik, tanging pintig ng kandila ang umiindayog sa hangin. Naupo siya sa pinakaunang bangko at inilabas ang papel at lapis para kay Nanay at Lisa.

Sinimulan niya, “Huwag kayong mag-alala sa akin. May gagawin akong mabigat. Pero tama itong desisyon ko. Maaaring matakot kayo kapag nabasa niyo ito. Pero sana alalahanin ninyo na masaya ang puso ko. May isang tao rito na nagpakita ng kabutihan sa mga tauhan niya at ipinagtanggol kami sa harap ng iba. At kung may paraan para mabuhay siya, hindi ako magdadalawang-isip na tulungan siya.”

Punit ang kanyang hininga nang sandaling iyon pero hindi siya umatras. Tinupi niya ang liham at inabot kay Lala sa labas ng kapilya.

“Ikaw na bahala na magpadala nito kung sakaling… kung sakaling matagalan man bago ako magising.”

Tinapik siya ni Lala sa balikat, marahan, kakaiba sa karaniwang taray. “Huwag kang magsabi ng ganyan. Gigising ka pa. Babangon ka, Maria. Naiintindihan mo? Babalik ka rito at gigisingin mo kami para sa tsaa.”

“Babalik nga ako,” ngiting mahigpit naman ni Maria. “Pangako.”

Kinabukasan, damit pang-opera na ang suot ni Maria—maluwag, malamig. Sa pre-op room, sinindihan ni Dr. Hamid ang malambot na ilaw at nilapitan siya.

“Maria, huling tanong. Sigurado ka ba?”

“Sobra,” sagot niya. Diretso at walang pag-aalinlangan. “Doc, kung sakali po…”

“Walang kung sakali,” singit ni Dr. Hamid ngunit may paggalang sa tinig. “Babantayan ka namin.”

Nang buksan ang pinto, nandoon si Prince Ramin. Naka-wheelchair, payat at maputla, ngunit nagpipigil ng emosyon. Sa likod niya ang Hari at Reyna—hindi bilang mga monarka kundi bilang mga magulang.

Lumapit ang prinsipe, pilit tumayo. Napatakbo agad ang nurse ngunit itinukod niya ang sarili sa gilid ng kama ni Maria.

“Hindi ko alam kung may salitang sasapat,” bulong niya. “Hindi ko man maibigay sa’yo ang sarili kong buhay… ito man lang.”

Inabot niya ang isang manipis na scarf na puti, may hinabing gintong sinulid sa gilid. Simbolo ng pamilya Al-Rashid.

“Sa amin, kapag ibinigay ‘to, hindi ka na titingnan ng iba.”

Hinawakan ni Maria ang scarf, halos mahulog ang luha. “Ngunit hindi ko po ito deserve.”

“Maria,” hawak ng Reyna. “Pag-ibig ang karapat-dapat, hindi ranggo. At pinili mong magmahal sa pinakamahirap na paraan—sa pamamagitan ng pagbibigay.”

Tumingin si Maria kay Ramin. “Your Highness… kung sakaling hindi niyo na ako maalala…”

“Imposible ‘yan,” putol pa ng prinsipe, unti-unti nang nabasag ang tinig. “Tandaan mo ‘to: walang araw na hindi ko ipagdarasal ang pangalan mo, Maria.”

Sumingit naman si Jon mula sa gilid, may hawak na maliit na balot. “Ate, kinulayan ko ‘yung panyo mo kagabi para maswerte.”

Ibinulsa naman ni Maria ang panyong may burdang maliliit na bulaklak, gawa sa sinulid na pilit lang tinipid sa sahod ngunit higit pa ang halaga.

Nang sumapit ang sandaling ihatid na si Maria sa operating theater, dumaan ang stretcher sa mahabang pasilyo ng salamin. Sa bawat kislap ng ilaw, para bang binibilang ng tadhana ang lakas ng kanyang loob.

Sa dulo, humawak ang Hari sa barandilya ng stretcher, isang kilos na bihirang makita ng sinuman.

“Anak!” sabi ng Hari na halos pabulong. “Kung may Diyos man na naghahari sa lahat ng kaharian, tiyak nakatingin Siya sa’yo ngayon.”

Tumango si Maria, pinisil ang rosaryo sa palad. “Sapat na po iyan para lumaban.”

Pumasok sila sa malamig na silid. Amoy antiseptiko. Puti ang lahat. Tumigil ang mundo sa pagitan ng tunog ng monitor at malalim na hinga ng mga doktor.

“Maria,” wika ng anesthesiologist. “Hihingan kita ng tatlong mabagal na paghinga. Pagkatapos, matutulog ka na. Pagkagising mo, mas magaan na.”

Ngumiti si Maria, tumingin sa salaming kisame kung saan sumasalamin ang kanyang mukha—isang simpleng dalagang Pilipina na inilagay ng tadhana sa gitna ng palasyo.

“Kung ito ang ibig sabihin ng maging mayaman,” bulong niya. “Handa ako.”

Isinuot ang mask. Isang malalim na paghinga. Pangalawa. Pangatlo, bago tuluyang pumikit. Sumilay sa sulok ng kanyang labi ang bahagyang ngiti—hindi para sa sarili kundi sa prinsipe, sa kaharian, at sa lahat ng taong naniniwala pa rin na ang kabutihang-loob ay mas makapangyarihan kaysa sa korona.

Sa labas ng salaming pinto, magkahawak-kamay ang Hari at Reyna, at katabi nila ang prinsipe. Nakatingin, nananalangin, humihinga ng sabay sa tibok ng monitor na unti-unting naging musika ng pag-asa. At sa unang hiwa ng liwanag sa pagitan ng malamig na bakal at mainit na laman, nagsimulang kumilos ang mga kamay na magliligtas hindi lamang sa prinsipe kundi sa hiwaga ng dalawang pusong tatapalan ng iisang himaymay ng buhay.

Mainit ang liwanag ng araw na tumagos sa malalaking bintana ng Royal Hospital Suite. Sa wakas, matapos ang ilang oras ng operasyon, bumalik na sa malay si Prince Ramin. Mahina pa ngunit bakas na ang bagong sigla sa kanyang mukha. Sa tabi niya, hawak ng Reyna ang kanyang kamay at ang Hari naman ay nakatayo, pinagmamasdan ang nag-iisang anak na parang muli itong isinilang.

“Salamat sa Diyos,” bulong ng Reyna, humahaplos sa buhok ng anak. “Buhay ka, Ramin.”

“Salamat din sa mga doktor,” dagdag pa ng Hari ngunit kaagad ay lumingon sa kabilang kama kung saan naman nakahiga si Maria. Payat, maputla, ngunit mahimbing ang tulog matapos isakripisyo ang bahagi ng kaniyang sarili.

Ipinatong ng Hari ang kamay sa balikat ng asawa. “Hindi lang sa Diyos tayo may utang na loob. Tingnan mo siya… Isang simpleng katulong, ngunit siyang naging tulay ng buhay ng ating anak.”

Makalipas ang ilang oras ay nagising na rin si Maria. Nagtama ang kanyang mga mata at ng Reyna na agad namang lumapit.

“Maria, anak. Huwag kang gagalaw muna. Kailangan mo pang magpahinga.”

Ngumiti si Maria, mahina ngunit magaan. “Kumusta na po ang prinsipe?”

Narinig ni Ramin mula sa kanyang kama at pinilit umubo. “Buhay ako dahil sa’yo, Maria.” Nangusap ang kanyang mga mata, lalo ng galak at hindi maipaliwanag na pasasalamat.

Napaluha naman si Maria, napapikit. “Mabuti na lang po.”

Lumapit ang Hari at nakasuot ng simpleng tunikang kulay ginto. Tumikhim siya, malalim at mariing tinig. “Maria, bilang hari ng bansang ito, ako mismo ang mag-uutos. Babayaran ka namin ng higit pa sa kaya naming ipakita. Hindi namin hahayaang manatili kang isang hamak na katulong lamang matapos ang iyong ginawa.”

Nanlaki ang mga mata ni Maria, mabilis na umiling. “Hindi na po kailangan, kamahalan. Hindi po ako nag-donate para sa pera. Ayoko pong isipin ng sinuman na ginamit ko ang prinsipe para yumaman.”

Ngumiti ang Reyna, puno ng awa at pag-unawa. “Anak, hindi ‘to tungkol sa pagbili ng ginawa mo. Ito’y pagkilala. Ang taong nagbibigay ng buhay ay hindi dapat magpatuloy sa hirap.”

Ngunit nanindigan si Maria, pinipigilang pumatak ang luha. “Pakiusap po. Sapat na po na buhay ang prinsipe. Hindi ko ho kailangan ng kahit ano.”

Naglakad ang Hari papalapit sa bintana. Mula roon, tanaw niya ang taniman ng datiles na sumasayaw sa hangin ng disyerto. Nakasalubong ng kanyang isip ang tanong: Paano ka magpapasalamat sa isang taong halos isinugal ang sariling buhay nang walang hinihingi?

Matapos ang mahabang katahimikan, lumingon siyang muli. “Kung ayaw mong tanggapin sa harap namin, ipag-uutos ko pa rin na ikaw ay pagkalooban—hindi bilang suhol kundi bilang batas ng katarungan sa kaharian na walang dapat na nagiging pulubi matapos magligtas ng hari o ng prinsipe.”

Hindi makasagot si Maria. Naramdaman niyang wala nga siyang laban sa bigat ng desisyon ng Hari. Huminga siya ng malalim at nagdasal na sana’y manatiling maayos ang lahat.

Ilang araw makalipas, dumating si Omar, ang matagal nang assistant ng palasyo. Nakaitim na suit, malinis ang hiwa ng buhok ngunit may malamig na titig na para bang may sariling lihim. Siya ang inatasan upang mag-asikaso ng lahat ng papeles at dalhin kay Maria ang napakalaking kabayaran.

“Maria,” bati niya, nakangiti ngunit may bahid ng peke. “Ako ang inatasan ng mahal na hari upang iabot sa’yo ang biyayang para sa sakripisyo mo. Marapat lamang na tanggapin mo ito.”

Nagulat si Maria nang ilapag ni Omar ang makapal na sobre sa gilid ng kanyang kama. Ramdam niya agad ang bigat nito—hindi lamang papel kundi salapi, at malamang milyones ang halaga.

“Pasensya na po,” agad niyang tinulak pabalik ang sobre. “Ngunit hindi ko po talaga kayang tanggapin. Hindi ko po ito ginawa para sa pera.”

Nagkunwaring mabait pa si Omar. Marahang itinulak muli ang sobre pabalik sa kanya. “Maria, utos ito ng hari. Huwag mong kontrahin ang kagustuhan ng Hari at Reyna, para na rin sa pamilya mo. Tanggapin mo. Matutulungan ka nito.”

Tumingin si Maria kay Omar. Bakas ang pag-aalinlangan ngunit naaalala niya ang mga salitang binitiwan ng Hari: Batas ng katarungan. Napakagat siya ng labi, yumuko.

“Kung iyon po ang desisyon ng hari, igagalang ko.”

Ngumiti naman si Omar. Ngiting walang init kundi hungkag at tuso. “Mabuti naman at nagkakaintindihan tayo.”

Kinagabihan, habang nakatanaw sa buwan mula sa kanyang silid, hawak-hawak ni Maria ang sobre. Mabigat ang kanyang palad. Hindi niya maipaliwanag kung bakit parang may kaba siyang nararamdaman. Sa halip na galak, tila bangungot ang laman nito.

Narinig niya ang mahinang tinig ng prinsipe mula sa kabilang silid. Mahina ngunit malinaw.

“Maria, salamat.”

Napaluha siya ngunit ngumiti. “Walang anuman, Your Highness,” bulong niya sa dilim. “Kung may ibinigay man ako, may mas ibinigay kayo sa akin. Ang dahilan para maniwala na may kabuluhan pa ang buhay ko.”

Hindi niya alam, sa mismong oras na ‘yon, nasa kabilang bahagi ng palasyo si Omar. Hawak ang dobleng kopya ng mga papeles—pinalitan, pinirmahan, at itinago ang katotohanang ang perang iyon ay hindi kailanman nakarating kay Maria.

Mabagal ang pag-ikot ng mga gulong ng itim na kotse sa sementadong daan palabas ng palasyo. Sa loob nakaupo si Maria, nakadamit ng payak na abaya at hawak-hawak ang maliit niyang bag na puno naman ng ilang personal na gamit at pasalubong. Sa kanyang kandungan, mahigpit niyang yakap ang scarf na ibinigay sa kanya ng prinsipe bago siya operahan.

Mula sa bintana, tanaw niya ang malalawak na hardin at mga tore ng palasyo. Dito siya nagtatrabaho. Dito rin niya binigay ang bahagi ng kanyang katawan para mailigtas ang prinsipe.

“Maria,” tinig ng prinsipe mula sa tabi niya. Maputla pa rin ngunit nakangiti. Nakaupo siya kasama ng kaniyang mga magulang. “Sigurado ka bang kailangan mo talagang umuwi?”

Tumango si Maria, bahagyang ngumiti. “Kailangan ko pong makasama ang pamilya ko sa Pilipinas. Gusto ko pong magpahinga roon. Pangako ko po, babalik din ako.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata sa isang iglap. Para bang may mga salitang gustong ilabas ngunit hindi kayang sabihin.

Pagdating nila sa palasyo, nagtipon ang lahat ng tauhan upang magpaalam. Nandoon ang mga katulong, mga hardinero, mga gwardya at lahat ay nagbigay galang.

“Maria, ingat ka sa biyahe,” sabi ni Jona sabay yakap na mahigpit. “Sana bumalik ka kaagad. Hindi ako sanay na wala ka dito.”

“Babalik ako,” pangako ni Maria, pilit na nakangiti. “Alagaan mo si Lala ha.”

Si Lala naman na laging masungit ay napapaluha rin. “Ikaw na lang kasi ang nagpapasensya sa akin dito, Maria. Huwag kang magpapabaya roon.”

Lumapit ang Reyna, mahigpit naman ang yakap kay Maria. “Anak, hindi ka namin titingnan bilang katulong. Isa ka nang bahagi ng aming pamilya. Huwag mong kalimutan iyon.”

Ngumiti si Maria, nangingilid ang luha. “Hindi ko po ‘yun malilimutan, Mahal na Reyna. Maraming salamat po sa lahat.”

Sa huling pagkakataon, lumapit si Prinsipe Ramin. Hindi niya mapigilang hawakan ang kamay ni Maria. “Salamat,” mahinang bulong. “Babalik ka… pangako mo ‘yon.”

Tumango si Maria. “Pangako.”

Sa loob ng eroplano ay nakaupo si Maria sa tabi ng bintana. Habang umaangat ang sasakyan sa himpapawid, natanaw niya ang malawak na disyerto ng Qatar. Sa kanyang dibdib, mahigpit pa rin niyang yakap ang scarf ng prinsipe. Pumikit siya at bumalik sa alaala ang mga sandali sa ospital, ang paghawak ng prinsipe sa kanyang kamay, ang mga luha ng Hari at Reyna, at ang tila nagsasabing hindi alang-alang ang isang katulong.

“Panginoon,” bulong niya habang nakatanaw sa ulap. “Sana’y gabayan ninyo ako sa pagbabalik, at sana kung kalooban ninyo, makabalik din ako dito.”

Mabigat ngunit masaya ang damdamin ni Maria nang lumapag ang eroplano sa Ninoy Aquino International Airport. Amoy agad niya ang kakaibang halimuyak ng Pilipinas—mahalimuyak, maalat ang hangin at puno ng ingay ng mga nagmamadaling pasahero.

Sa arrival area, sinalubong siya ng kapatid niyang si Liza, nakangiting may dalang bulaklak.

“Ate! Salamat sa Diyos at ligtas ka nakauwi.” Mahigpit siyang niyakap.

“Na-miss kita, Lisa,” bulong ni Maria.

“Ate, ang payat mo,” biro pa ni Liza, ngunit bakas ang pag-aalala sa kanyang mukha. “Kailangan mong magpahinga, Ate. Huwag ka kaya masyadong magtrabaho agad.”

Magkasabay silang umuwi ng probinsya. Habang binabaybay nila ang maalikabok na daan, napansin ni Maria ang mga batang naglalaro, ang mga tindahan sa kanto, at ang matandang simbahang pamilyar sa kanya. Para siyang muling isinilang.

Pagdating nila sa kanilang barong-barong, sinalubong siya ng kanyang ina na nakaupo sa duyan. Mahina na ang katawan ngunit buhay na buhay ang mata.

“Maria!” sigaw ng ina, agad na tumayo kahit hirap. “Salamat sa Diyos at ligtas ka.”

“Nanay!” yakap ni Maria na humahagulgol. “Miss na miss ko na po kayo.”

Nagtipon ang mga kapitbahay, nagdala ng pagkain at prutas. “Balikbayan si Maria!” sigawan nila. Tila piyesta. Ngunit sa kabila ng ngiti, ramdam ni Maria ang hirap ng kanyang pamilya. Habang nakaupo sa harap ng bahay, pinagmasdan niya ang lumang bubong na butas-butas.

“Kung totoong napunta sa akin ang perang pinangako ng Hari, marahil hindi na ganito ang buhay namin,” naisip niya. Ngunit pinili niyang manahimik at sa halip ay nagpasalamat sa lahat ng biyaya.

Makalipas ang ilang linggo, bumalik na sa normal ang kanyang buhay sa Pilipinas. Nagtrabaho siyang muli bilang labandera at tindera sa palengke. Kahit mahina pa ang kanyang katawan, madalas siyang mapagod. Ngunit tuwing maaalala ang ngiti ng prinsipe, lumalakas ang kanyang loob.

Isang gabi, habang nakatingin sa buwan kasama si Lisa ay bumulong siya. “Pangako ko sa kanya, babalik ako sa Qatar. Pero bakit parang ang hirap ‘to pa rin?”

“Baka hindi pa tamang oras, Ate,” sagot naman ni Lisa, marahang niyakap siya. “Pero alam ko darating ang araw na makikita mo rin siyang muli.”

Napatingin si Maria sa langit, mahigpit na hawak ang scarf na ibinigay ng prinsipe. Sa puso niya, naroon pa rin ang pangakong babalik. Ngunit hindi niya alam, may lihim na nangyari. Ang perang para sana sa kanya ay hindi dumating at ang pagkakataon na bumalik sa Qatar ay unti-unting naglaho.

Sa gabing iyon, tahimik na bumuhos ang kanyang luha. “Panginoon, bigyan mo po ako ng lakas dahil hindi ko alam kung kailan ko po siya makikitang muli.”

Sa malawak na silid ng palasyo sa Doha, nakaupo si Prince Ramin sa kanyang mesa, hawak ang cellphone na simple ngunit espesyal para sa kanya. Nakatala roon ang isang numero, ang kay Maria. Ibinigay ito mismo ng dalaga bago ito umalis.

“Maria,” bulong niya habang nagta-type ng mensahe.

“Kamusta ka na? Nasa Pilipinas ka na ba? Huwag mong kalimutang magpahinga. Huwag kang mag-aalala. Palagi kitang pinagdarasal.”

Pinindot niya ang send at napangiti, inaasahan ang mabilis na sagot. Ngunit lumipas ang oras, walang dumating na reply.

Kinagabihan, muling nagpadala ng mensahe si Ramin. “Maria, ako ito. Nandito lang ako kung kailangan mo. Sana makasagot ka.”

Muli, walang tugon. Napabuntong-hininga siya. At nang lumapit ang kanyang aide na si Karim, kaagad itong napansin ng lungkot sa mukha ng prinsipe.

“Your Highness! Wala pa rin bang sagot?” tanong ni Karim.

Umiling si Ramin. “Siguro pagod lang siya. Baka mas pinili niyang magpahinga kasama ang kanyang pamilya.”

“Gusto niyo po bang magpadala tayo ng tao para kamustahin siya?” alok ni Karim.

Nag-isip si Ramin, sa huli umiling siya. “Hindi. Kung ‘yon ang nais ni Maria, ang mabuhay ng payapa at malayo sa ingay ng palasyo… dapat igalang natin. Pero sana… sana lang alam niyang hindi ko siya nakakalimutan.”

Samantala, sa kabilang dako ng palasyo ay nakaupo si Omar sa kanyang opisina. Hawak niya ang parehong cellphone at mga papeles. Sa kanyang mesa ay nakalatag ang lahat ng dapat ipadala kay Maria—mga liham ng pasasalamat, mga mensaheng ipinadala ng prinsipe, at maging ang perang dapat ay nasa kamay na ng dalaga.

Ngumisi si Omar, malamig ang mga mata. “Wala nang sagot ang darating sa’yo, Prinsipe. At si Maria… mananatiling isang simpleng babae sa Pilipinas. Ako na ang bahala.”

Maingat niyang tinago sa isang kahon ang mga liham. Sa labas ng pintuan, walang nakakaalam sa kanyang ginagawa.

Sa Pilipinas, abala si Maria sa pagtulong sa kanyang nanay at kapatid. Araw-araw ay nasa palengke siya, nagtitinda ng gulay at naglalaba para sa mga kapitbahay. Madalas ay napapahawak siya sa kanyang bulsa kung saan nakatago ang lumang cellphone.

Isang gabi, nagpasya siyang buksan ito. Walang bagong mensahe, walang tawag. Napayuko siya, bahagyang nadurog ang puso.

“Siguro tapos na talaga ang lahat sa amin. Isang alaala na lang ako sa buhay ng prinsipe.”

“Ate, ba’t malungkot ka?” tanong ni Lisa habang inaayos ang mga paninda.

Ngumiti naman si Maria, pilit na tinatago ang sakit. “Ako? Wala. Napagod lang siguro ako.”

Ngunit sa kanyang dibdib, may kirot na hindi niya maipaliwanag.

Samantala, si Principe Ramin ay madalas na dumadalaw sa royal chapel ng palasyo. Doon siya lumuluhod, mag-isa, nakayuko sa dasal.

“Diyos,” bulong niya, “huwag mo pong hayaang mawala si Maria. Kung ito po ang kapalaran na hindi na siya babalik, sana’y bigyan mo siya ng masayang buhay. Pero kung may paraan pa, sana’y muli kaming magkita.”

Bumuhos ang luha sa kanyang mga mata. Para sa prinsipe na sanay na lahat ay abot-kamay, ito ang unang pagkakataon na nakaramdam siya ng tunay na kawalan ng kapangyarihan.

Muli siyang nagpadala ng mensahe. “Maria, kahit hindi ka sumagot, sana alam mong hindi ka nawala sa puso ko.”

Ngunit gaya ng dati, nananatiling blangko ang kanyang inbox. Walang sagot, walang kahit isang salita.

Sa malayong Pilipinas, nakahiga si Maria sa kanilang lumang banig, nakatitig sa kisame, pinipigilang umiyak. Sa tabi niya ay nakapatong ang scarf na binigay ng prinsipe. Mahigpit niya itong niyakap, bulong sa sarili: “Kung tadhana, siguro muling magkikita tayo.”

At sa pagitan ng dalawang mundo, Qatar at Pilipinas, isang katahimikan ang naghahari. Katahimikan na bunga ng kasakiman ng isang tao at maling akalang sadyang pinili ni Maria ang normal na buhay.

Sa loob ng pribadong opisina ng palasyo, nakaupo si Omar, ang assistant na matagal nang pinagkakatiwalaan ng Hari at ng prinsipe. Tahimik ang gabi, ang mga gwardya ay nasa labas at ang tanging liwanag ay galing sa desk lamp na nakatutok sa mesa niya. Nasa harap niya ang dalawang sobre—isa na may laman na malaking halaga para kay Maria at isa na walang laman para ipakita na naipadala na raw.

“Hindi ka na babalik dito, Maria,” malamig niyang bulong habang iniipit ang makapal na sobre sa kanyang attaché case. “At ang perang ito ay mas magagamit ko kaysa sa’yo.”

Binuksan ni Omar ang computer ng palasyo at maingat na tinanggal sa database ang contact details ni Maria—ang numero, ang address, maging ang email na iniwan niya bago siya lumipad pa-Pilipinas. Sa bawat delete na pinipindot niya, pakiramdam niya ay mas lalo siyang nagiging makapangyarihan.

Delete. Delete. Delete.

Nang tuluyan nang mabura, ngumisi siya. “Ngayon, kahit anong mensaheng ipadala ng prinsipe, hindi na ito makakarating sa’yo.” Iniligay niya ang cellphone na dapat sana’y para kay Maria sa isang kahon at isinilid ito sa drawer.

Kinabukasan, nagpa-audit ang Reyna tungkol sa perang ipinadala. Agad na sumalubong si Omar dala ang pekeng papeles.

“Your Majesty, naipadala na po lahat ng kabayaran kay Maria. Pumirma siya rito bilang patunay.”

Inilahad niya ang dokumentong may pekeng pirma ni Maria—maingat at halos hindi ma-distinguish ng kahit sinong hindi eksperto. Napangiti naman ang Hari, bahagyang gumaan ang loob.

“Mabuti naman. At least hindi siya makakaramdam na iniwan natin siya.”

Tahimik na tumango naman si Omar. Ang kanyang puso ay tumitibok hindi sa takot kundi sa pananabik sa yaman.

Samantala, si Prince Ramin ay nasa kanyang silid, hawak-hawak pa rin ang cellphone. Paulit-ulit niyang tinitingnan kung may sagot ba mula kay Maria ngunit wala.

“Maria,” bulong niya at napapikit. “Nasaan ka na ba?”

Pumasok naman si Omar dala ang ilang papeles. “Ah, Your Highness. Marahil po ay busy si Maria sa Pilipinas. Hindi lahat ng oras ay makikipag-ugnayan ‘yon. Pero huwag kayong mag-alala. Maayos na ang lahat.”

Nagtaas ang tingin ng prinsipe, halatang nag-aalala. “Sigurado ka, Omar? Hindi ba siya nagpadala ng kahit anong liham?”

Umiling si Omar, seryosong mukha ngunit peke. “Your Highness, baka gusto lang niyang mabuhay ng tahimik kasama ang kanyang pamilya.”

Napayuko si Ramin, napakuyom ang kamao. “Kung iyon ang nais niya, igagalang ko.” Ngunit sa kanyang mga mata may lungkot na hindi maitatago.

Sa Pilipinas, patuloy na naghihirap si Maria. Naglalaba siya ng mga damit ng kapitbahay sa ilog at sa bawat paghampas ng labada, iniisip niya ang prinsipe.

“Minsan,” bulong niya kay Liza, “iniisip ko baka nakalimutan niya na ako.”

“Hindi ‘yan totoo, Ate,” sagot ni Lisa, pilit siyang pinapakalma. “Siguro na-busy lang siya. Prinsipe siya hindi ba? Marami siyang responsibilidad.”

Napangiti naman si Maria, pilit na pinapawi ang sakit. Ngunit sa gabi habang hawak-hawak ang scarf, bumalik ang tanong: “Bakit wala man lang mensahe?”

Sa isang malaking pagtitipon sa palasyo, nakatayo si Omar sa tabi ng prinsipe. Tinitingnan niya ang mga maharlika, ang mga negosyante, at ang mga diplomat na nagdaratingan. Sa isip niya, “Sa akin na mapupunta ang lahat ng kayamanan habang ang prinsipe abala sa kanyang kalungkutan. Walang kamalay-malay na ako ang kumokontrol.”

Lumapit ang isang negosyanteng Arabo. “Omar, narinig ko’y ikaw ang may hawak ng mga pondo para sa charity ng palasyo. Gusto kong makipag-ugnayan.”

Ngumiti naman si Omar, yumuko ng bahagya. “Ako ang bahala. Lahat ng dumadaan dito, dumadaan sa akin.”

At sa likod ng iyon nanatili ang lihim: ang kayamanang para kay Maria ay siya ngayong ginagamit sa sariling kapangyarihan.

Isang gabi, muling nagdasal si Prinsipe Ramin sa kapilya ng palasyo. Nakatitig siya sa mga kandila, ang mukha’y punong-puno ng pag-aalala.

“Kung ito ang tadhana na hindi ko na siya makikita,” bulong niya, “sana’y maging masaya siya. Pero bakit ganito ang pakiramdam? Parang may mali.”

Sa malayong Pilipinas, nakahiga si Maria sa banig, mahigpit na yakap ang scarf. “Kung talagang nakalimutan niya ako, sana kahit sa alaala hindi na ako mawala.”

At sa pagitan nilang dalawa ay nakatayo si Omar, ang lihim na hadlang, ang anino sa kanilang kapalaran.

Tatlong taon ang mabilis na lumipas sa kaharian ng Qatar. Sa bawat buwan, unti-unting bumalik ang sigla at lakas ng prinsipe. Mula sa dating payat at maputla, muli siyang tumayo ng matatag. Bumalik sa palasyo upang gampanan ang mga tungkulin bilang tagapagmana ng trono.

Ngunit sa kabila ng tagumpay, may isang alaala na hindi niya mabitawan: ang mukha ng isang dalagang Pilipina na nag-alay ng bahagi ng kanyang sarili.

Isang umaga, naglalakad si Prince Ramin sa hardin ng Palasyo kasama ang kanyang aide na si Karim. Malusog na ulit ang kanyang tindig—makisig, mataas ang balikat, ngunit may lungkot pa rin sa mga mata.

“Your Highness!” wika ni Karim. “Maganda na ang resulta ng huling iyong pagsusuri. Wala na kayong dapat ipangamba. Para kayong muling isinilang.”

Ngumiti ang prinsipe at marahang tumango. “Oo, Karim. May utang akong hindi ko pa rin mababayaran.”

Napatingin siya sa mga rosas na namumulaklak sa gilid ng hardin. Hinaplos niya ang isang puting bulaklak at sa isang iglap, bumalik sa isip niya ang alaala ni Maria—ang mapayat nitong katawan, ang payak na ngiti, at ang mga mata nitong puno ng tapang.

“Hindi ko siya makalimutan, Karim. Siya ang dahilan kung bakit nandito pa ako.”

Tahimik lang na tumango si Karim. Alam niyang wala siyang salitang kayang pumawi sa hinanakit ng prinsipe.

Sa mga sumunod na buwan, naging abala si Prinsipe Ramin sa mga tungkulin bilang kinatawan ng kanyang ama. Dumalo siya sa mga pulong ng mga diplomat, nagbigay ng talumpati sa harap ng kabataan, at pinangunahan ang mga seremonya ng kanilang kaharian. Ngunit sa bawat tagpo, palaging may kakulangan.

Kapag siya’y pumipirma ng kasunduan, ang isip niya bumabalik sa sandaling pumirma si Maria para sa operasyon. Kapag siya’y nagsasalita ng pag-asa, ang mukha ni Maria ang kanyang nakikita—ang babaeng nagbigay ng pag-asa sa kanyang buhay.

Isang gabi matapos ang isang malaking pagtitipon, nakaupo siya sa balkonahe ng kanyang silid, hawak-hawak ang lumang scarf na ibinigay niya kay Maria. Napapikit siya, iniisip, “Nasaan ka na kaya, Maria? Buhay ka pa ba o kinalimutan mo na ako?”

Madalas pa ring bumisita ang prinsipe sa kapilya ng palasyo. Doon sa harap ng mga kandila, lagi niyang inuukit ang parehong dasal.

“Diyos, kung may pagkakataon pa, ibalik mo siya sa akin. Hindi ko alam kung bakit wala na akong naririnig mula sa kanya, pero alam kong hindi matatapos sa alaala lang ang lahat.”

Habang nakaluhod, dumaloy ang luha sa kanyang mga mata. Kahit napapaligiran siya ng karangyaan, ramdam niyang hungkag ang puso niya.

Isang gabi, habang kumakain sila ng hapunan, napansin ng Reyna ang katahimikan ng anak. “Ramin, bakit parang malayo ang iniisip mo?” tanong nito, hawak ang kanyang kamay.

Umiling si Ramin, marahang ngumiti. “Wala po. Iniisip ko lang kung nasaan na kaya siya.”

Nagkatinginan na naman ang Hari at Reyna. Alam nila kung sino ang tinutukoy ng anak, ngunit wala silang masabi. Wala rin silang balita kay Maria dahil naniniwala silang nasa mabuting kalagayan ito sa Pilipinas. Ang hindi nila alam, may lihim na nakatago sa likod ng katahimikan ni Omar.

Samantala, sa Pilipinas, iba ang realidad. Si Maria ay patuloy na nakikibaka sa kahirapan. Nagtitinda siya sa palengke tuwing umaga at sa gabi naman ay nag-aalaga ng kanyang nanay na lalong nanghihina. Mahina rin ang kaniyang katawan, dala ng operasyon at pagod sa trabaho. Ngunit sa tuwing mapapatingin siya sa langit, iniisip niya ang prinsipe.

“Kung nasaan man siya ngayon, sana masaya siya,” bulong niya.

Sa kanyang dibdib, nakatago pa rin ang scarf—lumang-luma na ngunit nananatiling sagisag ng kanyang pag-ibig at sakripisyo.

Isang araw, tinanong siya ng kapatid na si Liza habang nag-aayos ng mga paninda, “Ate, naisip mo bang sulatan ulit ang prinsipe? Baka hindi lang nakarating ang mga mensahe mo noon.”

Napailing si Maria. “Ayoko nang maging pabigat sa kanya, Lisa. Prinsipe siya. May sarili siyang mundo. Siguro hanggang alaala na lang talaga ako.”

Ngunit sa kanyang puso, alam niyang hindi kailanman mawawala ang prinsipe sa kanyang isipan.

Sa palasyo’y nakaupo si Omar sa kanyang opisina. Binubuklat niya ang mga papeles na may kinalaman kay Maria—naroon ang kaniyang mga contact details. Lahat ay nakatago sa isang drawer. Pinagmasdan niya ito, ngumisi, at muling isinara ang drawer.

“Hindi na kayo magkikita,” bulong niya. “Hangga’t nasa akin ang lahat ng ito, mananatili kayong malayo.”

Ngunit hindi niya alam, hindi kayang burahin ng anumang pandaraya ang kapangyarihan ng tadhana. At sa parehong oras, sa magkabilang panig ng mundo, magkasabay na bumuntong-hininga si Prince Ramin at si Maria. Hindi man nila marinig ang isa’t isa, iisa lang ang dasal ng kanilang mga puso: ang muling magkita.

Tahimik ang gabi sa palasyo. Sa kanyang silid, nakaupo si Prinipe Ramin sa balkonahe, tanaw ang kumikislap na ilaw ng Doha. Sa kanyang mga kamay, mahigpit niyang hawak ang scarf na minsang ibinigay niya kay Maria. Ilang taon na ang lumipas ngunit parang kahapon lang nang ipagkatiwala ng dalaga ang kanyang buhay para mailigtas siya.

Ngunit hanggang ngayon, wala pa ring balita mula sa kanya. Wala ring tugon sa mga mensaheng ipinadala niya noon.

“Hanggang kailan ako maghihintay?” tanong niya sa sarili. “Hanggang kailan ko hahayaang takpan ng katahimikan ang lahat ng damdamin ko?”

Lumapit si Karim, dala ang ilang papeles. “Your Highness, may imbitasyon po mula sa Sultan ng Oman. Gusto nilang makipagpulong tungkol sa kalakalan.”

Hindi sumagot agad si Ramin. Nakatitig lang siya sa malayo tsaka marahang nagsalita. “Karim, may halaga pa ba ang lahat ng kasunduang ito kung may isang utang na hindi ko pa naibabalik?”

Nagulat si Karim. “Ano pong ibig niyong sabihin, Your Highness?”

Huminga ng malalim ang prinsipe. “Si Maria. Hindi ko siya matanggal-tanggal sa isipan ko. Bawat araw pakiramdam ko’y lalo akong nagkakasala dahil hindi ko siya nakikitang muli.”

Tahimik si Karim, ngunit bakas ang pag-unawa sa kanyang mukha. “Gusto niyo po bang hanapin ko siya?”

Tumango si Ramin nang mariin. “Oo. Ako mismong pupunta ng Pilipinas. Hindi ko na kayang umasa na lang. Kailangan ko siyang makita—hindi bilang prinsipe kundi bilang lalaking may utang na loob.”

Kinabukasan sa pagkainan, ipinahayag ng prinsipe ang kanyang plano. “Ama, Ina,” panimula niya. “Nagpasya na po ako. Pupunta ako sa Pilipinas.”

Nagulat ang Reyna, halos malaglag ang kutsara. “Ano, Ramin? Imposible! Ikaw ang susunod na hari. Hindi mo basta-basta pwedeng iwan ang kaharian.”

“Si Maria ang nagligtas sa akin,” mariing sagot ng prinsipe. “Kung hindi dahil sa kanya, baka patay na ako ngayon. Paano naman ako magiging mabuting pinuno kung hindi ko man lang siya kayang hanapin?”

Tumingin ang Hari sa kanyang anak, mabigat ang tingin. “Ramin, maraming panganib ang dala ng desisyon mo. Hindi mo alam kung anong buhay ang madadatnan mo roon. Baka hindi niya nanaising makita ka.”

Napakuyom ang kamao ng prinsipe. “Kung iyon ang totoo, tatanggapin ko. Ngunit kailangan kong marinig mula mismo sa kanya. Hindi mula sa katahimikan, hindi mula sa haka-haka, kundi mula sa sarili niyang bibig.”

Umiyak pa ang Reyna, hinawakan ang kamay ng anak. “Kung ito ang nais mo, hinding-hindi kita pipigilan. Pero mag-ingat ka, anak. Ang mundo sa labas ng palasyo ay hindi laging mabait.”

Agad na nag-ayos ng dokumento si Karim at ang ilang opisyal para sa biyahe ng prinsipe. Ngunit hindi lahat ay natuwa. Sa isang sulok ng palasyo, nanlilisik ang mata ni Omar habang pinagmamasdan ang mga utos ng prinsipe.

“Hindi pwedeng mangyari ‘to,” bulong niya. “Kapag nagkita silang muli, malalaman ang lahat at mawawala ang lahat ng hawak ko.”

Agad siyang nagplano kung paanong pipigilan ang biyahe, ngunit mas matatag ang pasya ni Ramin. Sa huling gabi bago bumiyahe, naglakad si Ramin sa bulwagan ng palasyo. Tanaw niya ang malalaking chandelier, ang mga retrato ng kanilang mga ninuno, at ang upuang yari sa ginto. Ngunit sa lahat ng iyon, wala siyang nakikitang halaga. Huminto siya sa harap ng isang salaming malaki, tinitigan ang sarili.

“Hindi ako magiging bihag ng trono. Kung may isa mang bagay na dapat kong gawin bilang tao, ito ay ang hanapin siya.” Sa kanyang dibdib, itinago niya ang lumang scarf.

Umaga sa harap ng palasyo, nakapila ang convoy na maghahatid sa prinsipe patungo sa paliparan. Nakabarong siya bilang simbolo ng paggalang sa bansang pupuntahan. Lumapit ang Hari, mahigpit ang yakap.

“Anak, sa pagbiyaheng ito, dala mo ang pangalan ng ating kaharian. Ngunit higit sa lahat, dala mo ang pangalan ng puso mo. Huwag mong kalimutan iyon.”

“Salamat, Ama,” sagot ng prinsipe, nangingilid ang luha. “Hindi ko kayo bibiguin.”

Lumapit din ang Reyna, hinawakan ang kanyang mukha. “Ramin, kung sakali man na hindi na siya ang babaeng nakilala mo, sana’y tanggapin mo pa rin.”

Ngumiti si Ramin, puno ng tapang. “Kung sino man siya ngayon, iyon ang gusto kong makita. Hindi ang alaala kundi ang totoo.”

Pumasok si Ramin sa loob ng itim na limousine. Sa kanyang mga mata, bakas ang tapang at pananabik. Habang lumalayo ang palasyo, mahigpit niyang hinawakan ang scarf ni Maria.

“Hintayin mo ako, Maria,” bulong niya. “Darating ako.”

Sa kabilang panig ng mundo, sa isang maliit na bayan sa Pilipinas, abala si Maria sa pagtitinda ng gulay sa palengke. Hindi niya alam, habang nag-aabot siya ng paninda sa isang suki, papalapit na ang araw na muling magbabanggaan ang kanilang mga mundo.

Maingay at magulo ang paligid ng Ninoy Aquino International Airport. Ang mga pasaherong kararating lang ay kanya-kanyang bitbit ng maleta. May mga sumasalubong na pamilya at may mga taxi driver na nagtutulakan ng pasahero. Sa gitna ng kaguluhan, isang convoy ng mga itim na sasakyan ang dahan-dahang pumasok sa arrival area.

Lumabas mula rito si Prince Ramin, nakasuot ng simpleng polo at pantalon ngunit hindi maitago ang kanyang karisma at dignidad. Kahit may ilang bodyguard siyang kasama, hindi niya pansin ang mga matang nakatingin sa kanya.

“Your Highness!” wika ni Karim habang inaalalayan siya. “Handa na ang hotel kung saan kayo mananatili.”

Umiling si Ramin. “Hindi ako pumunta rito para mag-stay sa hotel. Pupunta tayo kung nasaan man si Maria, ngayon din.”

Agad na nagtungo ang convoy sa Maynila. Dumaan sila sa matataong kalsada, mga jeepney na puno ng pasahero, mga vendor na naglalako ng prutas at sigarilyo, at mga batang naglalaro sa gilid ng kalsada. Para kay Ramin na sanay na sa malalawak at malilinis na daan ng Qatar, kakaiba ang lahat ng tanawin. Ngunit higit pa sa ingay at siksikan, ang kanyang mata’y nakatuon sa isang pangalan: Maria.

“Your Highness,” sabi ni Karim, hawak ang isang maliit na folder. “Ito po ang natunton naming impormasyon. Sabi ng ilang taga-rito, umuwi siya sa probinsya pero madalas ding lumuluwas sa Maynila para magtrabaho. At ito po ang address na nakuha namin.”

Kinuha ni Ramin ang papel, binasa at mariing tiniklop. “Dalhin ninyo ako roon.”

Makalipas ang ilang oras, bumaba ang convoy sa isang makipot na daan sa gilid ng Maynila. Hindi nagkasya ang malalaking sasakyan kaya’t napilitan silang maglakad. Habang papasok sila, naamoy nila ang halong usok, basura at pawis ng lungsod. Ang mga bata’y nakayapak na naglalaro ng tumbang preso. Ang mga nanay nama’y naglalaba sa batya sa gilid ng kanal. May ilan pang napahinto at nagbulungan nang makita ang matikas na banyaga na kasama ang mga bodyguard.

“Uy, sino ‘yun? Para yatang artista,” bulong ng isang ale.

“Naku, hindi artista. Mukhang mayaman,” sagot pa ng isa. “Eh anong ginagawa niyan dito?”

Si Ramin, bagama’t halata ang pagkailang, ay hindi na nagpatinag. Bawat hakbang niya ay mabigat, punong-puno ng pananabik at kaba.

Sa isang maliit na tindahan ng sari-sari, lumapit si Karim at nagtanong sa tindera. “Ate, baka po kilala ninyo si Maria Santos? Nakatira raw dito.”

Napatingin ang tindera tsaka tumuro sa dulong barong-barong. “Ah, diyan lang po sa looban pero mahirap ang buhay nila. Doon na po siya nagtitinda ng gulay sa palengke.”

Nagulat si Ramin. Hindi siya makapaniwalang ang babaeng minsang nagligtas ng kanyang buhay ay dito lang nakatira sa isang lugar na halos hindi kasya ang bawat bahay—tabi-tabi, yero’y butas, at dingding na gawa lang sa pinagtagpi-tagping kahoy.

Habang papalapit sila, lalo niyang naramdaman ang bigat sa dibdib. Sa bawat dingding na nadaanan niya, sa bawat batang nakasilip sa bintana, para bang unti-unti siyang natutunaw sa hiya.

“Ganito ang buhay na meron siya matapos ang lahat ng ginawa niya para sa akin?”

Huminto sila sa tapat ng isang maliit na barong-barong. Ang bubong, yero na halos bumigay na at ang sahig naman ay kawayan na malapit nang mabulok. Mula sa loob, narinig nila ang mahinang ubo ng isang matanda at ang tinig ng isang babae.

“Lisa, pakisilip nga kung may tubig pa sa timba,” wika ng babae.

Napakagat-labi si Ramin. Kilala niya ang tinig na iyon—si Maria. Gustong pumasok agad ni Ramin ngunit pinigilan siya ni Karim.

“Your Highness, baka mabigla siya. Baka hindi handa.”

Huminga ng malalim ang prinsipe. “Matagal na siyang naghihintay, at ako rin.”

Lumapit siya sa pinto ng barong-barong at dahan-dahang kumatok. Tatlong beses, mahina ngunit puno ng bigat. Sa loob, may yabag ng paa. Ilang segundo pa’y bumukas ang pinto.

Lumabas si Maria, payat, maputla at halatang pagod. Sa kanyang mga kamay, hawak niya ang isang palanggana ng labada. Napatingin siya kay Ramin. Una, hindi siya makapaniwala. Nanlaki ang kanyang mga mata, halos mabitawan ang palanggana.

“Prinsipe…” mahina niyang bulong, nanginginig ang tinig.

Si Ramin na noon ay nakatayo sa harap ng kanyang barong-barong ay tila naman natigilan. Hindi siya agad nakapagsalita. Ang imahe ng dalagang nagligtas sa kanya noon ay ibang-iba na ngayon. Hindi na ang maamong katulong na may ngiti kundi isang babaeng nilumpo ng kahirapan at pagod. Tumulo ang luha sa kanyang mga mata. Hindi niya inakalang ito ang madadatnan niya.

“Maria,” wika niya halos pabulong ngunit nanginginig sa emosyon. “Anong ginawa sa’yo ng mundo?”

At doon sa gitna ng makipot na looban, nagsimula ang pagbangon ng isang kwento—isang prinsipe at ang babaeng nagligtas sa kanya, muling pinagtagpo ng tadhana sa pinakahindi inaasahang lugar.

Nakatitig si Ramin kay Maria at para bang tumigil ang oras. Ang babaeng minsang nakilala niya sa palasyo, payat man ngunit may ningning sa mga mata, ngayon ay halos hindi na makilala. Payat na payat si Maria, kita na ang buto sa braso at ang kanyang balat ay maputla na tila walang dugong dumadaloy. Namumuo ang pawis sa kanyang noo kahit malamig ang hangin sa labas. Sa bawat hakbang niya palabas ng barong-barong, parang bigat na bigat na ang kanyang mga paa.

“Prinsipe, ikaw ba talaga ‘yan?” bulong ni Maria, halos hindi siya makapaniwala.

Tumango si Ramin na nanlalabo ang mga mata. “Oo, Maria. Ako ‘to. At ikaw?” Natigilan siya, hindi siya makapagsalita.

Nabitiwan ni Maria ang palanggana at kumalat ang labada sa lupa. Agad siyang yumuko para pulutin iyon. Ngunit nakita ni Ramin na halos manginig ang kanyang tuhod sa panghihina.

“Maria, huwag na!” Agad siyang yumuko at pinulot ang mga damit. Hindi niya na inalintana kung mababasa ang kanyang kamay.

Nagulat si Maria, nanlaki ang mga mata. “Your Highness, huwag niyo pong gawin ‘yan. Ako po ang dapat…”

“Hindi na ako prinsipe sa harap mo,” putol ni Ramin, mariin ang tinig. “Ako’y isang lalaki na may utang na loob, at nasasaktan ako sa nakikita ko.”

Hindi na makasagot si Maria. Pinagmasdan lamang niya ang prinsipe. At sa unang pagkakataon, matapos ang maraming taon, bumalik sa kanyang puso ang alaala ng mga ngiti at ng kahapong iniwan niya sa Qatar.

Pinapasok siya ni Maria sa maliit na barong-barong. Doon nasilayan ni Ramin ang masakit pang katotohanan. Ang kanilang tinitirahan ay gawa lamang sa pinagtagpi-tagping yero at kahoy. May isang lumang banig sa sahig, isang sirang mesa, at iilang gamit na halos wala nang halaga. Sa gilid ng silid ay naroon ang ina ni Maria, payat din at sakitin. Umubo ito ng malakas at agad na inalalayan ni Lisa, kapatid ni Maria.

“Maria, anak, sino ‘yung bisita natin?” mahinang tanong ng ina.

“Ah… siya po ‘yung prinsipe na tinulungan ko noon,” sagot naman ni Maria. Mahina ang boses ngunit puno ng respeto.

Nang marinig iyon, hindi na nakapagtiis si Ramin. Napayuko siya, pinisil ang tulay ng ilong at tumulo ang luha. “Ito ba ang kapalit ng lahat ng kabutihang ginawa niya para sa akin? Habang ako nasa palasyo, nababalutan ng ginto at kayamanan, siya ay namumuhay sa ganitong kalagayan.”

Lumapit si Ramin kay Maria at marahang hinawakan ang kanyang mga kamay. “Maria, bakit hindi mo sinabi sa akin? Bakit mo tiniis lahat ng ito nang mag-isa?”

Umiling si Maria at pilit ngumiti. “Ayokong isipin mong ginagawa ko ‘yun para gantihan mo ako. Ang pagligtas sa buhay mo, iyun ang pinakamalaking gantimpala sa akin.”

Lalong nadurog ang puso ng prinsipe. “Hindi, Maria. Hindi ko matatanggap na itong buhay mo habang ako’y namumuhay ng marangya.”

Tumulo ang luha ni Ramin at hindi niya ito napigilan. Tumalikod siya sandali, pinahid ang kanyang mga mata, ngunit bumalik muli ang mga luhang parang ilog.

Habang nag-uusap sila, biglang napahawak si Maria sa kanyang dibdib at umubo ng sunod-sunod. Agad na inalalayan siya ni Lisa.

“Ate, magpahinga ka na. Sabi ko sa’yo, ‘di ba, huwag kang masyadong magtrabaho.”

Ngunit ngumiti lamang si Maria. “Kailangan nating mabuhay, Lisa. Hindi tayo pwedeng umasa lang.”

Nakita ni Ramin ang pinipilit na lakas ng dalaga. Sa kanyang mga mata, hindi lang siya ang babaeng payat at sakitin. Isa siyang bayani at mas lalo lamang nadagdagan ang paghanga at pagmamahal niya dito.

Lumapit muli si Ramin at marahang hinaplos ang pisngi ni Maria. “Maria, nasasaktan ako makita kang ganito. Kung kaya ko lang, babawiin ko ang lahat ng sakit na ito at ililipat sa akin.”

Nagulat si Maria, nanginginig ang labi. “Prinsipe, huwag po. Hindi na ninyo kasalanan. Ako ang pumili ng buhay na ‘to.”

“Ngunit ako ang dahilan kung bakit ka naghirap,” mariin niyang tugon. “Kung hindi mo ako iniligtas, baka hindi ka ganito kahina ngayon. Hindi ako papayag na manatili kang ganito.”

At sa unang pagkakataon, bumigay ang damdamin ng prinsipe. Sa harap ng lahat, yumuko siya at doon lumuha ng malakas. Ang dating matatag at marangal na prinsipe, ngayon ay nakaluhod sa harap ng isang payak na babae—hindi dahil sa utang kundi dahil sa tunay na damdamin.

Tahimik ang silid. Si Lisa at ang ina ni Maria ay nagulat nang makita ang prinsipe, isang lalaking sanay sa karangyaan, lumuha para sa kanilang mahal sa buhay. Si Maria naman ay napaiyak din, hindi dahil sa awa sa sarili kundi sa bigat ng pagmamahal na nakikita niya kay Ramin.

“Prinsipe,” bulong niya’t nanginginig ang tinig. “Bakit kayo umiiyak para sa isang katulad ko?”

Tumingala si Ramin, namumula ang mga mata. “Dahil hindi ka katulad ng iniisip mo, Maria. Ikaw ang dahilan kung bakit ako buhay. At ngayon ikaw ang dahilan kung bakit ako umiiyak… dahil ikaw ang pinakamahalagang tao sa akin.”

At sa gabing iyon, sa loob ng maliit na barong-barong, pinagsama ng tadhana ang dalawang pusong matagal nang nagdurusa. Isang prinsipe na nakatakas sa kamatayan at isang babaeng sakitin ngunit matatag. Parehong umiiyak, parehong nasasaktan, ngunit parehong muling pinagtatagpo ng pag-ibig.

Mainit ang hapon sa looban. Nakaupo si Maria sa maliit na bangko, pilit na tinutulungan ng kapatid niyang si Liza na mag-ayos ng panindang gulay. Sa kabila ng payat na katawan at paulit-ulit na ubo, nagpupumilit pa rin siyang kumilos.

“Maria, magpahinga ka na muna,” sabi ni Lisa na nag-aalala. “Ako nang bahala rito.”

Umiling si Maria, pilit na ngumiti. “Kailangan kong tumulong, Lisa. Hindi tayo kikita kung lagi akong nakahiga.”

Nasa gilid lamang si Prince Ramin, tahimik na pinagmamasdan ang bawat galaw ni Maria. Gusto niyang tutulan pero alam niyang mayabang ang pride ng dalaga. Ngunit bago pa siya makasagot, biglang napahinto si Maria. Napahawak sa kanyang dibdib at bumagsak sa lupa.

“Ate!” sigaw ni Lisa.

“Maria!” halos pasigaw din na sabi ni Ramin. Agad siyang sumugod at inalalayan ang dalaga. Nanlalamig ang katawan ni Maria, halos wala nang malay. Mahina ang tibok ng kanyang pulso.

Agad na sumigaw si Ramin sa mga tao sa paligid. “Ambulansya! Tawagin ninyo ang ambulansya!”

Nagkagulo ang mga kapitbahay. May tumakbo sa kanto para humingi ng saklolo. May nagdala ng tubig at may nag-alok ng tricycle para madala agad sa pinakamalapit na ospital.

“Your Highness, andito na tayo,” sabi ni Karim na agad na tumulong.

Hindi na nag-aksaya ng oras si Ramin. Siya mismo ang nagbuhat kay Maria, marahang inakay papunta sa tricycle. Sa kabila ng usok at ingay ng kalsada, tanging tinig niya lang ang naririnig ni Maria.

“Huwag kang bibitaw, Maria. Hindi ko hahayaang mangyari ‘to sa’yo.”

Mabilis na dinala si Maria sa emergency room. Nagsitakbo ang mga nurse at doktor. Agad na isinaksak sa kanya ang oxygen at sinuri ang kanyang katawan.

“Doc, kamusta siya?” halos sumigaw si Ramin, hawak ang balikat ng pangunahing doktor.

“Mahina ang katawan niya,” sagot ng doktor na seryoso. “Malnourished at kulang sa tamang gamot. Pagkatapos ng naging kidney donation siya, hindi siya nakatanggap ng wastong pangangalaga. Kailangan siyang ma-admit agad.”

Nanlaki ang mga mata ni Ramin. “Ano? Imposible. Nagbigay kami ng pera para sa kanya. Nag-utos ang aking ama na siya’y alagaan.”

Nagkatinginan ang mga doktor. “Wala kaming record na nakatanggap siya ng ganoong suporta. Ang nakalagay sa amin, charity case lang siya at walang sapat na pondo.”

Halos mabingi si Ramin sa narinig, napahawak siya sa kanyang ulo nang lumo. “Ibig sabihin, lahat ng perang iyon hindi nakarating kay Maria.”

Kinabukasan, dumating ang social worker ng ospital dala ang ilang lumang dokumento. “Sir, ito pong mga papeles ni Maria. Nakasaad dito na nag-donate siya ng kidney pero wala pong nakalagay na follow-up fund para sa kanya.”

Kinuha ni Ramin ang mga papel at halos mapunit sa galit ang kanyang mga kamay. “Imposible. Nag-utos ang hari mismo. May personal assistant na nag-asikaso ng lahat.”

“Kung ganoon,” tugon ng social worker, “may taong nagsinungaling. Ang perang iyon hindi po nakarating kay Maria.”

Lumabas si Ramin ng ospital at dumiretso sa parking lot. Humagulhol sa galit.

“Omar,” bulong niya, nanginginig ang kamao. “Ikaw lang ang may hawak ng lahat ng papeles. Ikaw lang ang may kakayahang gawin nito. Niloko mo kami. Niloko mo si Maria.”

Sa unang pagkakataon, nakita ni Karim ang prinsipe na hindi lang umiiyak kundi nanginginig sa galit. “Your Highness, kalma lang muna kayo.”

“Hindi ako kakalma!” sigaw ni Ramin. “Dahil habang ako’y nasa palasyo, iniisip kong maayos ang buhay niya, ngunit ito pala ang dinanas niya. Kung hindi ko siya pinuntahan dito, baka namatay na siya nang hindi ko man lang nalaman ang katotohanan.”

Balik sa ospital, nagising si Maria. Namataan niya ang prinsipe na nakaupo sa tabi ng kanyang kama, hawak-hawak ang kanyang kamay. Mapula ang mga mata nito sa pag-iyak, ngunit hindi niya na tinago ang emosyon.

“Prinsipe,” mahinang tinig ni Maria.

“Shh, huwag ka na magsalita,” sagot ni Ramin, pinipisil ang kanyang kamay. “Alam ko na ang lahat. Niloko ka nila. Ang perang para sa’yo… ninakaw. Hindi ko hahayaang magpatuloy ito.”

Napaluha si Maria. “Hindi ko po kailanman hinangad ang pera. Ang gusto ko lang ay mabuhay kayo.”

Lalong nadurog si Ramin. “At habang iniligtas mo ako, pinabayaan kitang masaktan. Pero hindi na mauulit, Maria. Hindi na.”

Lumuhod si Ramin sa tabi ng kama ni Maria, hawak ang kanyang dalawang kamay. “Ipinapangako ko sa’yo, mula sa araw na ‘to, ako mismo ang mag-aalaga sa’yo. Ako mismo ang titindig, lalaban sa sinumang nanakit sa’yo. At kahit buong mundo pang humadlang, hindi na kita pababayaan.”

Tumulo ang luha sa pisngi ni Maria. Mahina siyang ngumiti. “Salamat, Ramin.”

At sa gabing iyon, habang nagbabantay ang prinsipe sa tabi ng kama ng isang simpleng dalaga, nagsimula ang bagong yugto ng kanilang kwento. Hindi na tungkol sa utang na loob lamang, kundi sa pagmamahal na unti-unting nabubuo sa gitna ng sakit at katotohanan.

Tahimik ang silid ng ospital. Tanging tunog ng monitor ang maririnig. Mahimbing ang tulog ni Maria matapos ang ilang araw ng gamutan. Sa kanyang tabi, nakaupo si Prince Ramin, nakatanaw sa kanya parang bantay na ayaw bumitiw. Ngunit sa loob ng prinsipe, nag-aalab ang galit. Hindi niya matanggap na habang siya’y nagpapasalamat sa palasyo, may isang taong nagtaksil sa kanila.

“Karim!” malamig na utos niya. “Ipatawag mo ang embahador at ang opisyal ng palasyo. Oras na para malaman ang lahat ng katotohanan.”

Kinabukasan, nagtipon ang mahahalagang tao sa isang malaking hall ng embahada ng Qatar sa Maynila. Naroon ang mga kinatawan ng pamilya Al-Rashid, ang mga opisyal ng palasyo, at mismo ang Hari at Reyna na dumating sakay ng kanilang pribadong eroplano nang mabalitaan ang nangyari kay Maria.

Tumayo si Ramin sa gitna, hawak ang mga dokumentong nakuha mula sa ospital at sa social worker.

“Mga mahal kong magulang at mga opisyal ng ating palasyo,” panimula niya, nanginginig ang boses. “Natuklasan ko ang isang katotohanan na hindi natin kayang ipagsawalang-bahala. Ang perang dapat para kay Maria, ang babaeng nagligtas ng aking buhay, ay hindi kailanman nakarating sa kanya.”

Nagkagulo ang mga tao.

“Imposible!” sigaw pa ng isa.

“Paano nangyari ‘yon?” tanong pa ng iba.

Itinaas ni Ramin ang isang folder. “Narito ang ebidensya. Mga pekeng pirma at ni isang resibo ng pagtanggap ay walang record. Ang lahat ng ito ay hawak ng taong pinagkatiwalaan natin ng buong puso.”

Mabigat ang yabag nang pumasok si Omar sa hall, hawak ang dalawang gwardya. Payapa ang mukha niya ngunit bakas sa kanyang mga mata ang kaba.

“Omar!” malakas na tinig ng Hari. “Ikaw ba ang may gawa nito?”

Huminga ng malalim si Omar, pilit na ngumiti. “Mahal na Hari, isa pong malaking pagkakamali ito. Hindi ko alam kung saan nanggagaling ang mga dokumentong ‘yan. Isa itong maling paratang.”

“Tumigil ka na!” putol pa ni Ramin, halos pasigaw. “Ako mismo ang nakakita ng lahat. Ang mga liham na ipinadala ko kay Maria, hindi man lang nakarating. Ikaw ang may hawak ng lahat ng papeles. Ikaw lang ang may kapangyarihan para itago ang katotohanan.”

Nanlaki ang mga mata ni Omar, nataranta. “Your Highness… Ginagawa ko lang ito para sa ikabubuti ng palasyo. Kung naging tahimik si Maria, hindi na siya muling babalik. Hindi siya bagay sa mundo natin.”

“Hindi siya bagay?” mariing tugon ni Ramin, nanginginig ang kamao. “Mas karapat-dapat siya kaysa sa’yo. Siya ang nagligtas ng buhay ko. Habang ikaw, ikaw ang nagtaksil sa amin.”

Tumayo ang Hari mula sa kanyang upuan, nanginginig sa galit. “Omar, itinuring kitang anak. Pinagkatiwalaan kita ng kayamanan at kapangyarihan. At ito ang iginanti mo? Ninakawan mo ang babaeng nagligtas ng aking dugo’t laman.”

Lumuhod si Omar, umiiyak. “Mahal na Haring patawad. Nadala lang ako ng tukso. Akala ko’y kaya kong pagtakpan. Hindi ko akalain…”

“Hindi mo akalaing mabubunyag ang lahat!” putol ng Hari, mariing tinig. “Ngayon wala ka nang karapatang manatili sa posisyon mo at higit sa lahat, may kaparusahan ka sa ginawa mo.”

Nagbigay ng hudyat ang Hari. Agad na lumapit ang dalawang gwardya at pinusasan si Omar.

“Hindi kayo pwedeng ganito!” sigaw ni Omar na nagpupumiglas. “Ako ang tumulong magpatakbo ng palasyo. Ako ang nagdala ng maraming kasunduan. Hindi niyo ako pwedeng itapon.”

Lumapit si Ramin, malamig ang mga mata. “Mas gugustuhin kong mawalan ng isang kasunduan kaysa mawalan ng isang Maria. Dahil ang tunay na yaman, Omar, ay mga taong marunong magpahalaga.”

Habang inilalabas si Omar ng mga gwardya, halos mabingi ang lahat sa kanyang sigaw. Ngunit para kay Ramin, iyon ay parang musika ng katarungan.

Pagkatapos ng kaguluhan, bumalik si Ramin sa ospital upang tingnan si Maria. Pagpasok niya sa silid, naroon si Maria, gising na at nakatanaw sa kanya.

“Anong nangyari?” mahinang tanong ng dalaga.

Lumapit si Ramin at hinawakan ang kanyang kamay. “Lumabas na ang katotohanan. Ninakaw nila ang dapat ay para sa’yo. Pero tapos na ‘yun, Maria. Wala nang makakahadlang sa akin para ipaglaban ka.”

Nagulat naman si Maria at napaluha. “Hindi ko naman po kailangan ng pera. Ang mahalaga po, ligtas kayo.”

Umiling si Ramin, tumulo ang luha. “Hindi. Ang mahalaga ngayon, ligtas ka rin. At sisiguraduhin kong mula sa araw na ‘to, hindi ka na muling maghihirap.”

Sa palasyo, inilabas ang opisyal na pahayag ng Hari at Reyna. Ipinaalam nila sa buong kaharian ang pagtataksil ni Omar at ang kabayanihan ni Maria.

“Ang babaeng Pilipina na nagligtas sa buhay ng ating prinsipe,” anunsyo ng Hari, “ay biktima ng kasakiman. Ngunit mula ngayon, siya ay ituturing na bayani ng kaharian.”

Sa ospital, nakaupo si Maria, tahimik na umiiyak habang pinapakinggan ang balita mula sa telebisyon. Sa kanyang tabi, nakahawak ang prinsipe sa kanyang kamay. Hindi na ito bumibitaw. At sa gabing iyon, nagsimula ang panibagong yugto. Hindi na lihim kundi lantad sa buong mundo ang katotohanan ng kanilang kwento.

Tahimik ang gabi sa ospital. Sa loob ng silid, tanging ilaw mula sa lampshade ang nagbibigay ng liwanag. Nakahiga si Maria sa kama, mahimbing ang tulog matapos ang isa pang araw ng gamutan. Sa kanyang tabi, nakaupo si Prinipe Ramin—hindi sa malambot na sofa na inihanda para sa kanya kundi sa matigas na upuan. Hawak ang maliit na bimpo, pinupunasan niya ang pawis sa noo ni Maria, marahang parang natatakot siyang masaktan ito.

Sa bawat dampi, dama niya ang init ng balat ng dalaga at ang bigat ng responsibilidad sa kanyang puso. “Kung sana noon pa kita nahanap,” bulong niya, “hindi mo sana naranasan ang lahat ng hirap na ito.”

Makalipas ang ilang oras, nagising si Maria. Napansin niya agad ang prinsipe na nakatulog sa tabi ng kanyang kama, nakayuko at mahigpit pa ring hawak ang kaniyang kamay.

“Prinsipe,” mahina ang tawag niya.

Nagising si Ramin at agad na tumayo. “Maria, gising ka na. Kamusta ang pakiramdam mo?”

“Mas magaan na po,” sagot niya. Mahina ang tinig ngunit may ngiti. “Pero bakit kayo nandito pa? Hindi niyo na kailangang magbantay.”

Umiling si Ramin, seryoso ang mga mata. “Hindi ako aalis. Hindi ko hahayaang muli kang mag-isa.”

Nag-init ang pisngi ni Maria. Noon lang niya nakita ang isang prinsipe, isang lalaking may kayamanan at kapangyarihan na handang magpakababa para sa kanya.

Kinabukasan, dumating ang almusal—lugaw at prutas. Sa halip na iwan sa mesa ng mga nars, personal itong kinuha ni Ramin at inilapit kay Maria.

“Subukan mong kumain, Maria,” wika niya.

Nagulat naman si Maria. “Your Highness! Hindi niyo na kailangang gawin ‘yan. May mga nurse naman.”

“Gusto ko na ako mag-alaga sa’yo!” putol ng prinsipe, sabay isubo sa kanya ng kutsara ng lugaw.

Napakagat-labi si Maria na hihiya, ngunit tinanggap niya rin ito. Habang kumakain, hindi niya mapigilang ngumiti. “Ngayon lang ako pinakain ng isang prinsipe.”

Natawa rin si Ramin. “At ngayon lang ako nakakita ng babaeng mas mahalaga sa akin kaysa sa lahat ng gintong hawak ko.”

Napatigil si Maria. Hindi siya nakasagot. Ngunit sa kanyang puso, may kakaibang tibok na nagsimulang sumulpot.

Makalipas ang ilang araw, pinayagan ng doktor si Maria na maglakad-lakad sa hallway para lumakas ang katawan. Nasa gilid niya si Ramin, handang alalayan siya. Habang naglalakad sila, napatingin si Maria sa ibang pasyente—mga batang may karamdaman, matatandang nag-iisa, at mga pamilyang nagbabantay.

“Marami rin palang mas malalang kalagayan kaysa sa akin,” mahina niyang sabi.

Tumango naman si Ramin. “Oo. Kaya nga’t mula ngayon, gusto kong hindi ka na muling mapabilang sa mga nahihirapan. Ang gusto ko, makita ka namang masaya, malusog, at may bagong simula.”

Napatingin si Maria sa kanya, ramdam ang sinseridad. “Prinsipe, bakit niyo ginagawa lahat ng ‘to para sa akin? Hindi ba sapat na nagkita tayong muli?”

Huminto si Ramin, tumingin nang diretso sa kanyang mga mata. “Dahil hindi lang ito tungkol sa utang na loob, Maria. Gusto kong makilala ka pa bilang ikaw. Hindi bilang katulong, hindi bilang donor, kundi bilang isang babaeng may pusong mas dakila kaysa sa akin.”

Habang bumabalik sila sa silid, nadapa si Maria ng bahagya dahil sa panghihina ng tuhod. Agad naman siyang sinalo ni Ramin.

“Ayos ka lang ba?” tanong nito na nag-aalala.

Ngumiti si Maria, bahagyang natawa. “Oo, pero nakakahiya. Lagi na lang akong nadadapa.”

Ngumiti rin si Ramin. At sa unang pagkakataon, sabay silang natawa. Ang tawa nila ay umalingawngaw sa hallway ng ospital at ang mga nurse ay napatingin, nagulat na makita ang isang prinsipe na natatawa ng buong puso. Sa sandaling iyon, nawala ang lahat ng agwat. Walang maharlika, walang mahirap. Dalawang puso lamang na natutong magsabay sa saya.

Sa gabing iyon bago matulog, muli silang nag-usap. Nakaupo si Ramin sa gilid ng kama ni Maria, hawak ang kaniyang kamay.

“Maria,” seryosong wika ng prinsipe. “Sa bawat araw na kasama kita, lalo kong naiintindihan na hindi aksidente ang lahat ng nangyari. Ipinadala ka sa akin hindi lang para iligtas ako kundi para ipakita kung anong tunay na halaga ng buhay.”

Naluha si Maria, bahagyang natawa. “Prinsipe… baka dala lang ng awa ang lahat ng ‘yan.”

Umiling si Ramin, marahang hinaplos ang kanyang pisngi. “Hindi ito awa, Maria. Ito ay paghanga at higit pa.”

Hindi na nakasagot si Maria. Ngunit bago niya ipinikit ang mga mata, isang ngiti ang sumilay sa kanyang labi. Unti-unti na ngang lumalapit ang kanilang loob at ang pag-aalaga ng prinsipe ay nagiging tulay ng damdaming matagal nang itinatago ng kanilang puso.

Magaan ang pakiramdam ni Maria makalipas ang ilang linggo sa ospital. Nakakalakad na siya nang hindi kinakailangang alalayan ng nurse at unti-unti nang bumabalik ang kulay sa kanyang pisngi. Ngunit higit sa gamot, higit sa gamutan, may isang bagay pa na mas naging dahilan ng kanyang paggaling: ang presensya ng prinsipe.

Tuwing umaga, siya ang unang bumabati. Tuwing gabi, siya ang huling nagbabantay bago matulog si Maria. Hindi na ito ang dating prinsipe na nakikita lamang sa telebisyon o larawan kundi isang lalaking tunay na handang magsakripisyo para sa kanya.

Isang umaga, nagising si Maria at naamoy ang bagong lutong lugaw. Pagmulat niya, nakita niya si Ramin na pawis na pawis habang hawak ang isang maliit na lutuan na hiningi pa raw sa kusina ng ospital.

“Prinsipe,” gulat niyang sigaw. “Bakit po kayo nagluluto? Baka po mapaso kayo?”

Ngumiti si Ramin, pinunasan ang pawis sa noo. “Hindi ako prinsipe ngayon. Ako ang tagapagluto mo. Subukan mong tikman.”

Kinuha ni Maria ang mangkok at sumubo, napangiti siya. “Masarap. Pero halatang hindi kayo sanay.”

Napahagikgik si Ramin. “At least buhay ka para pintasan ako.”

Nagtawanan sila at sa simpleng sandaling iyon, naramdaman nilang wala na ang pagitan ng palasyo at ng barong-barong.

Habang nakaupo sila sa gilid ng kama, nagkwentuhan sila tungkol sa kanilang nakaraan.

“Alam mo ba,” simula ni Maria, “nung bata ako, pangarap kong maging guro. Pero dahil sa hirap ng buhay, hindi na natuloy. Kaya napunta ako sa pagiging katulong.”

Tahimik na nakinig si Ramin, walang putol. Nang matapos siya ay tumingin ito sa kanya. “Kung gusto mo pa ring maging guro, tutulungan kitang tuparin ‘yan.”

Napatulala si Maria. “Prinsipe… hindi niyo na kailangang gawin ‘yan.”

“Hindi ko kailangan pero gusto ko,” sagot ni Ramin, mariin ang mga mata. “Dahil gusto kong makilala ka. Hindi lamang kung sino ka noon kundi kung sino ang gusto mong maging bukas.”

Nag-init ang pisngi ni Maria. Sa unang pagkakataon, nakaramdam siya ng pag-asa para sa pangarap na matagal niya nang ibinaon.

Isang hapon, pinilit ni Maria na maglakad-lakad sa maliit na hardin ng ospital. Kasama niya si Ramin na para bang bantay-sarado.

“Ayos lang ako. Hindi mo na kailangang hawakan ‘yung braso ko,” sabi ni Maria, naiilang.

“Hindi ako kampante,” sagot naman ni Ramin na seryoso.

Napailing si Maria, ngumiti ito nang pilya. “Kung ganoon, magpustahan tayo. Kapag nakalakad ako hanggang dulo na hindi nadadapa, hindi mo na ako hahawakan bukas.”

Tinanggap ni Ramin. Ngunit sa gitna ng kanilang lakad, biglang may batang tumakbo at muntik na siyang mabangga. Agad siyang sinalo ng prinsipe.

“Aha!” tawa ni Maria. “Nadaya ako. Panalo ka na naman.”

Ngumiti si Ramin. “Hindi ko ipapatalo ang buhay mo kahit sa pustahan.”

Sabay silang natawa at ang kanilang halakhak ay umalingawngaw sa paligid. Tila ba dalawang matatag na magkasintahan, hindi isang prinsipe at isang dating katulong.

Kinagabihan, habang nakaupo sila sa tabi ng bintana ng silid, tanaw ang ilaw ng Maynila, nagkaroon sila ng seryosong usapan.

“Maria,” wika ni Ramin. “Alam mo ba kung bakit hindi kita makalimutan kahit lumipas ng maraming taon?”

Umiling si Maria. “Bakit?”

“Dahil ikaw ang unang taong hindi humingi ng kahit anong kapalit ng kabutihan mo. Sa palasyo, madalas lahat ay may kapalit. Pero ikaw, ibinigay mo ang lahat ng walang hinihingi. At doon ko nakita kung ano ang tunay na halaga ng buhay.”

Naluha si Maria, napatingin sa kanya. “Kung ganoon, bakit ako? Sa dinami-rami ng tao, bakit ako pa ang minahal ng Diyos na mailigtas ang buhay mo?”

Ngumiti si Ramin, marahang hinawakan ang kanyang kamay. “Siguro dahil nakatadhana na tayong magtagpo.”

Pagbalik sa kama, nahiga si Maria habang nakaupo naman si Ramin sa kanyang tabi. Bago pumikit, marahan niyang binitawan ang isang salita.

“Salamat. Hindi dahil prinsipe ka, kundi dahil tao ka na nagmamalasakit.”

Napangiti si Ramin, pinisil ang kanyang kamay. “At salamat Maria, dahil pinaalala mo sa akin na kahit prinsipe ako, tao rin akong marunong magmahal.”

At sa gabing iyon sa katahimikan ng ospital, unti-unti nang hinabi ng tadhana ang damdamin ng dalawang pusong dati pinaghiwalay ng kahirapan at kapangyarihan. Ngayon naman ay pinagtatabi ng malasakit at pag-ibig na nagsisimulang umusbong.

Isang umaga, dumating si Prince Ramin sa ospital na may dalang malaking ngiti at makapal na sobre. Nakaupo si Maria sa gilid ng kama, mahina pa rin ngunit malusog na ang itsura kaysa dati.

“Maria,” panimula ng prinsipe, puno ng pananabik ang boses. “Oras na para bumangon ka hindi lang sa sakit kundi pati sa hirap ng buhay. Ipinatawag ko ang iyong pamilya. Dadalhin ko kayo lahat sa Qatar.”

Nanlaki ang mata ni Maria. “Ano? Prinsipe… hindi pwede. Wala kaming pera. Wala kaming…”

Ngumiti si Ramin, inilapit ang kamay niya sa dalaga. “Ako ang bahala sa lahat. Hindi mo na kailangang mag-alala pa. Karapat-dapat kayong makaranas ng buhay na hindi pa ninyo natikman.”

Kinabukasan, dumating sa ospital si Lisa at ang ina ni Maria. Nakangiti silang pareho ngunit halata ang pagkabigla. Sa kanilang tabi, naroon ang ilang opisyal mula sa embahada ng Qatar.

“Ate!” sigaw ni Lisa, halos hindi siya makapaniwala. “Totoo ba ‘to? May mga ticket daw kami pa-Qatar!”

“Oo,” nakangiting sagot naman ni Ramin. “May eroplanong naghihintay para sa inyo at mula ngayon, hindi na kayo matutulog sa barong-barong. Hindi na kayo magigising sa gutom. Dadalhin ko kayo sa tahanang karapat-dapat sa inyo.”

Nag-iyakan sila at tumingin ang ina ni Maria sa prinsipe. “Mahal na prinsipe, hindi namin alam kung paano ka pasasalamatan. Binuhay mo ang anak ko. Ngayon, pati kami, binigyan mo ng panibagong buhay.”

Napaluha si Ramin, yumuko. “Ako ang dapat na magpasalamat. Kung hindi dahil kay Maria, wala rin ako ngayon.”

Ilang araw matapos ay nakahanda na ang lahat. Dumating ang convoy ng sasakyan upang sunduin ang pamilya ni Maria. Nagtipon ang mga kapitbahay, halos hindi makapaniwala sa nakikita.

“Si Maria papunta ng Qatar!” sigaw ng isang kapitbahay. “Kasama pa buong pamilya. Diyos ko, parang pelikula.”

Habang sakay sila ng sasakyan, mahigpit na magkahawak ang kamay nina Maria at Ramin. Sa unang pagkakataon, dama ni Maria na hindi na siya nag-iisa sa laban. Pagdating nila sa paliparan, sinalubong sila ng private jet ng pamilya Al-Rashid. Hindi naman makapaniwala si Lisa habang ang kanilang inay halos hindi mapigilan ang luha.

“Ate, para tayong nananaginip!” sigaw ni Lisa, hawak ang kamay ng kapatid.

Ngumiti si Maria, tumingin kay Ramin. “Kung panaginip man ito, ayoko nang magising.”

Sa loob ng jet, punong-puno ng pagkain, magarang upuan at serbisyong hindi pa nila naranasan. Nakatitig si Maria sa bintana, tanaw ang Pilipinas habang unti-unti silang umaangat.

“Paalam Pilipinas,” bulong niya. “Salamat sa lahat ng alaala. Pero ngayon, isang bagong buhay na ang naghihintay sa amin.”

Niyakap siya ng ina. “Anak, salamat sa lahat ng sakripisyo mo. Ngayon, nararamdaman kong may gantimpala pala talaga ang pagtitiis.”

Hinawakan ni Ramin ang balikat ni Maria. “Hindi lamang gantimpala, Maria. Ito’y simula ng bagong yugto ng ating buhay… magkasama.”

Paglapag nila sa Qatar, sinalubong sila ng maharlikang convoy at isang banda ng musikero. Ang mga tao ay nagtipon upang makita ang prinsipe at ang babaeng kilala na ngayon bilang kanyang tagapagligtas. Nang dumating sila sa palasyo, halos manginig sa kaba si Lisa.

“Ate, parang hindi ako makahinga. Para tayong nasa ibang mundo.”

Ngumiti naman si Maria, hinawakan ang kamay ng kapatid. “Huwag kang matakot. Ang mahalaga magkasama tayo.”

Pagpasok nila, sinalubong sila ng Hari at Reyna. Lumapit ang Reyna kay Maria at niyakap siya. “Maria, mula ngayon hindi ka na isang dayuhan. Ikaw ay bahagi na ng aming pamilya.”

Napahagulgol si Maria. “Maraming salamat po, Mahal na Reyna. Hindi ko akalaing mararanasan ko ang ganito.”

Sa gabi, may maliit na piging sa loob ng palasyo bilang pagsalubong. Nakasuot si Maria ng simpleng bestidang ibinigay ng Reyna habang ang kanyang pamilya naman ay nakaupo sa isang hapag na punong-puno ng pagkain.

“Maria,” bulong ni Ramin habang magkahawak ang kanilang kamay. “Ngayon mo na nakikita ang mundo ko. Ngunit sana’y makita mo rin na mas mahalaga ka sa lahat ng ito.”

Napaluha si Maria, ngumiti. “At ngayon ko rin nararamdaman, Ramin, na hindi lang ako bahagi ng mundo mo. Ikaw din, bahagi na ng mundo ko.”

At sa gitna ng karangyaan, natutunan ni Maria at ng kanyang pamilya na ang tunay na kayamanan ay hindi ang ginto o palasyo kundi ang pag-ibig at pagkakasama ng mga pusong nagmamahalan.

Matahimik ang umaga sa Qatar, ngunit sa loob ng palasyo, abala ang lahat. Ang mahahabang kurtina ay pinalumutian ng ginto at pulang seda. Ang mga bulaklak na mula pa sa iba’t ibang bansa ay nakahilera sa bawat pasilyo at ang engrandeng bulwagan ay kuminang sa ilalim ng mga chandelier. Ngunit higit sa lahat ng ito, ang puso ni Maria ang pinakakinakabahan.

Sa isang silid, nakasuot siya ng maputing gown na gawa ng pinakamagaling na taga-disenyo ng Qatar. Simple ngunit elegante, tila sinadya upang ipakita ang kanyang pagiging payak ngunit marangal.

“Ate!” bulong ni Lisa, halos maiyak habang inaayos ang belo niya. “Hindi ko pa rin ma-imagine na ikaw ang ikakasal sa prinsipe.”

Napangiti naman si Maria, tumulo ang luha. “Ni sa panaginip, hindi ko rin inisip na mangyayari ito. Pero ngayon nandito na ako, at hindi dahil sa prinsipe siya kundi dahil mahal ko siya.”

Samantala, sa kabilang silid, si Prince Ramin naman ay nakasuot ng tradisyonal na barong Arabo na may burdang ginto. Sa kanyang dibdib, nakapako ang pin ng maharlikang pamilya. Ngunit sa kabila ng karangyaan ng kasuotan, ang kaniyang mga mata’y nakatuon lamang sa iisang bagay: ang sandali ng pagkikita nila ni Maria sa altar.

“Your Highness,” wika ng Hari at lumapit sa kanya. “Handa ka na ba?”

Ngumiti naman si Ramin, mariin ang tinig. “Oo, Ama. Ngayon lang ako tunay na naging handa dahil hindi lang ito kasal ng isang prinsipe. Ito ay kasal ng isang lalaking nakatagpo ng kanyang tunay na pag-ibig.”

Puno ng tao ang bulwagan—mga diplomat, maharlika, at mamamayan ng Qatar na imbitado upang saksihan ang kasal. Nang bumukas ang malalaking pinto, sabay-sabay na tumayo ang lahat. Pumasok si Maria, dahan-dahang naglalakad sa aisle habang inaakay ng kanyang ina. Nakasuot siya ng belo, ngunit kahit natatakpan ang mukha, bakas ang kanyang ganda at dignidad.

Habang naglalakad, naririnig niya ang bulungan ng mga tao.

“Iyan ba ang dating katulong? Napakaganda niya ‘no?”

“Para siyang reyna.”

“Kung siya ang nagligtas sa buhay ng prinsipe, eh ‘di karapat-dapat nga lang talaga siya.”

Naluha pa si Maria sa mga salitang iyon. Sa bawat hakbang, naaalala niya ang hirap ng nakaraan—ang barong-barong, ang paglalaba, ang mga pangungutya. At ngayon, siya’y tinatanggap ng buong kaharian.

Pagdating sa harap, sinalubong siya ni Ramin. Tinanggal nito ang belo niya at tinitigan siya ng buong pagmamahal.

“Maria,” bulong niya. “Sa wakas, nandito ka na.”

“Ramin,” sagot niya at nangingilid ang luha. “Mula ngayon, hindi na kita iiwan.”

Isinagawa ang seremonya. Ang Imam ay nagbigay ng mga salita tungkol sa pagmamahal, sakripisyo, at paninindigan. Dumating ang oras ng panata. Unang nagsalita si Ramin.

“Sa harap ng Diyos, ng aking pamilya, at ng buong kaharian,” wika niya. “Ipinapangako kong mamahalin at iingatan kita, hindi lamang bilang prinsipe sa isang alipin kundi bilang lalaking nagmamahal sa babaeng nagligtas sa kanya.”

Nang siya’y matapos, si Maria naman ang nagsalita. Nanginginig ang kanyang boses ngunit puno ng tapang. “Ramin, hindi ko kailanman hinangad ang gantimpala. Ang tanging nais ko lang ay mabuhay ka. Ngunit binigyan mo ako ng higit pa—ng pag-ibig at ng bagong buhay. Ipinapangako kong hindi kita pababayaan kahit ano pang dumating.”

“Sa bisa ng kapangyarihan at pagpapala,” wika ng Imam, “idinedeklara ko kayong mag-asawa.”

Tumayo ang lahat at nagpalakpakan. Dahan-dahang yumuko si Ramin, marahang hinawakan ang mukha ni Maria at hinalikan siya sa labi—banayad, puno ng respeto at pagmamahal. Sa bulwagan, pumailanlang ang hiyawan at palakpakan habang ang mga alpa at tambol ay sabay na tumugtog.

Kasunod ng seremonya, nagdaos ng engrandeng handaan. May mga putahe mula sa iba’t ibang panig ng mundo: kambing na inihaw, mansanas na may pulot, at mga pagkaing Pilipino na inihanda bilang parangal kay Maria.

Si Liza, nakasuot ng magarang damit, ay tuwang-tuwa. “Ate, para tayong nasa isang fairytale.”

Ngumiti si Maria, niyakap ang kanyang kapatid. “Hindi ito fairytale, Lisa. Totoo ito, at kasama ka sa lahat ng ito.”

Lumapit ang Hari at Reyna sa kanila. Yumakap ang Reyna kay Maria. “Mula ngayon, ikaw ay anak na rin namin. Maligayang pagdating sa pamilya.”

Sa huli ng gabi, magkahawak ang kamay nina Ramin at Maria habang nakatayo sa balkonahe ng palasyo. Tanaw nila ang kumikislap na ilaw ng Doha habang sa ibaba ay nagsasaya ang mga tao.

“Maria,” bulong ni Ramin. “Mula sa araw na ‘to, ikaw na ang reyna ng aking puso.”

Ngumiti naman si Maria, tumulo ang luha ng kaligayahan. “At mula sa araw na ‘to, ikaw na rin ang tahanan ko.”

Nagyakap sila at sa ilalim ng mga bituin ng Qatar, nagsimula ang kanilang makulay at mapagmahal na pagsasama. Isang kwento ng sakripisyo, pagtitiis, at pag-ibig na nagtagumpay laban sa lahat ng hadlang.