“BONUS DAW?” Isang Viral na Video ni Miriam Santiago ang Biglang Sumupalpal kay Leviste, at Nagliyab ang Usapang MOOE!

 

Parang may sumabog na “time capsule” sa social media nitong mga nakaraang araw, at ang laman nito ay boses na matagal nang hindi naririnig, pero kapag nagsalita… tumitigil ang ingay. Isang lumang clip ni yumaong Senadora Miriam Defensor Santiago ang muling kumalat, at sa isang iglap, naging sentro ng diskusyon ang salitang “bonus” na diumano’y ikinabit sa milyon-milyong pondo na dumadaan sa mga opisina ng mambabatas.

At dito nagsimula ang gulo.

Dahil kung ang tawag mo sa pera ng bayan ay “Christmas bonus,” hindi lang ito simpleng maling termino. Para sa maraming netizen, parang may pinindot na pulang button: Kung bonus ‘yan… bakit galing sa kaban? At kung hindi bonus… bakit ganun ang dating?

Ang “P2 Million” na Nagpaalab sa Timeline

Sa isang ulat, nilinaw ni dating House member at budget watchdog Terry Ridon ang kumakalat na kuwento matapos ang mga pahayag ni Batangas 1st District Rep. Leandro Leviste na tila nagbigay ng impresyon na may P2 milyon na “bonus” ang bawat miyembro ng Kamara. Ayon kay Ridon, ang bonus na tinutukoy ay 13th at 14th month pay na hindi lang para sa mga kongresista, kundi para rin sa lahat ng empleyado ng gobyerno.

Dahil may isa pang usapin: may mga pondong inilalabas tuwing Disyembre na, ayon kay Ridon, ay para sa regular na Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE) at pangangailangan ng mga opisina at distrito. Ang diin niya: hindi ito “pinepera” para sa personal na luho, at may proseso ng pag-audit ang COA gaya ng ibang ahensya.

At Biglang Pumasok si Miriam… parang “Iron Lady Jump Scare”

 

Habang nagbabanggaan ang kampo ng “bonus ‘yan” at “hindi ‘yan bonus,” doon pumasok ang viral clip ni Miriam, na parang multo ng budget ethics na biglang kumalabog sa pinto ng usapan.

Sa clip na kumakalat, ipinaliliwanag niya noon kung paano gumagana ang MOOE at bakit delikado ang pagtrato rito na parang personal na biyaya. Ang tono niya sa mga ganitong usapan, kung pamilyar ka kay Miriam, hindi “pa-cute.” Diretsahan. Matulis. At may kasamang babala: ang pondo ng bayan, kapag naging parang “pamasko,” doon nagsisimula ang kultura ng abuso.

Kaya ngayon, maraming netizen ang nagtatanong: Napahiya ba si Leviste, o napahiya ang sistema?

“MOOE” Kung Pakinggan… Parang Abbreviation Lang. Pero Kung Titingnan… Mabigat.

 

MOOE. Sa papel, parang technical term. Sa totoong buhay, ito ang gasolina ng opisina: pambayad sa utilities, renta, gamit, operations, at kung anu-ano pang kailangan para “umandar” ang serbisyo. Problema: kapag hindi malinaw ang paliwanag, madaling magmukhang “paldo” o “bonus” sa paningin ng publiko.

At sa usaping ito, lumitaw sa ulat na si Leviste mismo ay umamin na ang ilang Disyembreng fund releases ay para sa operational expenses, pero nanindigan siya na dapat ay may transparency kung saan napupunta ang pera.

Diyan nagkaroon ng twist: hindi lang “may pera” ang usapan, kundi paano ito ipinapaliwanag.

Ang “Checks” at ang Drama ng Simbolo

 

Sa parehong ulat, binanggit na nag-post si Leviste ng mga larawan ng Landbank checks na inilaan para sa suweldo at MOOE ng kanyang opisina at personnel. Ayon sa kanya, hindi niya ito in-encash dahil hindi siya sang-ayon sa ilang polisiya sa budget ng Kongreso, at sinabi rin niya na ang MOOE at salaries ay maaaring umabot sa humigit-kumulang P20 milyon kada House member.

Pero siyempre, sa social media, ang simbolo ay mas mabilis kaysa paliwanag.

Kapag may tseke kang pinost, kahit ang intensyon mo ay “tingnan ninyo ito,” may mga makakakita roon na “ayan na, may pamasko nga.” At kapag ang salita pang ginamit sa unang ikot ng kuwento ay “bonus,” lalong dumudulas ang galit ng taumbayan.

“Misleading” at “Inaccurate” ayon sa mga Kapwa Mambabatas

May mga kumontra rin. Sa ulat, sinabi ni Palawan 2nd District Rep. Jose Alvarez na ang MOOE at compensation ay para sa day-to-day operations ng district offices, kabilang ang staff salaries at basic services, at iginiit niyang misleading at inaccurate ang pag-portray dito na parang “suspicious bonuses.”

At eto ang masakit na punto: kapag naglalaban-laban ang mga paliwanag ng mga opisyal, sino ang talo?

Publiko.

Dahil ang publiko ang nagbabayad. Ang publiko ang nalilito. At ang publiko ang madaling maubusan ng pasensya.

Bakit Mabilis Kumagat ang Isyu? Dahil “Pera ng Bayan” ang Trigger Word

 

Sa Pilipinas, may isang “magic phrase” na kayang magpabagsak ng reputasyon sa loob ng isang gabi: pera ng bayan.

Kapag narinig ng tao na may milyon-milyon at hindi malinaw ang context, automatic ang tanong: “Bakit may ganyan? Ako nga… walang bonus.” Kaya kapag may lumabas pang lumang video ni Miriam na parang “teacher na nahuling nangongopya ang estudyante,” lalong umiinit ang usapan.

At sa panahon ngayon, ang “viral” ay hindi lang pagiging sikat. Minsan, hatol.

Ang Totoong Laban: Hindi Lang “May Pera” Kundi “May Resibo”

 

Ito ang hindi madalas sinisigaw sa comment section: ang isyu ay hindi lang kung may pondo, kundi kung paano pinapakita at ipinapaliwanag ang paggamit nito.

Sa teorya, may audit. May COA. May mekanismo. Pero sa damdamin ng publiko, ang tanong ay: nakikita ba namin ang resulta? Kapag may nawawalang tiwala, kahit legal ang proseso, puwedeng magmukhang “magic trick” ang lahat: pera, poof, nawala… tapos may bagong tarpaulin.

At dito nagiging malakas ang epekto ng viral clip ni Miriam: dahil ang mensahe niya, noon pa man, ay simple ngunit mabigat: ang pondo ay pananagutan, hindi premyo.

So, Napahiya ba si Leviste?

 

Kung “napahiya” ang ibig sabihin ay natamaan ang credibility dahil sa pag-frame ng isyu, maraming netizen ang ganyan ang basa. Pero kung mas malalim ang tingin, mas malaki ang pinapahiya ng isyung ito:

ang kultura ng malabong paliwanag sa pera ng bayan.

Kasi kung malinaw sana ang impormasyon, kung mabilis sana ang breakdown, kung standard sana ang disclosure, hindi sana kailangan pang may lumang video ni Miriam para ipaalala ang basics.

Ang Pinakamalakas na Tanong na Naiwan

Pagkatapos ng lahat ng ingay, ito ang tanong na umiikot sa ulo ng marami:

Kung ang mga mambabatas mismo ay nagkakagulatan sa “ano ang tawag” at “ano ang sakop” ng mga pondong ito… paano pa ang ordinaryong Pilipino na umaasa lang sa balita at posts?

At kung gusto talagang patayin ang apoy ng duda, iisa lang ang gamot: tuluy-tuloy na transparency na madaling maintindihan.

Hindi yung transparency na puro abbreviation at press statement, kundi transparency na parang resibong naka-post: malinaw, kumpleto, at may paliwanag kung paano naging serbisyo.

Ang Huling Eksena: Miriam sa Gitna ng Ingay

Nakakatawa, pero may irony: sa panahon ng TikTok cuts, edited clips, at mabilisang “hot take,” isang lumang boses ang muling naging gabay sa publiko. Hindi dahil perpekto ang sistema noon. Kundi dahil malinaw ang prinsipyo:

Huwag gawing parang pamasko ang pondo ng bayan.

At kung may aral man ang viral na ito, baka ito ang pinakasimple ngunit pinakamahirap isabuhay sa pulitika:

Kapag pera ng bayan ang pinag-uusapan, hindi sapat ang “legal.” Kailangan ding kapani-paniwala.