❗Mga Senior, Huwag Itong Kainin! 4 Isda na Delikado sa Kalusugan + 4 Superfish na Dapat Araw-Araw!
Kung ikaw ay animnapung taong gulang pataas, kailangan mong marinig ito. Alam mo ba na pitumpung porsyento ng mga senior ay kumakain ng isda na mataas sa toxins? Ayon sa isang pag-aaral, maraming senior ang hindi nakakaalam na ang mga isdang akala nila ay malinis at malusog ay unti-unting sumisira sa kanilang memorya, puso, at kalusugan nang hindi nila namamalayan. At ang mas nakakagulat ay hindi lang ito mga kakaibang isda mula sa ibang bansa, kundi ang mga isdang binibili mo araw-araw sa palengke—iyong ibinabalot mo sa diyaryo, iyong niluluto mo para sa iyong apo, iyong pakiramdam mo ay ligtas dahil sariwa itong tingnan.
Ngunit ang katotohanan ay may ilan sa kanila na mas mapanganib pa kaysa sa soft drinks, taba ng baboy, at instant noodles kung pagsasama-samahin. Sa videong ito, malalaman mo ang apat na isda na kailangang iwasan ng mga senior dahil mayroon silang mataas na mercury toxins at epekto sa utak at puso, at apat na isda na maaari mong kainin araw-araw para manatiling malusog, matalas ang memorya, at hindi umaasa sa ibang tao. At ang huli sa listahan ay isang “silent killer” na halos lahat ay nag-aakalang malusog, ngunit sa katotohanan, ito ang pinakamalaking panganib sa kalusugan ng mga senior. Kaya bago tayo magsimula, mag-comment muna: Anong uri ng isda o seafood ang madalas mong bilhin sa palengke? Bangus ba iyan, galunggong, tilapia o imported na salmon? Magsimula na tayo para hindi mo na muling mailagay sa panganib ang iyong pinggan.
Part One: Apat na Uri ng Isda na Mapanganib para sa mga Senior
Mapanganib na Isda Number 1: Swordfish – Pagkaing nakakalason sa utak.
Kung ikaw ay isang senior, lalo na kung animnapung taong gulang pataas at mahilig sa mahal na isda tulad ng swordfish, oras na para magbago ng isip. Oo, ang swordfish ay mukhang premium, may makapal na laman, masarap i-ihaw, at tila malusog kapag tiningnan sa seafood counter. Pero ang hindi sinasabi ng mga tindero ay isa ito sa pinakamapanganib na isda para sa mga senior. Bakit? Dahil ang swordfish ay tinatawag na “apex predator” sa dagat, ibig sabihin ay nasa tuktok ito ng food chain. Kumakain ito ng maliliit na isda nang daan-daang libong beses sa buong buhay nito. Sa bawat pagkain, ang swordfish ay nag-iipon ng mercury at iba pang toxins mula sa kapaligiran sa katawan nito. At tandaan, hindi lang ito basta mercury. Ito ay isang uri ng heavy metal na hindi madaling ilabas ng katawan, lalo na kung ikaw ay matanda na.
Ayon sa isang pag-aaral sa Neurology Today noong 2020, ang mga senior na may mataas na mercury levels sa dugo ay may tatlumpu’t walong porsyentong mas mataas na panganib ng dementia sa loob ng limang taon. Ngunit hindi lang memorya ang apektado. Ang mercury ay sanhi rin ng pagkapagod, depresyon, kidney stones, at brain damage. Kaya kung napapansin mo na nagiging makalimutin ka nitong mga huling araw, madaling mapagod, o laging masama ang loob, baka hindi lang edad ang problema. Maaaring galing ito sa iyong pinggan. At huwag mong sabihing minsan lang naman dahil ang mercury ay unti-unting naiipon sa iyong utak hanggang sa isang araw ay bigla ka na lang mahilo, lumabo ang paningin, o mawalan ng balanse.
Ayon sa Environmental Working Group, sinisira din ng mercury ang lining ng mga ugat sa katawan. Itinataas nito ang presyon ng dugo, pinahihina ang puso, at pinatataas ang panganib ng stroke. At ang pinaka-nakakatakot ay kung minsan ay walang sintomas sa una. Tahimik lang ito hanggang sa bigla kang bumigay. Kaya kung ikaw ay senior at may swordfish sa menu, huwag lang itong iwasan—lumayo ka agad dito. Ang isang serving lang ng swordfish steak ay maaaring maglaman ng doble o triple ng ligtas na mercury exposure sa loob ng isang linggo para sa isang matanda. Kung mahalaga sa iyo ang iyong memorya, puso, at kinabukasan, hindi katumbas ng sarap ang tuluyang pagkasira ng iyong katawan at isipan. Ang isdang ito ay nagtatago sa likod ng eleganteng anyo, ngunit sa loob ay may lason na maaaring pumatay sa iyo nang paunti-unti. Hindi ito pagmamalabis; ito ang realidad ng mga senior na hindi nag-iingat sa kanilang kinakain.
Mapanganib na Isda Number 2: Tilapia mula sa ibang bansa (China) – Mas masahol pa sa bacon.
Ngayon, pag-usapan natin ang isda na halos lahat ng Pilipino ay kumakain. Ang tilapia ay mura, madaling lutuin, at laging available sa palengke. Pero kung ikaw ay senior, dapat kang maging lalong maingat, lalo na kung ang tilapia na binibili mo ay galing sa ibang bansa o malalaking fish farms na hindi kontrolado. Bakit? Dahil karamihan sa mga tilapia mula sa mga lugar na ito ay “farm-raised,” ibig sabihin ay pinalaki sa artipisyal na kapaligiran at kadalasan ay sa maruruming fish farms na puno ng bacteria, algae, at mga kemikal. Upang hindi mamatay ang mga isda sa ganitong kondisyon, binobomba sila ng mga antibiotic, hormones para mapabilis ang paglaki, at mga ipinagbabawal na kemikal na mapanganib sa tao.
Ayon sa ulat ng Environmental Protection Agency, ang tilapia mula sa ilang foreign farms ay madalas nagtataglay ng “malachite green,” isang uri ng pesticide na carcinogenic o nagdudulot ng kanser. Pero alam mo ba kung ano ang mas nakakagulat? Hindi lang kemikal ang problema kundi ang taba mismo ng farm-raised tilapia. Ayon sa pag-aaral ng Wake Forest University School of Medicine, ang taba ng farm tilapia ay “pro-inflammatory,” ibig sabihin ay nagti-trigger ito ng chronic inflammation sa katawan. Sinasabing mas masahol pa ito kaysa sa pagkain ng bacon, donuts, o fried chicken. Bakit naging masama ang isang malusog na isda? Ito ang dahilan: ang farm tilapia ay napakataas sa omega-6 fatty acids, lalo na ang tinatawag na “arachidonic acid,” at napakababa sa omega-3 na dapat sana ay tumutulong sa utak at puso. Kapag hindi balanse ang iyong taba, mayroong matinding pamamaga sa loob ng katawan.
Para sa mga senior, ito ay isang nakamamatay na kombinasyon. Habang nagkakaedad, ang pamamaga sa katawan ay natural na tumataas. Kapag idinagdag mo ang farm-raised tilapia, parang sinusunog mo ang iyong katawan mula sa loob. Ang epekto nito ay lumalala ang arthritis, mas mabilis tumaas ang presyon ng dugo, mas madalas ang pagkawala ng memorya, at mas mataas ang panganib ng stroke at kanser. Ayon sa journal na Aging and Disease, ang mga senior na may mataas na inflammation ay mas mabilis tumanda at may mas mataas na pagkakataong mamatay nang maaga. Kung iniisip mo na ligtas ang tilapia dahil mura ito, mag-isip kang muli.
Mapanganib na Isda Number 3: Tanigue (King Mackerel) – Isang tahimik pero mapanganib na kaaway.
Sa unang tingin, ang tanigue o king mackerel ay mukhang malinis, mataas sa protina, at sakto sa budget ng marami. Pero kung ikaw ay isang senior citizen, oras na para maging maingat. Bakit? Dahil tulad ng swordfish, ang tanigue ay isang “predatory fish”—malaki, mahaba ang buhay, at mataas sa food chain. Ibig sabihin nito, nakaipon sila sa kanilang katawan ng napakataas na level ng mercury. Ayon sa ulat ng FDA at EPA, ang king mackerel ay palaging kabilang sa mga isdang may pinakamataas na mercury content sa mundo, kung minsan ay mas mataas pa sa swordfish. Hindi mo kailangang kainin ito araw-araw para maapektuhan; kahit minsan-minsan lang, ang mercury nito ay sapat na para maipon sa iyong utak, puso, at mga buto.
Ayon sa isang pag-aaral noong 2024, ang mga matatanda na may mataas na mercury sa katawan ay may hanggang limampung porsyentong mas malaking posibilidad ng pagliit ng utak (brain shrinkage), mas mataas na panganib ng Alzheimer’s, at mas mabagal na pag-iisip. Sinisira ng mercury ang “myelin sheath” o ang proteksyon ng ating mga nerves sa utak. Kung napapansin mo na nahihirapan kang mag-concentrate o parang laging malabo ang iyong isip (foggy mind), baka epekto ito ng mercury. Hindi lang utak ang apektado—ang iyong puso ay direktang nalalason din. Ang mercury ay lumilikha ng oxidative stress sa mga ugat ng puso na nagiging sanhi ng pagliit ng blood vessels, mabilis na pagtaas ng presyon, at stroke. Ang mga senior na may mataas na mercury levels ay may pitumpung porsyentong mas mataas na tsansa ng heart attack. Kung gusto mong kumain ng mackerel, piliin ang Atlantic o Spanish mackerel (tulad ng tulingan o galunggong na maliliit) na mas mababa sa mercury.
Mapanganib na Isda Number 4: Farmed Atlantic Salmon – Masarap sa mata pero nakakalason sa loob.
Kapag naririnig mo ang salitang salmon, ano ang iniisip mo? Malusog? Pampatalas ng utak? Mabuti sa puso? Tama ka kung ito ay “wild-caught” salmon. Pero kung ang salmon na binibili mo ay galing sa fish farms, ibang kwento na iyon. Ito marahil ang pinakamapanganib sa lahat ng isdang madalas kainin ng mga matatanda. Ang habitat ng farmed salmon ay hindi natural; pinalalaki sila sa masisikip at maruruming kulungan kaya binobomba sila ng antibiotics at pesticides. Ayon sa pag-aaral noong 2023, ang farmed salmon ay may limang beses na mas mataas na level ng carcinogens tulad ng PCBs at dioxins—mga kemikal na direktang nauugnay sa kanser at organ failure.
Bukod dito, ang taba sa farmed salmon ay hindi mabuting taba. Napakataas nito sa omega-6 na nagdudulot ng inflammation. Ang epekto? Mas mabilis tumanda ang balat, tumataas ang presyon, at mas mataas ang panganib ng memory loss. Maging ang kulay nito ay hindi natural; ang farmed salmon ay kulay abo talaga, at pinapakain lang ng synthetic coloring agents para maging kulay pink o orange. Ayon sa Environmental Working Group, ang pagkain ng farmed salmon kahit dalawang beses lang sa isang buwan ay sapat na para itaas ang iyong risk sa kanser ng dalawampu’t limang porsyento.
Part Two: Apat na Isda na Dapat Mong Kainin Araw-araw para Humaba ang Buhay
Isda Number 1: Sardinas (Sardines) – Ang murang superfood.
Alam mo ba na mayroon tayong murang isda sa Pilipinas na kayang tapatan o higitan pa ang benepisyo ng mga mamahaling pagkain? Ito ay ang sardinas. Oo, iyong nasa lata o iyong sariwa sa palengke. Huwag itong maliitin dahil kung ikaw ay senior, dapat mo itong kainin. Una, puno ito ng Omega-3 (EPA at DHA) na kailangan ng utak at puso. Ayon sa Frontiers in Aging Neuroscience (2022), ang mga senior na may mataas na EPA at DHA ay may limampung porsyentong mas mabagal na paghina ng utak. Pangalawa, ang calcium nito ay mas mataas pa sa gatas dahil pati ang malalambot na buto nito ay kinakain, na may kasama pang Vitamin D para sa matitibay na buto. Pangatlo, mayroon itong Coenzyme Q10 (CoQ10) na nagbibigay ng lakas sa puso at nagpabababa ng presyon.
Isda Number 2: Wild-Caught Salmon – Ang tunay na anti-aging weapon.
Iba ito sa farmed salmon. Ang wild-caught salmon ay natural na lumalaki sa malinis na karagatan. Mayroon itong “Astaxanthin,” isang natural na antioxidant na anim na libong beses na mas malakas kaysa sa Vitamin C. Sinisira nito ang mga free radicals na nagpapabilis ng pagtanda. Ang resulta ay mas makinis na balat, mas malusog na puso, at mas masiglang pakiramdam kahit ikaw ay seventy years old pataas. Mayroon din itong malinis na protina na tumutulong laban sa “sarcopenia” o ang paghina ng kalamnan ng mga matatanda.
Isda Number 3: Bangus (Milkfish) – Lalo na kung wild-caught o organically fed.
Hindi mo kailangang lumayo para sa masustansyang pagkain. Ang ating pambansang isda ay isa sa pinakamalakas na pagkain para sa mga senior kung ito ay pinalaki nang natural. Mayroon itong tamang balanse ng omega-3 at omega-6 kaya hindi ito nagdudulot ng inflammation. Mayaman din ito sa “Selenium,” isang trace mineral na mahalaga para sa immune system at thyroid health. Sa edad na animnapu pataas, bumabagal ang immune response ng katawan, kaya ang selenium mula sa bangus ay mahalagang depensa laban sa mga virus at impeksyon. Mayroon din itong phosphorus at calcium para sa tuhod at likod.
Isda Number 4: Tulingan o Tuna (Light at hindi araw-araw).
Ang susi sa tuna ay ang pagpili ng tamang uri. Iwasan ang malalaking tuna tulad ng Bluefin o Albacore dahil mataas ang mercury nito. Ang piliin ay ang “Skipjack” o “Light Tuna” (na madalas gamitin sa de-latang tuna). Puno ito ng protina na tumutulong sa mabilis na paggaling mula sa sakit o sugat. Gayunpaman, dahil mayroon pa ring kaunting mercury ang kahit anong tuna, inirerekomenda ng mga eksperto na kainin lamang ito ng dalawang beses sa isang linggo.
Paglalagom
Ngayong natapos mo na ang video, balikan natin ang pinakamahalagang aral:
Apat na isdang dapat iwasan: Swordfish, Tilapia mula sa foreign farms, Tanigue (King Mackerel), at Farmed Atlantic Salmon.
Apat na isdang dapat kainin: Sardinas, Wild-caught Salmon, Bangus (organically fed/wild), at Tulingan/Light Tuna (sa tamang dami).
Sa bawat subo ng isda sa iyong pinggan, may dalawang direksyon kang maaaring puntahan: isang hakbang papalapit sa mahabang buhay o isang kagat palayo sa iyong kalusugan. Hindi ito tungkol sa pagiging pihikan, kundi sa pagiging matalino sa pagpili dahil mahalaga ang iyong kinabukasan. Kung may natutunan ka, mag-comment ng: “Ang kalusugan ko ay aking kayamanan.” Maging proud na inaalagaan mo ang iyong sarili. Huwag kalimutang mag-subscribe at i-click ang bell notification para hindi ma-miss ang susunod na health tips para sa mga senior. Tandaan, ang bawat tamang pagkain ay isang investment sa mas malusog na ikaw. Maraming salamat sa panonood at laging mag-ingat.
