“YAYA JUSTICIERO” NG MAKATI: ALING MARIA, NILASON ANG 14 NA HUMAN TRAFFICKERS NA KUMUHA SA ANAK NIYA
Breaking news: Isang kasambahay ang nilason ang 14 na miyembro ng isang human trafficking syndicate sa gitna ng isang hapunan. Magandang araw. Ang tahimik na sulok ng Forbes Park ay nabulabog ng mga sirena ng pulisya. Naglalaro ang mga asul at pulang ilaw sa malaking pinto ng isang mansyon. Ang matatayog na pader nito ang naging saksi sa isang tahimik na kaguluhan. Maraming sasakyan ng pulis ang nakaparada at agad na nagmadaling pumasok ang mga imbestigador.
Sumasayaw ang kanilang mga flashlight sa madilim na bakuran. Ang katahimikan sa loob ng ari-arian ay nakapanghihilakbot, maliban sa tunog ng radyo ng mga pulis. Pagpasok nila sa enggrandeng sala, tila isa itong maringal na museo ng katatakutan. Nakahanda ang mga baril ng pulis pero walang putok na narinig. Walang bakas ng paglaban, walang basag na salamin o sirang kasangkapan. Ang tanging naririnig mo ay ang sarili mong paghinga at ang mahinang huni ng centralized air conditioning.
Doon nila nakita ang maraming lalaking nakasuot ng mamahaling barong at suit na nakakalat sa sahig, sa mahabang hapag-kainan, at sa may tabi ng swimming pool. Ang ilan ay nakadapa, ang iba ay nakahiga. May bakas ng paghihirap sa kanilang mga mukha. Nakanganga ang bibig, at ang kamay ay nakadiin sa dibdib, ngunit walang tama ng bala o bakas ng dugo. Ang buong mansyon ay may kakaibang amoy—hindi lang amoy ng kamatayan, kundi isang matamis na amoy na humahalo sa bango ng handaan: bagong luto na lechon, creamy na kare-kare, at iba pang masasarap na pagkaing Pinoy.
Isang beteranong imbestigador, si Det. Reyes, ang lumapit sa isang bangkay. Tiningnan niya ang tira-tirang pagkain sa plato at ang mga dilat na mata ng biktima. Lumingon siya sa kanyang kasamahan na puno ng pagtataka at takot. “Hindi ito barilan,” bulong niya. “Hindi ito karaniwan. Tingnan niyo ang mga baso ng alak at ang mga tira-tirang pagkain.”
Alas-kwatro pa lang ng madaling araw, tumunog na ang alarm clock sa tabi ng papag ni Aling Maria. Pero hindi na niya kailangan ng alarm; matagal na siyang gising. Ang kanyang katawan na mismo ang alarm clock na nagsasabing oras na para bumangon at magsimula ng walang katapusang araw ng pagsisilbi. Mula sa kanyang maliit na kwarto sa likod ng mansyon—isang espasyong kasya lang ang isang aparador at tatlong timba ng labada—tahimik siyang bumangon.
Inayos niya ang kanyang berdeng uniporme na limang taon na niyang suot. Sa harap ng salamin na may lamat sa sulok, nakita ng 53-anyos na babae ang sariling mga mata na sumasalamin sa lahat ng luhang naibuhos niya sa buhay. Bago lumabas, kinuha niya sa ilalim ng unan ang isang tila-tiklop na litrato. Larawan ito ng isang nakangiting dalaga na may mahabang buhok. “Anak ko,” bulong niya habang hinahaplos ang litrato. “Sana ay maayos ka lang.” Ang litratong ito ang kanyang anting-anting at ang tanging dahilan kung bakit siya patuloy na humihinga sa bahay na unti-unting lumalamon sa kanyang kaluluwa.
Para kay Aling Maria, ang mansyong ito sa Forbes Park ay hindi tahanan kundi isang bilangguan—isang gintong hawla kung saan siya ay aliping nagtatrabaho nang walang pahinga. Siya ay parang multo sa loob ng bahay. Inihahanda ang kape para kay Señor Dela Cruz, gatas para sa Señora, at agahan para sa dalawang anak na halos hindi man lang tumitingin sa kanya. Ang kanyang presensya ay binabalewala; tanging ang kanyang serbisyo lamang ang mahalaga. “Aling Maria, ihanda ang lamesa para sa apat,” utos ni Señora Dela Cruz nang hindi man lang tumitingin sa kanya. “Opo, ma’am,” sagot ni Aling Maria nang may paggalang, kahit pagod na ang kanyang buong katawan.
Habang naglilinis ng kwarto, nakakita siya ng isang maliit na manika sa sahig. Naalala niya ang kanyang anak na si Lisa. Tatlong taon na ang nakalilipas nang lumuwas si Lisa sa Maynila para maghanap ng trabaho at mula noon ay hindi na ito bumalik. Ilang beses siyang lumapit sa pulisya, pero tinataboy lang siya o pinagtatawanan, sinasabing baka nagtanan lang ang kanyang anak. Ang pamilya Dela Cruz ay hindi man lang nakinig sa kanyang pighati.
Isang araw, habang naglilinis malapit sa library, narinig ni Aling Maria ang usapan ni Senator Reyes at ng ilang mga negosyante. “Ang susunod na shipment ay sa Martes. Yung mga galing sa probinsya, mas madali silang manipulahin… walang papel, walang bakas,” sabi ng isang boses. “Ang mga pulis, ayos na sila. Walang problema.” Kinabahan si Aling Maria. Nang bahagyang bumukas ang pinto ng library, nakita niya ang isang folder na may pamagat na “Operation Siren.” Sa loob nito ay may listahan ng mga pangalan ng mga babae, edad, at malalabong litrato. At doon niya nakita ang pangalan: Lisa M. Dela Cruz, age 20. Katabi nito ang isang malabong litrato, pero walang duda si Aling Maria—anak niya ito.
Parang gumuho ang mundo ni Aling Maria. Ang kanyang mga amo—ang mga taong pinaglilingkuran niya nang tapat—ay mga halimaw. Sila ang kumuha sa kanyang anak. Sa sandaling iyon, ang kanyang pagod ay napalitan ng isang malamig at matalim na galit. Hindi siya iiyak, hindi siya sisigaw. Siya mismo ang magsisilbing hustisya.
Pumunta siya sa bodega sa likod ng bahay kung saan itinatago ang mga kagamitan sa paghahalaman. Kinuha niya ang isang bote ng matapang na pesticide o lason sa peste. Bumalik siya sa kusina at sinimulang ihanda ang “Huling Hapunan.” Nagluto siya ng lechon, kare-kare, at pansit malabon—ang mga paboritong pagkain ng kanyang mga amo para sa kanilang mga espesyal na panauhin.
Habang nagluluto, ang bawat hiwa ng gulay at bawat halo sa kawali ay puno ng poot. Inilabas niya ang bote ng lason. Walang kaba, walang emosyon. Ibinuhos niya ang lason sa sauce ng kare-kare, sa sabaw ng pansit, at sa iba pang mga putahe kung saan madaling humalo ang lasa. Tiniyak niyang walang bakas. Ang bango ng mga sangkap ang magtatakip sa amoy ng lason.
Nagsimula ang piging. Ang mahabang lamesang gawa sa marmol ay puno ng pagkain at tawanan ng mga makapangyarihang tao. Politicians, businessmen, at mga dayuhan—lahat sila ay nagtatawanan habang kumakain ng inihanda ni Aling Maria. Pinapanood sila ni Aling Maria mula sa isang sulok. “Aling Maria, isa pang round ng alak!” sigaw ni G. De los Santos habang tumatawa. “Napakasarap ng luto mo!” Ngumiti si Aling Maria—isang ngiting kasinglamig ng libingan.
Makalipas ang ilang minuto, nagsimulang magbago ang ihip ng hangin. Isang dayuhang diplomat ang biglang umubo nang malakas at humawak sa kanyang leeg. Isang politiko naman ang napahawak sa kanyang tiyan. Ang tawanan ay napalitan ng ubo at ungol. Nagsimulang mamutla ang mga mukha ng mga panauhin. Si G. De los Santos ay biglang natigil sa pagtawa, napahawak sa kanyang dibdib, at binitawan ang kanyang baso ng alak. Namuti ang kanyang mukha at nanginig ang boses. Tumingin siya kay Aling Maria na tahimik lang na nakatayo.
Nagsimulang magkagulo. May mga nagsusuka, may mga bumabagsak sa sahig, at may mga humihingi ng tubig. Ngunit si Aling Maria ay nanatiling kalmado, parang isang estatwa ng paghihiganti. Nakita niya ang takot sa kanilang mga mata—ang kabayaran sa kanilang mga kasalanan.
Nang dumating ang katahimikan, alam ni Aling Maria na tapos na. Ang mga halimaw na sumira sa kanyang buhay ay hindi na makakasakit pang muli. Tinanggal niya ang kanyang puting apron at naupo sa isang upuan sa veranda, hinihintay ang pagdating ng mga pulis. Nang dumating ang mga ito, hindi siya tumakas. “Pasok kayo,” mahinahong sabi niya. “Maraming patay sa loob. Ako ang may gawa. Nilason ko silang lahat dahil kinuha nila ang anak ko.”
Walang bakas ng pagsisisi sa kanyang mga mata. Sa wakas, pagkatapos ng mahabang panahon ng paghihirap, nakaramdam siya ng bahagyang ginhawa. Ang kanyang kwento ay maririnig na ngayon—hindi bilang isang biktima, kundi bilang isang inang lumaban para sa kanyang anak. “Nahanap na ng anak ko ang kanyang kapayapaan,” bulong niya habang pinoposasan siya ng mga pulis. “At ako rin.”
